Вы тут

Як аматар фальклору адраджае традыцыйныя беларускія танцы


Бадай, няма чалавека ў Любані, які б не ведаў Сяргея Выскварку. Ён даволі вядомы і ў творчых колах Беларусі як аматар традыцыйных беларускіх танцаў, этнахарэограф, этнапедагог.

Сяргей Георгіевіч ужо дваццаць пяць гадоў кіруе ўзорным дзіцячым фальклорным ансамблем «Верабейкі». Сёння ў ім займаюцца пяцьдзясят выхаванцаў, якія дзеляцца на старшую і малодшую групы. Акрамя таго, ён узначальвае гурт народнага гумару «Смехаўё», дзе ўдзельнічаюць работнікі культуры, якія ствараюць на мясцовым матэрыяле гумарыстычныя праграмы, прадстаўляюць цікавыя гісторыі з жыцця і побыту землякоў. Кіруе фалькларыст і танцавальнай групай «Напарачка». Гэты калектыў ўзяў назву ад аднайменнага танца, які быў калісьці распаўсюджаны на Любаншчыне. «Я ведаю, як яго танцаваць, — кажа Сяргей Георгіевіч. — Але, на жаль, няма да яго музычнага матэрыялу. У фальклоры ўсё павінна быць правільна і праўдзіва. Мы не можам тут нічога выдумляць, праяўляць сваю творчасць, як, напрыклад, у сцэнічным мастацтве. У фальклорным гурце ідзе аднаўленне таго, што было раней. І вельмі хочацца, каб была праўда ў сцэнічнасці, строях, манеры выканання».


— Сяргей Георгіевіч, наколькі ведаю, танцы, якія выконваюць «Верабейкі», — гэта фальклорны матэрыял, здабыты падчас экспедыцый?

— Так, раней я шмат ездзіў па вёсках Любанскага раёна і па ўспамінах бабуль запісваў розныя танцы. Паколькі я не харэограф па спецыяльнасці, то запісваў іх, як разумеў. Цяпер стала прасцей: калі ўдаецца знайсці нешта новае, то здымаем на відэа і захоўваем у архіве, — кажа суразмоўнік.

Дарэчы, на Любаншчыне дзейнічаюць дваццаць фальклорных гуртоў, сем з іх — аўтэнтычныя. Гэта больш, чым ва ўсёй Мінскай вобласці. А адроджана больш за 105 танцаў, якія былі раней папулярныя ў рэгіёне. У прыватнасці, Сяргею Выскварку пашчасціла аднавіць рэдкі танец «Каваля». Даведаўся фалькларыст аб ім ад Аўдоцці Чэкан з вёскі Старыя Юрковічы. На той час жанчыне было 102 гады. Гэты танец ілюстрацыйны, удзельнікі аб'яўляюць фігуры, што майстраваў каваль, выбудоўваюць іх сваімі целамі і імітуюць працэс іх вырабу. Напрыклад, серп, лямеш, абруч, замок, ключ.

— