Вы тут

«Касіў Ясь канюшыну» і Smoke on the water. У гасцях у «Нясвіжскіх лыжкароў»


Калі вы лічыце народную музыку несучаснай і цікавай для вузкага кола слухачоў, — значыць, вы ніколі не былі на канцэрце «Нясвіжскіх лыжкароў». Абсалютная большасць удзельнікаў гэтага народнага інструментальнага ансамбля — маладыя зухаватыя хлопцы, у чыіх выступленнях — і танцавальны імпэт, і гумарыстычна-пластычныя замалёўкі, і спалучэнне самых нечаканых музычных фрагментаў, ад «Касіў Ясь канюшыну» да Smoke on the water. Калектыў існуе ўжо больш як 12 гадоў, мае багаты рэпертуар і гастрольны вопыт, а сёлета атрымаў высокую ўзнагароду — спецыяльную прэмію Прэзідэнта за папулярызацыю музычнага мастацтва, мэтанакіраваную работу па эстэтычным выхаванні падрастаючага пакалення і актыўную канцэртную дзейнасць.

Карэспандэнты «Звязды» напрасіліся ў госці да «Нясвіжскіх лыжкароў», каб праверыць, ці не сапсавала хлопцаў слава, і распытаць мастацкага кіраўніка калектыву Уладзіміра СУХАВЕЯ пра тое, чаму з лыжкамі толькі юнакі і як ансамбль шумавых інструментаў ператварыўся ў культурную адметнасць.


...У інтэрнаце Нясвіжскага дзяржаўнага каледжа імя Якуба Коласа нас ужо чакаюць. Хлопцы ў сцэнічных касцюмах і чорных шапках разбіраюць інструменты — хто лыжкі, хто гітару, а хто і пральную дошку. На падлозе расстаўляюць абавязковы рэквізіт — збаны, размаляваныя пад бярозу. Раней выкарыстоўвалі сапраўдныя цуркі, але тыя даволі цяжкія і займалі ў багажы нямала месца, у той час як пустацелыя збаны можна ўкладваць адзін у адзін.

— Гэты склад ансамбля, бадай, ужо шосты, — расказвае заснавальнік і кіраўнік «Нясвіжскіх лыжкароў» Уладзімір Сухавей. — Адных хлопцаў набіраем, пераважна з аддзялення фізічнай культуры, дзе іх больш за ўсё, а другія выпускаюцца. Найбольшы дэфіцыт з тых, хто ўмее іграць на музычных інструментах: то ў нас ёсць флейтыст, то няма...

Ансамбль, як і іншыя секцыі і аб’яднанні па інтарэсах у каледжы, папаўняецца з дапамогай так званага рэйтынг-атэлье, што ладзіцца ў пачатку новага навучальнага года: кожны выкладчык, які прапануе пазавучэбныя гурткі, расказвае пра іх першакурснікам (а «Нясвіжскія лыжкары» яшчэ і паказваюць на міні-канцэрце), і зацікаўленыя могуць выбраць сабе занятак для душы.

— Не бывае крыху крыўдна: вы вучыце ўсё новых дзяцей, а яны выпускаюцца, сыходзяць, і практычна ніхто не працягвае гэты кірунак далей?

— У гэтым сапраўды ёсць пэўная складанасць, але, з іншага боку, і пэўнае хараство — мы не застойваемся на месцы, прыходзяць новыя людзі, новыя ідэі. І асабіста мне вельмі важна і прыемна тое, што сучасныя маладыя людзі праяўляюць цікавасць да народнай музыкі. Былі выпадкі, што нашы выпускнікі арганізоўвалі дзіцячыя калектывы, выступалі на розных конкурсах, таму пераемнасць, працяг музычных фальклорных традыцый усё ж ёсць.

Жыццё ў рытме

— На старых фотаздымках, напэўна, зробленых яшчэ падчас вучобы ў педагагічным універсітэце, бачыла вас з жаночым гуртам. То чаму ж у цяперашнім ансамблі ніводнай дзяўчыны, толькі хлопцы?

