Вы тут

Змітроўскае піва


Даўней, як толькі міналі Дзяды, адразу ж надыходзіла пара вяселляў. Аддаўшы даніну павагі нябожчыкам-продкам, трэба было паклапаціцца аб працягу роду. Стварэнне новай сям'і было не толькі асабістай справай маладых і іх сем'яў, але і сапраўдным святам для ўсёй супольнасці.

А якое ж свята без піва? Гарэлка, якой так шмат увагі надаецца на сучасных вяселлях, пачала выцясняць піва толькі з ХVІІ стагоддзя. Самыя старажытныя беларускія песні згадваюць менавіта піва, а не гарэлку ва ўсіх традыцыйных святах і абрадах. У гадавым сельскагаспадарчым цыкле больш за ўсё піва варылі ўвосень, і тады ж гулялі большасць вяселляў. Кароткі адпачынак паміж летнімі і зімовымі клопатамі, час найбольшага дабрабыту супадаў таксама і з перапынкам паміж пастамі. Так што і з практычнага, і з сакральнага пункту гледжання восень была самым зручным часам і для вяселля, і для піваварства. Гадавы пік і таго, і другога ў праваслаўных прыпадаў на дзень святога Дзмітрыя (Змітра) — 26 кастрычніка, паводле новага стылю — 8 лістапада. На гэтую тэму захавалася нямала беларускіх прымавак:

4-14

Святы Змітры — людзі хітры: чаны параць, піва вараць, сыноў жэняць, дачок даюць.

У Змітроў дзень і верабей пад кустом піва варыць.

Але справа не толькі ў тым, што піва было абавязковым атрыбутам вясельнай бяседы. Мабыць, сам працэс піваварства сімвалічна супастаўляўся з вяселлем, шлюбам, са святым саюзам двух супрацьлеглых і канкуруючых, але ўзаемна неабходных пачаткаў — Соладу і Хмелю. Солад (і само збожжа, піва наогул, піўная бочка) — у народным фальклоры і традыцыйнай вобразнасці выступаюць увасабленнем жаночага — салодкага! — пачатку ў піве. Ды і ў жыцці наогул. Строга кажучы, у піве можна было б абысціся і адным соладам — таксама атрымалася б піва.

Саладкавае было б, як назойлівая матчына ласка… Але ўсё роўна п'яніла б, насычала, наталяла смагу. І усё ж у ім бы чагосьці бракавала… Кажуць: д'ябал солад саладзіў, ды бабе не дагадзіў… Урэшце чалавек здагадаўся, што ў піве бракуе горычы (а таксама антыбактэрыяльнай устойлівасці, як высветлілі нашмат пазней, — хоць, магчыма, продкі інтуітыўна здагадваліся і пра гэта, толькі не ўмелі выказаць навукова). Сёння большасць гатункаў піва немагчымая без хмелю, які чыста па-мужчынску ўвесь час кудысьці лезе і чапляецца. Чулі, напрыклад, такую прымаўку — каб на хмель не мароз, дык бы тын перарос? Або загадку: «Быў такі Радзівон, радзіў дзяцей адзін ён. Пайшлі дзеці да Бога, Бога не дасталі, вушы паспускалі».

Паводле адной з гіпотэз, менавіта славяне першымі здагадаліся выкарыстаць хмель у піваварстве, а германцы навучыліся гэтаму ўжо ў нашых продкаў. Але агульным стандартам дабаўленне хмелю ў піва ў Еўропе стала толькі ў ХVІ стагоддзі. Тады хмель быў адным з прыкметных артыкулаў экспарту з ВКЛ на Захад, хмельнікі былі ў кожным паважным маёнтку. Пазней гэтая галіна ў нас прыйшла ў заняпад, але ў канцы ХІХ стагоддзя, калі пачало развівацца новае прамысловае піваварства, адрадзілася зноў: Менская губерня займала ганаровае 3‑е месца ў Расійскай імперыі па зборы хмелю. Потым — зноў заняпад і зноў параўнальны ўздым у познесавецкія часы. Але ў сярэдзіне 1980‑х гадоў, падчас антыалкагольнай кампаніі, большасць беларускіх хмельнікаў былі занядбаны. Зрэшты, уся сістэма вобразаў і сэнсаў, звязаных з гэтай таямнічай высакароднай раслінай, сучаснаму беларусу, бадай што, ужо незразумелая.

