Вы тут

Як сказаць «б/у» па-беларуску?


«У рускіх тэкстах часта сустракаецца скарачэнне б/у і нават цэлае слова «бэушная» (напрыклад, машына). Як гэта будзе па-беларуску?» — цікавіцца спадарыня Святлана. Ад яе ж пытанні: ці ёсць у нашай мове слова «баярышнік» і ці правільна казаць, што ў некага — «ні капейкі за душой»?

Як заўжды, на моўныя пытанні чытачоў адказваюць стыльрэдактар «Звязды» Алесь Саламевіч, а таксама рэдактар і перакладчык Леў Глушыцкі.


1. У рускай мове скарачэнне б/у паходзіць ад бывший в употреблении. Адпаведна ў беларускай — ад які быў у карыстанні — б/к.

Аднак па магчымасці лепш ужываць не калькаваны выраз які быў у карыстанні, а слова ўжываны. Яно паходзіць з тутэйшых гаворак, ёсць у слоўніках і сваёй структурай цалкам адпавядае ўсім законам беларускага словаўтварэння.

2. Батанічная тэрміналогія — адна з галін, дзе назіраецца найбольшае разыходжанне паміж нашымі дзяржаўнымі літаратурнымі мовамі. «Боярышник» па-беларуску называецца глог. Гэта народнае слова, якое шырока выкарыстоўваецца і ў літаратуры. Вось, напрыклад, сказ з Караткевічавай «Ладдзі роспачы»: «Выліваха сядзеў пад кустом глогу і папіваў салодкую раманею».

3. У беларускай мове ёсць выраз «за душой». Ён фіксуецца ў розных слоўніках, у тым ліку ў «Слоўніку фразеалагізмаў» Івана Лепешава: «[Югас] такі ж бясхлебнік, як і мы. Нічога — за душой». Танк.

Аднак ёсць у нас і больш пашыраны варыянт: пры душы. Сярод прыкладаў з гаворак у выданні «Беларуская фразеалогія» Фёдар Янкоўскі падаваў такія: «Ці ж можна, каб так жыць? Прыехаў у госці, а ў яго пры душы рубля няма». (Прыклад запісаны ў родным аўтару Глускім раёне.) «Вы здымаць [фатаграфаваць], а ў мяне пры душы каб грош, каб капейка, — няма». (А гэты — з Баранавіцкага раёна.)

Названы варыянт цалкам дапушчальна выкарыстоўваць і ў літаратурнай мове. Ён ёсць, напрыклад, у акадэмічным «Беларуска-рускім слоўніку», яго выкарыстоўвалі ў сваіх творах Кузьма Чорны, Эдуард Самуйлёнак ды іншыя.

Загаловак у газеце: Каб мы так сядзелі, як Выліваха!

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Галiна Левіна: Помнiк — не канструктар i не чарцёж, яго трэба перажыць, выпакутаваць

Галiна Левіна: Помнiк — не канструктар i не чарцёж, яго трэба перажыць, выпакутаваць

У архiтэктара Галiны Левiнай — Хатынь, творчая спадчына яе бацькi.

Грамадства

Прэмiя прыгажосцi. Дзеля чаго людзi кладуцца пад нож пластычнага хiрурга?

Прэмiя прыгажосцi. Дзеля чаго людзi кладуцца пад нож пластычнага хiрурга?

Як сведчаць шматлiкiя даследаваннi, прывабным людзям прасцей прабiцца ў жыццi i яны дасягаюць у кар'еры большага поспеху. 

У свеце

Як Еўропа аднаўляецца ад кавiднага ўдару?

Як Еўропа аднаўляецца ад кавiднага ўдару?

Сёлета еўрапейская эканомiка будзе перажываць глыбокую рэцэсiю з-за ўспышкi каранавiруса, нягледзячы на хуткiя i ўсёабдымныя антыкрызiсныя меры як на саюзным, так i на нацыянальным узроўнi.

Эканоміка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

2020 год паставіў усіх нас перад неабходнасцю дакладна планаваць свае выдаткі.