— Напачатку мы сапраўды стварылі ў каледжу чыста жаночы ВІА, нават на саксафоне іграла дзяўчына, і гэта мела поспех. А пазней я, натхнёны творчымі камандзіроўкамі з нашым педагогам Уладзімірам Перацяцькам, доўга марыў сабраць свой эстрадны ансамбль, — але, бачыце, з цягам часу гэта ідэя трансфармавалася ў ансамбль шумавых інструментаў. ...Аднойчы кіраўніцтва прапанавала ўвесці ў склад дзяўчат. Узялі мы чатырох навучэнак з аддзялення фізічнай культуры, у іх была патрэбная вынослівасць, але не хапала пластыкі, грацыі, і ўжо на абласным конкурсе зразумелі, што ў такім складзе да рэспубліканскага этапу мы не дойдзем. Потым узялі танцорак, але гэта аказалася псіхалагічна складана: рана ці позна ў змяшаным калектыве завязваюцца рамантычныя стасункі, і ўсё, няма ніякай дысцыпліны, хлопцы не слухаюць кіраўніка, а слухаюць дзяўчат, сапернічаюць паміж сабой, што, зразумела, не ідзе на карысць агульнай працы. І з таго часу, хоць дзяўчаты пастаянна просяцца ўзяць іх у ансамбль, але я бачу, што з хлопцамі прасцей. Так што ў нас як на караблі.

— Важнае пытанне: адкуль лыжкі? Абы-якія ж не падыходзяць, правільна разумею?

— Цалкам так. Лыжак у калектыве прыкладна 56 штук, некалькі розных відаў: самыя вялікія ў рост чалавека, маленькія — як звычайныя сталовыя, але выраблены з нашмат больш трывалай драўніны, інакш «ляцяць» вельмі хутка. Майце на ўвазе: драўляныя лыжкі з сувенірнай крамы не вытрымаюць такой нагрузкі і не тое што год, другі, а і месяц не праслужаць. У нас нават адзін час была свая адмысловая «фішка»: калі на канцэрце лыжка ламаецца і драўляныя пырскі ляцяць у залу, у публікі шалёнае захапленне, таму нават назнарок ламалі. Але цяпер стараемся паберагчы, бо чалавека, які выразаў першы набор лыжак, ужо няма ў жывых, а майстроў у гэтай справе няшмат. Мы супрацоўнічалі з рознымі майстрамі. усё было не тое; цяпер лыжкі робіць наш выкладчык дызайну, народны ўмелец Алег Пракарына.

— Колькі часу трэба, каб новы ўдзельнік уліўся ў калектыў?

— Прыкладна паўгода — за гэты час ён вывучае рытмы, элементарную музычную грамату — што такое ноты, іх даўжыня, паўзы. Трэба натрэніравацца, бо гэта цяпер хлопцы могуць іграць і гадзіну, і дзве, а спачатку шмат сінякоў на каленях, на руках — часам да крыві... І толькі ў другім семестры можна выпускаць на сцэну. Хоць, натуральна, шмат залежыць і ад здольнасцяў самога падлетка — напрыклад, адзін хлопец праз тры дні засвоіў тое, на што іншым патрабуюцца месяцы. Але ў сярэднім за два-тры гады новы ўдзельнік бездакорна развучвае шэсць, сем твораў. А як знаходжу падыход да хлопцаў? Стараюся зацікавіць. але нікога не прымушаю. Бывае, дзіця адоранае, але псіхалагічна яму няўтульна ў калектыве, або бацькі супраць такой дадатковай нагрузкі — ну, калі не, дык не.

«Нясвіжскія лыжкары» шмат выступаюць — у Нясвіжы і Маладзечне, Мінску (днямі былі ў групе падтрымкі на «Гонцы легендаў»), у іншых гарадах Беларусі, а таксама ў Польшчы, Літве, Латвіі, Казахстане. «Летась былі на міжнародным фестывалі ў Ауцэ, латвійскім горадзе-пабраціме Нясвіжа, і калі ў вольны час іншыя ўдзельнікі ездзілі ў Рыгу на кірмаш, то мы — у Юрмалу, на мора, — расказвае кіраўнік. — Ведаеце, прыбалты, асабліва старэйшае пакаленне, на нашых выступленнях плачуць і гавораць, што адчуваюць вялікую настальгію. Неяк былі ў Польшчы пад Шчэцінам, у горадзе, абкружаным вялікім каналам — і мы намотвалі па ім кругі на байдарках, з умовай: хто трапіў у ваду, сыходзіць з трасы, — такі адрэналін атрымалі! А самая памятная паездка, безумоўна, у Казахстан, паколькі там пазнаёміліся з зусім іншай, усходняй культурай, і гэта неверагодна цікава».