Вось як народная песня высмейвала нежанатага хлопца (або маладога на вяселлі), параўноўваючы яго з няўдалым піваварам:

А хто ж у нас нежанаты ходзiць ?
Сямёнка у нас нежанаты ходзiць:
Ён браў хмялёк у святы дзянёк,
Саладзiў солад на пярэклеце,
Мыў катлы на сiнiм моры,
Сушыў бочкi на сонейку.
Доля яго няшчасная:
Козы, оўцы хмель паелi,
Куры, гусi солад паклявалi,
Мора катлы патапiла,
Сонцам бочкi пашчапiла.

Маладую дзяўчыну ў песнях і загадках жартаўліва параўноўвалі з бочкай піва, якая нудзіцца ў піўніцы, прагнучы выліцца і наталіць смагу:

Сакатала бочачка,

У піўніцы стоячы:

—Калі мяне не вып'еце,

Я сама разліюся

Па дварэ расіцаю,

За вароты крыніцаю.

Гаварыла дочачка

Сваёй роднай мамачцы:

—Калі мяне не аддасцё,

Я ад вас сама пайду

Па двары мяцёлкаю,

Да мілога пчолкаю,

Па двары расіцаю,

Да мілога сініцаю.

А цяжар бацькі нявесты, змушанага несці шмат клопатаў і выдаткаў на арганізацыю вяселля, асабліва на пасаг, іранічна падсумоўвалі: «Аддай дочку ды яшчэ піва бочку». А ці ведаеце такую загадку? Паненачка сік-сік, а панічык тык-тык? Правільна, гэта піўная бочка і шпунт-затычка.

Так што, калі маладых на вяселлі абсыпаюць хмелем і збожжам, зычачы агульнага шчасця і дабрабыту, гучаць у тым ліку і такія старадаўнія прымаўкі:

—Адным вам возам па піва ехаць!

—Трактуйце адно аднаго не так піўцом, як добрым слаўцом.

І нават такое: «Каб разам да Абрама на піва трапілі». Як пажаданне маладым памерці ў адзін дзень.

Шкада, што ані нашы прамыслоўцы-півавары, ані арганізатары вяселляў (таксама ўжо сапраўдная індустрыя) пра ўвесь гэты старажытны сімвалізм ужо і не здагадваюцца…

Кухмістр Верашчака

Чытайце яшчэ:

Кароткі нарыс гісторыі пеністага віна

Ад «д’ябальскага» да «шумлівага»

Экзатычнае начынне для пітва

Выбар рэдакцыі

Спорт

Замена Алімпіядзе. Беларуская лёгкаатлетычная

Замена Алімпіядзе. Беларуская лёгкаатлетычная

Беларуская федэрацыя лёгкай атлетыкі зладзіла свае гульні.

Грамадства

Без чаргі і за лічаныя хвіліны. Як здаюць экспрэс-тэст на каранавірус

Без чаргі і за лічаныя хвіліны. Як здаюць экспрэс-тэст на каранавірус

З мінулага тыдня экспрэс-тэсціраванне на COVІD-19 даступнае ў многіх паліклініках краіны, у тым ліку і ў невялікіх гарадках і пасёлках гарадскога тыпу.

Палітыка

Лукашэнка даручыў аказаць падтрымку выбаркамам і паклапаціцца аб забеспячэнні бяспекі іх працы

Лукашэнка даручыў аказаць падтрымку выбаркамам і паклапаціцца аб забеспячэнні бяспекі іх працы

Пра гэта ён заявіў сёння на рабочай сустрэчы з Наталляй Качанавай і Віктарам Шэйманам.