Вы тут

Пастаноўка Купалаўскага ўзнаўляе калектыўнае беларускае дзяцінства


«Я закаханая ў снегавіка», — у новым спектаклі тэатра імя Янкі Купалы «Першы» чатыры акцёры транслююць пазл з дзіцячых успамінаў, абыгрываючы яго на камернай сцэне з дапамогай сціплага рэквізіту і ледзь чутнай фонавай музыкі. Гэта эпізоды, якімі падзяліліся самі акцёры і тыя, хто адгукнуўся на купалаўскі кліч, — аўтары прасеялі іх і рассартавалі па групах так, што перад гледачом у выніку сцэны з першымі ўспамінамі, падборка пра дні ў дзіцячым садку, дамашняя частка перацякаюць адно ў адно і ствараюць агульны, згодна з пастаноўкай, вобраз дзяцінства, журботнага і шчымлівага.


Не паспела ў Купалаўскім адгрымець прэм'ера «Караля Ліра» ў пастаноўцы Мікалая Пінігіна, тэатр выканаў яшчэ адно агучанае перад пачаткам сотага сезона абяцанне і 8 студзеня даў прэм'еру спектакля Рамана Падалякі пра «першае ў жыцці». Акцёр і рэжысёр, што адзначыўся пастаноўкай «Радзіва «Прудок» па аднайменнай кнізе Андруся Горвата, для сваёй другой работы, якую тэатр пазіцыянуе як «вэрбацім», то-бок, калі вельмі агульна, дакументальны спектакль, выкарыстаў шэраг пачутых і прачытаных успамінаў і прадставіў даволі вольную інтэрпрэтацыю жанру.

Так, шаблоннае паняцце вэрбаціма з «Першага» не спішаш, таму купляцца на рэдкі ў беларускім тэатры жанр не варта — варта купіцца на тое, як «дакументальная» частка стала асновай для даволі чуллівага вяртання ў дзяцінства. Напачатку пастаноўка планавалася быць складзенай з першых падзей у жыцці ўвогуле, але ў працэсе абмежавалася дзіцячымі гадамі. Нядрэнная канцэпцыя, улічваючы, што ў гэты час, лічы, прадвызначаецца самаадчуванне асобы на працягу ўсяго жыцця.

У падборцы апынуліся першыя ўражанні ад навакольнага свету, любімыя цацкі, усе аспекты наведвання дзіцячага садка накшталт абеду, ціхай гадзіны, сядзення на гаршку, планаў уцёкаў і канфліктаў з аднагодкамі, першае каханне і першы секс, якім дзеці яго разумеюць, выхад на вуліцу зімой, выхад на вуліцу летам і голас, які цябе кліча.

Усё пачынаецца з нязграбнага і амаль нуднага ўводнага агучвання маляўнічых успамінаў пра глыбокае дзяцінства, дзе свеціць сонца, спяваюць птушкі і бацькі сыходзяць назаўсёды. Але, на шчасце, словы замяняюцца дзеяннямі і ўсяго толькі чатыры акцёры абыгрываюць, паасобку і калектыўна, шэрагі і шэрагі сітуацый, якія будуць то смешныя, то паэтычныя, то проста добра пададзеныя, а ў выніку складуцца ў нейкую тугу.

Валянціна Гарцуева, Крысціна Дробыш, Іван Кушнярук і Павел Астравух у спаднічках, шорціках і а-ля школьных туфлях на ліпучках бяруць на сябе дзясяткі роляў, ператвараюцца некалькімі крокамі і як бы ўвасабляюць у сабе дзяцей (хоць часам гавораць і за дарослых). Прычым не толькі нейкіх эфемерных, агульных, сумарных, а ў першую чаргу, што цяплей, беларускіх дзяцей, то-бок некага з падобнымі да нашых вопытам і асяроддзем.

Што ў пазнавальных фразачках, якімі герояў прымушаюць паесці, што ў буднях у дзіцячым садку, што ў агульным нейкім тужлівым настроі (так-так) можна хутка ўпэўніцца, што з гэтымі персанажамі ў вас ёсць нешта агульнае. Прывязанасць спектакля да месца грэе душу: да такога зместу лягчэй прычыніцца (а «Першы», майце на ўвазе, цісне на эмоцыі) і прасцей яго зразумець.

Спектакль справакаваў думку — яна мне падалася забаўнай, — што дзіцячыя ўспаміны, нават калі ты ў іх шчаслівы і смяешся, самі па сабе шчаслівыя быць не могуць. Сум, маркота, золкае адчуванне прадвызначанасці, пацягнутае туманам дзесяцігоддзяў, але не радасць — і да галасоў у суседнім пакоі, і да паху кветак у бесклапотны летні дзень абавязкова прымяшаецца іх адказнасць за будучыню.

Тое, што адбываецца ў спектаклі, з «дакумента», на якім ён у прынцыпе заснаваны, ператвараецца ў нешта амаль містычнае, уплывовае, з чым добра супадае манера прысутнасці на сцэне акцёраў, якія ад пачатку да канца іграюць нібы зачараваныя і глядзяць некуды ўверх (гэта ж праваднікі).

Сувязь «дзяцінства — дарослае жыццё» падкрэсліваецца праз адпаведныя фотаздымкі дзяцей і ўрэшце акцёраў, што суправаджаюць дзеянне спектакля, але непасрэдна задзейнічанымі аказваюцца аднойчы, а ў цэлым уяўляюцца непрыдатнай і кандовай дэталлю, якая лепш глядзелася б у рамках для фотаздымкаў на крамных паліцах. Што да іншага рэквізіту, чацвёрка цудоўна абыходзіцца дзвюма скрынямі рознага памеру, белым палатном, якое ў залежнасці ад сцэны расцягваецца больш і больш, і мікрафонам, пакідаючы ўсяму астатняму быць умоўным.

Усё ў паветры: калі шмат чаго матэрыяльнага маецца на ўвазе, дадатковыя значэнні для будучыні набываюць мімалётныя і ў той жа час вырашальныя «першыя» эпізоды. У каго на жаль, у каго на шчасце дзяцінства было менавіта такое, галасы клічуць — і яно рассейваецца смуткам.

Ірэна Кацяловіч

Фота Купалаўскага тэатра

Загаловак у газеце: Сыход бацькоў, дурыкі падчас ціхай гадзіны і «жырабасіна»

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Галiна Левіна: Помнiк — не канструктар i не чарцёж, яго трэба перажыць, выпакутаваць

Галiна Левіна: Помнiк — не канструктар i не чарцёж, яго трэба перажыць, выпакутаваць

У архiтэктара Галiны Левiнай — Хатынь, творчая спадчына яе бацькi.

Грамадства

Прэмiя прыгажосцi. Дзеля чаго людзi кладуцца пад нож пластычнага хiрурга?

Прэмiя прыгажосцi. Дзеля чаго людзi кладуцца пад нож пластычнага хiрурга?

Як сведчаць шматлiкiя даследаваннi, прывабным людзям прасцей прабiцца ў жыццi i яны дасягаюць у кар'еры большага поспеху. 

У свеце

Як Еўропа аднаўляецца ад кавiднага ўдару?

Як Еўропа аднаўляецца ад кавiднага ўдару?

Сёлета еўрапейская эканомiка будзе перажываць глыбокую рэцэсiю з-за ўспышкi каранавiруса, нягледзячы на хуткiя i ўсёабдымныя антыкрызiсныя меры як на саюзным, так i на нацыянальным узроўнi.

Эканоміка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

2020 год паставіў усіх нас перад неабходнасцю дакладна планаваць свае выдаткі.