Групавы партрэт

Адзіны з усіх удзельнікаў, хто скончыў каледж і застаўся ў калектыве, — Павел Горбель (на фота). Зрэшты, цяпер ужо Павел Аляксеевіч, бо ён і сам выкладчык — працуе ў Нясвіжскім цэнтры дзіцячай творчасці, а ў «Лыжкарах» іграе на гітары. «Што мяне тут трымае? — перапытвае малады чалавек. — Ды няма ніякай таямніцы, проста вельмі падабаецца. У 2014 годзе я паступіў на першы курс каледжа на замежную мову — прычым дагэтуль з музыкай ніяк не быў звязаны, хоць на дзень нараджэння, якраз у канцы жніўня, купіў сабе гітару. Іграць яшчэ не ўмеў, але, калі Уладзімір Яўгенавіч спытаў у першакурснікаў, у каго ёсць інструменты, падняў руку. Мне далі балалайку, і адзін са старшакурснікаў паказаў, як яе правільна трымаць, каб іграць — балалайка была вельмі старая, лады счасаныя, і прыціскаць трэба было вельмі моцна, каб інструмент гучаў. Але я справіўся, і літаральна за 20 хвілін развучыў тры акорды, якія паказаў кіраўнік, прайшоў "баявое хрышчэнне" рэпетыцыяй. А ўжо праз тыдзень выступаў разам з ансамблем, мы сустракалі нейкіх важных гасцей у двары каледжа. І, ведаеце, спадабалася! Калі мы ўсе разам стаім на сцэне, гэта асаблівыя эмоцыі, якія цяжка перадаць словамі: і камандны дух, і адрэналін. Як ставяцца бацькі і сябры? Варта толькі пабываць на адным выступленні, як усім падабаецца, і ніводнага разу я не чуў меркавання, што "Нясвіжскія лыжкары" нямодныя або незапатрабаваныя».

Першакурснік Дзіма Дранчук у ансамблі ўсяго некалькі месяцаў і прызнаецца, што трапіць на сцэну Палаца Рэспублікі для яго было вялікім гонарам і стымулам развівацца далей: «Канешне, я разумею, што хлопцы, якія займаюцца некалькі гадоў, умеюць нашмат больш за мяне, але гэта не зайздрасць, хочацца за імі цягнуцца. І хоць я вучуся на «замежніка», але, магчыма, і наконт музычнай адукацыі падумаю».

А вось стараста аркестра Улад Сініцын сам гатовы вучыць музыцы іншых — напрыклад, сваіх будучых вучняў (ён па спецыяльнасці педагог малодшых класаў): «Я ж засвоіў не толькі лыжкі, а іграў на барабане, блок-флейце, бас-гітары, баяне — гэты інструмент якраз выкладае наш кіраўнік. Мне здаецца, калі паказаць вучням малодшых класаў наша выступленне і потым самім даць у рукі лыжкі, ім вельмі спадабаецца, таму зладзіць у школе дзіцячы ансамбль — чаму б і не?» А самому яму найбольш падабаюцца ў рэпертуары лыжкароў «Славянская» і «Юрачка» — выбухова-эмацыянальныя, дзе ансамбль найбольш абменьваецца энергетыкай з публікай.

— Але па-за сцэнай, мабыць, у вас зусім іншыя музычныя густы — рэп, Ціма Беларускіх? — падбухторваем мы.

Зрэшты, юнак на падколку не вядзецца: — Ціма Беларускіх? Ну, так, падняўся хлопец, злавіў папулярнасць. Ансамбль — гэта не толькі выступоўцы на сцэне, але і тыя, хто знаходзіцца за кулісамі — выкладчыкі. Музыку знаходзіць і аранжыруе Уладзімір Сухавей, ідэю кожнага нумара прыдумляе ягоная жонка, а па сумяшчальніцтве загадчык музычнай кафедры каледжа Ганна Сухавей. Харэограф Кацярына Лабаза вучыць удзельнікаў правільна і прыгожа рухацца, дапамагае часам сарамлівым юнакам не проста зразумець, куды дзяваць рукі-ногі, а дазволіць целу жыць у танцы. За гімнастычную падрыхтоўку адказвае выкладчык фізічнай культуры Уладзімір Груша, дзякуючы якому і шпагат, і стойка на руках не з'яўляюцца для лыжкароў праблемай. Таксама каледж забяспечвае сваіх музыкаў сцэнічнымі ўборамі — адзін камплект эстрадны, другі — народны.

