Вы тут

Спытайце пра радзіннае. Навошта па вёсцы свечку носяць?


«Аднойчы чула ад мацi, якой ужо за восемдзесят, што калiсьцi ў нашай вёсцы была вялiкая свечка, якую пераносiлi з хаты ў хату. Адбывалася гэта праз некалькi тыдняў пасля Вялiкадня. Яна ахоўвала ад бяды, хваробы... Можа, вы што ведаеце пра гэты абрад? З павагай, чытачка газеты „Звязда“ Марына П. з Гомельскага раёна».


Вясной 2004 года мы сталi сведкамi таго, як праводзiлася набажэнства старавераў з нагоды святкавання Ушэсця ў вёсцы Пералёўка Веткаўскага раёна. У мясцовай традыцыi святочныя абрады першай паловы гэтага дня атрымалi назву «Вынас свечкi».

Адна з мясцовых жанчын паведамiла нам, што ў 1914 годзе кайзераўская армiя спалiла мясцовую царкву i амаль што ўсю вёску. Пакуль царква гарэла, людзi паспелi забраць абразы i рознае храмавае начынне. Пасля вайны вёску адбудавалi, царкву — не. Тады людзi пачалi служыць малебен самастойна, у хаце якога-небудзь гаспадара. Так адзначалi практычна ўсе вялiкiя святы хрысцiянскага календара. А падчас другой вайны мацi загiнулага хлопца зрабiла вялiкую аброчную свечку i пачала прасiць людзей, каб яны сабралiся ў яе хаце i правялi малебен у памяць пра сына. З таго часу гэты абрад атрымаў назву «вынас свечкi», i адзначаецца ён кожны год якраз на Ушэсце — саракавы дзень пасля Вялiкадня, у чацвер.

Малебен распачынаўся прыкладна ў дзевяць гадзiн ранiцы i доўжыўся да поўдня. На покуцi ставiлi аброчную свечку. Кожны, хто заходзiў у хату, нёс да яе свае свечкi, падарункi, пачастункi, грошы.

Аброчная свечка ўяўляла сабой невялiкi скульптурны помнiк. Яе выплаўлялi з воску, у таўшчыню яна мела не менш за пятнаццаць сантыметраў, а ў вышыню — да сарака. Свечку ставiлi ў ступку накшталт вечка дзяжы, «адзявалi» ў спецыяльна пашытую «сукенку». Зверху павязвалi невялiчкiя «фартушкi», упрыгожаныя стужкамi, вышыўкай.

Кожны год упрыгажэннi свечкi абнаўлялi, таму з цягам часу яна станавiлася ўсё таўсцейшая. Акрамя таго, на яе мацавалi маленькiя свечкi, з якiмi людзi прыходзiлi на малебен, воск плавiўся i абцякаў, ад гэтага вялiкая свечка станавiлася яшчэ большая i цяжэйшая.

У хаце той жанчыны, якая зрабiла свечку ў памяць па загiнулым сыне, яна знаходзiлася амаль што сорак гадоў. Калi ж жанчына памерла, то аброчную свечку сталi пераносiць з хаты ў хату. Той гаспадар, у якога яна захоўвалася на працягу апошняга года, абавязкова рыхтаваў святочны стол-братчыну. Пасля малебна адбывалася святочнае сталаванне, затым адпраўлялiся вадзiць карагоды i спраўляць абрад ваджэння стралы, а напрыканцы дня зноў ладзiлi вячэру, на якой прымалася калектыўнае рашэнне, каму перадаць аброчную свечку на далейшае захаванне.

Трынаццаць гадоў свечка знаходзiлася ў тым доме, у якiм здарылася вялiкая бяда: загiнулi бацька i сын. Цяпер вось ужо трэцi год яна «дапамагае» той сям'i, у якой бацька моцна запiў i аднойчы нават надумаў закончыць жыццё самагубствам, аднавяскоўцы вырашылi тэрмiнова перанесцi аброчную свечку менавiта ў гэту хату. Нягледзячы на тое, што галоўная свечка абшчыны знаходзiцца ў нейкiм адным доме, да яе прыходзяць усе аднавяскоўцы, каб памалiцца i паставiць побач свае свечкi са сваiмi ўласнымi просьбамi i пажаданнямi.

На думку многiх даследчыкаў, «свята свечкi» — гэта не што iншае, як трансфармацыя старажытных славянскiх свят, прысвечаных язычнiцкiм багам, якiм прыносiлi ахвярапрынашэннi ў выглядзе воску, мёду, пiва ў надзеi на дабрабыт, шчасце, удачу на паляваннi. Менавiта пра гэта сведчаць пiсьмовыя крынiцы XII—XVII стст. Пасля прыняцця хрысцiянства ахвяраваннi ў выглядзе воску i мёду засталiся, толькi набылi дакладную акрэсленасць у выглядзе абраду, якi ў гэтай мясцовасцi завецца «Вынас свечкi».

Выбар хаты, у якой нейкi час захоўвалася свечка, залежаў ад многiх абставiн. З аднаго боку, прысутнасць у хаце аброчнай свечкi накладвала на гаспадара i яго сям'ю дадатковыя патрабаваннi. Гэта было вялiкiм гонарам, якi трэба было заслужыць. З другога боку, перанос свечкi з хаты ў хату мог быць выклiканы нейкiм няшчасцем, якое здаралася раптоўна. Акрамя гэтага, свечку не захоўвалi ў доме, у якiм жылi кепскiя, злыя людзi, тыя, хто часта лаяўся памiж сабой i з аднавяскоўцамi. Так абшчына выказвала сваё стаўленне да гэтай сям'i.

Сяляне былi глыбока перакананы, што невыкананне абраду «Вынас свечкi» можа наклiкаць на вёску i яе жыхароў пракляцце, якое праявiцца ў выглядзе эпiдэмii, падзяжу хатняй жывёлы, неўраджаю i г. д.

Аксана КАТОВIЧ, Янка КРУК

Дасылайце свае пытаннi пра каранi i прыстасаванасць да сучаснага жыцця каляндарных i сямейна-побытавых народных традыцый ды абрадаў на паштовы або электронны адрас рэдакцыi з пазнакай «Пра радзiннае».

Фота: sib.fm

Выбар рэдакцыі

Эканоміка

Всемирная прачечная: евразийские барьеры на пути отмывания грязных денег

Всемирная прачечная: евразийские барьеры на пути отмывания грязных денег

Расширение сотрудничества ЕЭК и Евразийской группы по противодействию легализации преступных доходов и финансированию терроризма (ЕАГ) 10 июля обсудили министр по экономике и финансовой политике ЕЭК Тимур Жаксылыков и директор Росфинмониторинга, председатель ЕАГ Юрий Чиханчин.

Эканоміка

Як абараняцца ад рыэлтараў, якія не хочуць працаваць па законе

Як абараняцца ад рыэлтараў, якія не хочуць працаваць па законе

Лiцэнзiя агенцтва «Гатовыя рашэннi» скасавана, «Iмперыi нерухомасцi» — прыпынена, а «Тваёй сталiцы» выпiсана прадпiсанне.

Палітыка

Аляксандр Лукашэнка: Гэта адна з самых складаных выбарчых кампаній

Аляксандр Лукашэнка: Гэта адна з самых складаных выбарчых кампаній

Кіраўнік дзяржавы прагаласаваў на выбарах Прэзідэнта.