Вы тут

Хто такі генерал-палкоўнік авіяцыі Мікалай Папівін


Гадоў дзесяць таму аўтару гэтых радкоў давялося выступаць перад афіцэрамі ў запасе і адстаўцы ў Мінску ў Доме афіцэраў. Пасля лекцыі, як заўжды, узніклі пытанні. Адно з іх было незвычайнае: «Пра якога авіяцыйнага военачальніка часоў Вялікай Айчыннай вайны напісана менш за ўсё?» Трохі падумаўшы, я адказаў: «Пра генерал-палкоўніка авіяцыі Мікалая Папівіна».


У год 75-годдзя вызвалення Беларусі ад нямецкіх акупантаў грэх не ўспомніць аднаго з вызваліцеляў Віцебска, Гарадка, Лепеля, Полацка, Ушач і іншых беларускіх гарадоў.

Генерал-маёр у няпоўныя 38

Малая радзіма Папівіна — вёска Голядзі цяперашняга Клінскага раёна Маскоўскай вобласці. Тут 14 снежня 1903 года пачаўся яго жыццёвы шлях.

Мала каму вядома, што Мікалай Папівін быў адным з самых высокаадукаваных военачальнікаў Чырвонай і Савецкай Арміі. Ён скончыў 1-ю аб'яднаную ваенную школу УЦВК у Маскве (1924), ваенна-тэарэтычную школу ВПС у Ленінградзе (1927), 2-ю ваенную школу лётчыкаў у Барысаглебску, КУКС пры Ваенна-паветранай акадэміі імя прафесара М. Я. Жукоўскага (1933), Вышэйшыя акадэмічныя курсы пры Вышэйшай ваеннай акадэміі імя К. Я. Варашылава (1952).

Ужо ў міжваенны перыяд ваенная служба Мікалая Піліпавіча была звязана з Беларускай ваеннай акругай: з чэрвеня 1929 года ён быў малодшым лётчыкам, камандзірам звяна, камандзірам і ваенкамам асобнага авіяцыйнага атрада БВА, з мая 1933 года Папівін служыў камандзірам і ваенкамам асобнага карпуснога авіяцыйнага атрада, камандзірам лёгкабамбардзіровачнай эскадрыллі, памочнікам камандзіра лёгкабамбардзіровачнай брыгады Беларускай ваеннай акругі.

У жніўні 1939 года ён быў прызначаны камандзірам 65-й лёгкабамбардзіровачнай авіяцыйнай брыгады, а ў жніўні 1940-га — камандзірам 1-й рэзервовай авіяцыйнай брыгады Арлоўскай ваеннай акругі. 26 кастрычніка 1941 года Папівіну прысвоілі званне генерал-маёра авіяцыі.

Мікалай Піліпавіч стаў удзельнікам Вялікай Айчыннай вайны ў чэрвені 1942 года ў якасці камандзіра 264-й штурмавой авіяцыйнай дывізіі. 16 верасня 1942-га яго прызначылі намеснікам камандуючага 3-й паветранай арміі.

Грамілі карныя атрады

З 26 мая 1943 года і да канца Вялікай Айчыннай вайны генерал Папівін становіцца камандуючым 3-й паветранай арміяй Калінінскага (з 26 кастрычніка — 1-га Прыбалтыйскага фронту). 28 верасня 1943 года ён быў удастоены звання генерал-лейтэнанта авіяцыі.

Пад яго камандаваннем часці арміі ўдзельнічалі ў Смаленскай, Невельскай і Гарадоцкай наступальнай аперацыях, у вызваленні тэрыторыі Смаленскай вобласці і паўночна-ўсходніх раёнаў Беларусі.

У лютым-сакавіку 1944 года 3-я паветраная армія прыняла актыўны ўдзел у наступленні пад Віцебскам.

Адначасова з імем камандарма 3-й паветранай Папівіна звязана выкананне спецыяльных заданняў камандуючага войскамі 1-га Прыбалтыйскага фронту Івана Баграмяна і Ваеннага савета гэтага фронту па забеспячэнні баявых дзеянняў беларускіх і смаленскіх партызан. Мала каму вядома, але для таго, каб выканаць гэтыя заданні, лётчыкі 3-й паветранай арміі ажыццявілі 3700 самалёта-вылетаў, перавезлі ў тыл ворага 1500 спецыялістаў партызанскай барацьбы, даставілі
270 тон боепрыпасаў, узбраення і медыкаментаў, эвакуявалі больш за 2000 параненых і хворых.

У красавіку 1944 года Ваенны савет 1-га Прыбалтыйскага фронту паставіў задачу 3-й паветранай арміі аказаць садзейнічанне народным мсціўцам Беларусі.