Каб душа разгарнулася

— Гэй, глядач, пускайся ў скокі, ці малец ты, ці стары — для цябе іграюць сёння «Нясвіжскія лыжкары»! — абвяшчае стараста, і ансамбль з месца ў кар'ер выдае некалькі заліхвацкіх мелодый, дэманструючы ўласныя магчымасці і разнастайнасць шумавых інструментаў. У футарале заўважаем сярод драўляных металічную лыжку:

— Хлопцы, хто халтурыць?

— Не, — смяюцца лыжкары, — гэта патрэбная рэч, бо ў нас жа яшчэ і пральная дошка, і тарка, і каса...

Была таксама бутэлечная батарэя, але ад яе адмовіліся — крохкая штука. А цяпер у лыжкароў, акрамя ўласна лыжак, баяна, балалаек, флейты і гітар, ёсць бубен, барабаны, канторскія лічыльнікі, трашчотка, і некалькі ўнікальных інструментаў — афрыканскі агаго, рытм якога пакладзены ў аснову карнавальнай самбы, і рэор, гучанне якога нагадвае шум крылаў узлятаючай птушкі. Кожны раз, бываючы ў Мінску, Уладзімір Сухавей зазірае ў музычную краму ў пошуках незвычайных цікавінак для ансамбля.

І ўсё гэта выкарыстоўваецца, бо «Нясвіжскія лыжкары» іграюць далёка не адны полькі і кадрылі — напрыклад, у некаторых папуры арганічна ўплецены акорды цяжкага року ад Black Sabbath, эстрадныя мелодыі. Ёсць у рэпертуары і «Гумарэска» Яўгена Глебава. Яе некалі «зняў» вопытны балалаечнік, зрабілі аранжыроўку і апрацоўку мелодыі: дадалі крыху джазавых элементаў і нават рок-н-рола, і атрымалася п'еса, хоць і складаная ў тэхнічным сэнсе, але надзвычай упадабаная і слухачамі, і самімі выканаўцамі. У планах — скласці «Беларускія найгрышы» з уключэннем іншых твораў Глебава. Расклалі для гармоніка і лыжак нават «Танец з шаблямі» Арама Хачатурана! Дарэчы, калі на ІІ фестывалі краін ЕўрАзЭС у Астане кітайская дэлегацыя прафесійных музыкантаў пачула «Танец з шаблямі» ў версіі лыжкароў, апусцілася на калені, каб толькі зняць на відэа гэта выступленне.

Наогул, няўрымслівая натура і кіраўніка, і калектыву патрабуе эксперыментаў — таму ў народныя творы часта ўключаюць урыўкі з упадабаных эстрадных мелодый, класікі альбо рок-хітоў, калі толькі гэта не парушае агульную канцэпцыю нумара. Спачатку, прызнаецца Уладзімір Сухавей, кожную новую задумку ён выпрабоўвае на сабе — калі можа гэта сыграць і адчувае, што рытм падыходзіць для лыжак, значыць, ёсць сэнс працаваць далей.

У планах — зрабіць у электронным фармаце зборнік з рэпертуару «Лыжкароў», але пакуль «спісаць ноты» немагчыма — гэтыя напрацоўкі, а ўсе яны аўтарскія і ўнікальныя, педагог трымае ў сакрэце.

Вікторыя ЦЕЛЯШУК

Фота Ганны ЗАНКАВІЧ

Загаловак у газеце: Танец з... лыжкамі

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Пераможца «Жанчыны года-2018»: З трыма дзецьмі можа справіцца кожная пара

Пераможца «Жанчыны года-2018»: З трыма дзецьмі можа справіцца кожная пара

Тры гады таму прозвішча Трыкоза ўжо было на слыху.

Грамадства

Мэр Брэста Аляксандр Рагачук: Дзеці ў пясочніцах на касцях гуляць не будуць

Мэр Брэста Аляксандр Рагачук: Дзеці ў пясочніцах на касцях гуляць не будуць

Кіраўнік Брэсцкага гарвыканкама адмеркаваў рэзанансную тэму раскопак на тэрыторыі гета.

Культура

Як  мастак Май Данцыг ствараў свае карціны

Як мастак Май Данцыг ствараў свае карціны

Наватар, «шасцідзясятнік», ваяўнічы аптыміст — гэта ўсё пра яго.