Паводле звестак беларускіх гісторыкаў, камандаванне гэтай арміі на чале з генерал-лейтэнантам Мікалаем Папівіным і Беларускі штаб партызанскага руху распрацавалі план разгрому карных атрадаў. Было вырашана нанесці шэраг магутных удараў па ворагу. Каб яны былі дзейснымі, з 20 да 27 красавіка 1944 года правялі разведку, а потым экіпажы баявых машын падняліся ў паветра. Яны абрынулі свой смяротны ўдар у раёне Межна, Астраўлян, Бярозава, Гарадка, Чарсцьян, Дубровік, Стоўбцаў. Гэта баявое заданне выканалі падраздзяленні 314-й начной бамбардзіровачнай авіяцыйнай дывізіі.

Пасля ўдараў па нямецкіх аэрадромах у Полацку і Уле авіяцыя праціўніка значна знізіла сваю актыўнасць у гэтым раёне.

Дзякуючы падтрымцы авіяцыі вялікая частка партызанскіх брыгад Ушацкага раёна выйшла з акружэння. Па данясенні Героя Савецкага Саюза, палкоўніка Уладзіміра Лабанка, які кіраваў баявымі дзеяннямі партызан у раёне Ушач, удары лётчыкаў 3-й паветранай арміі былі вельмі эфектыўныя і аказалі партызанскім брыгадам значную дапамогу.

Крылатыя памочнікі партызан

3-я паветраная армія ажыццяўляла таксама транспарціроўку боепрыпасаў і спецыяльных грузаў у тыл ворага. Часці і злучэнні гэтай арміі ў красавіку 1944 года выконвалі складаныя задачы, пастаўленыя камандуючым войскамі 1-га Прыбалтыйскага фронту Іванам Баграмянам. Асабліва паспяхова было вырашана пытанне аб садзейнічанні партызанскім брыгадам Ушацкага раёна, якое стала галоўным у другой палове красавіка 1944 года.

Экіпажы 3-й паветранай арміі часта прыходзілі на дапамогу народным мсціўцам іншых партызанскіх зон. 14 сакавіка 1944 года з Сенненскай зоны па радыё паведамілі, што нямецкія войскі распачалі супраць партызанскіх брыгад карную экспедыцыю сіламі пяхоты, падтрыманай танкамі і бронемашынамі. Партызаны прасілі пры любым надвор'і даставіць ім боепрыпасы. На выкананне гэтай задачы са складу 105-га гвардзейскага асобнага авіяцыйнага палка і 389-га авіяцыйнага палка было выдзелена 23 экіпажы. Метэаўмовы былі надзвычай складаныя. Да цэлі прабіліся толькі два экіпажы, у тым ліку малодшага лейтэнанта Шутава з 389-га авіяпалка, які здзейсніў падчас пасадкі подзвіг.

Партызаны, натхнёныя гэтым подзвігам, далі адпор карнікам. Гэта адбылося недалёка ад вёскі Старая Беліца Сенненскага раёна.

Самы аўтарытэтны даследчык тэмы «Дапамога савецкай авіяцыі беларускім партызанам у гады Вялікай Айчыннай вайны» беларускі гісторык Мікалай Якубоўскі, які напісаў разам са сваім сынам Уладзімірам Якубоўскім кнігу «Крылатыя памочнікі партызан», у гутарцы з аўтарам гэтых радкоў зазначыў: «З усіх паветраных армій Чырвонай Арміі, якія ваявалі на беларускай зямлі ў 1944 годзе, самую вялікую дапамогу беларускім партызанам аказала 3-я паветраная армія 1-га Прыбалтыйскага фронту пад камандаваннем генерал-лейтэнанта авіяцыі Мікалая Папівіна».

Летам 1944 года 3-я паветраная армія ўдзельнічала ў адной з найбуйнейшых стратэгічных наступальных аперацый Чырвонай Арміі — Беларускай, складнікамі якой былі Віцебска-Аршанская, Полацкая і Шаўляйская наступальныя аперацыі. У іх ходзе былі разгромлены полацкая і панявежска-шаўляйская групоўкі вермахта.

«Дарога смерці» для фашыстаў

У 1974-м у Маскве выйшла ў свет 2-е выпраўленае і дапоўненае выданне кнігі «Вызваленне Беларусі. 1944». У ёй пад назвай «Воіны-прыбалтыйцы ў бітвах за Беларусь» змешчаны артыкул Маршала Савецкага Саюза Івана Баграмяна, які падчас аперацыі «Баграціён» камандаваў войскамі 1-га Прыбалтыйскага фронту. Там ёсць такія радкі: «Эфектыўную падтрымку пяхоце аказалі лётчыкі генерала Папівіна. Яны ператварылі шашу Віцебск — Лепель з дарогі адступлення ў «дарогу смерці», як назвалі яе палонныя немцы. Сапраўды, уся шаша ад Камня да Лепеля ўяўляла суцэльныя могілкі фашысцкай тэхнікі, трупаў варожых салдат і афіцэраў».

Жыхарам нашай краіны цікава і прынцыпова важна, што менавіта за ўмелае камандзірскае майстэрства і ваенны талент, праяўленыя камандуючым 3-й паветранай арміяй падчас аперацыі «Баграціён», генерал-лейтэнанту авіяцыі Мікалаю Папівіну 19 жніўня 1944 года было прысвоена званне генерал-палкоўніка авіяцыі.

Восенню 1944-га — у студзені 1945 года часці і злучэнні арміі актыўна ўдзельнічалі ў Прыбалтыйскай стратэгічнай наступальнай аперацыі. У лютым 1945-га 3-я паветраная армія перабазіравалася на кёнігсбергскі напрамак і з 24 лютага ўвайшла ў аператыўнае кіраванне камандуючага 1-й паветранай арміяй 3-га Беларускага фронту генерал-палкоўніка авіяцыі Цімафея Хрукіна.

За ўмелае кіраўніцтва авіяцыйнымі злучэннямі, заваяванне панавання ў паветры і бесперапынную падтрымку наземных войскаў Чырвонай Арміі падчас Усходне-Прускай стратэгічнай наступальнай аперацыі 19 красавіка 1945 года Мікалаю Папівіну было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

З 5 мая 1945 года 3-я паветраная армія была перададзена ў аператыўнае кіраванне камандуючага войскамі Ленінградскага фронту Маршала Савецкага Саюза Леаніда Говарава.

А Віцебшчына памятае?

Пасля вайны Мікалай Папівін камандаваў 3-й паветранай арміяй, 1-й паветранай арміяй далёкай авіяцыі, 10-й паветранай арміяй, служыў намеснікам Галоўнакамандуючага ВПС Узброеных сіл СССР па будаўніцтве і абсталяванні аэрадромаў і паветраных трас, намеснікам камандуючага 30-й паветранай арміяй, камандуючым ВПС Таўрычаскай ваеннай акругі, камандуючым 34-й паветранай арміяй.

З 16 красавіка 1961 года ён знаходзіўся ў адстаўцы.

Сярод яго ўрадавых узнагарод — два палкаводчыя ордэны — Суворава 1-й ступені і Кутузава 1-й ступені, а таксама два ордэны Леніна, чатыры ордэны Чырвонага Сцяга і многія медалі.

Вёска Голядзі Клінскага раёна Маскоўскай вобласці, дзе нарадзіўся Мікалай Папівін, названая яго імем. Імя Мікалая Папівіна таксама прысвоена адной з найстарэйшых вуліц горада Кліна, траўлеру Калінінградскага порта. У Клінскім краязнаўчым музеі захоўваецца парадны мундзір Героя Савецкага Саюза, генерал-палкоўніка авіяцыі Мікалая Папівіна (з корцікам і шашкай).

Адзін з самых таленавітых савецкіх военачальнікаў, Герой Савецкага Саюза, генерал-палкоўнік авіяцыі Мікалай Папівін трагічна загінуў 19 красавіка 1963 года ў аўтамабільнай катастрофе ў горадзе Тбілісі. Яму ішоў 60-ы год. Мікалай Піліпавіч пахаваны ў Маскве на Новадзявочых могілках.

На жаль, імя аднаго з вызваліцеляў Беларусі ад нямецкіх акупантаў у 1944 годзе Мікалая Папівіна да гэтага часу не ўвекавечана ні ў адным з населеных пунктаў Віцебскай вобласці, вызваленню якой шмат у чым спрыяла авіяцыя 3-й паветранай арміі 1-га Прыбалтыйскага фронту пад яго камандаваннем.

Эмануіл ІОФЕ, ваенны гісторык, прафесар БДПУ імя М. Танка, доктар гістарычных навук

Загаловак у газеце: Ён камандаваў 3-й паветранай арміяй

Выбар рэдакцыі

Культура

Больш за 100 літаратараў з усіх рэгіёнаў краіны возьмуць удзел у мерапрыемствах Дня беларускага пісьменства

Больш за 100 літаратараў з усіх рэгіёнаў краіны возьмуць удзел у мерапрыемствах Дня беларускага пісьменства

Свята, якое ўжо традыцыйна ладзіцца ў першую нядзелю верасня, сёлета прымае Слонім.

Грамадства

Як працуюць сядзелкі

Як працуюць сядзелкі

Попыт на сядзелак ці медсясцёр, якія могуць даглядаць цяжка хворых людзей на даму, пастаянна расце.

Культура

Алесь Родзім: Рабілі «афармілаўку» для калгасаў, вярталіся ў свае падвалы і працягвалі маляваць

Алесь Родзім: Рабілі «афармілаўку» для калгасаў, вярталіся ў свае падвалы і працягвалі маляваць

Беларускаму складніку Тахелеса прысвечаны арт-фестываль «Міфалагема тысячагоддзя», што адкрыўся ў прасторы Ок16 15 жніўня.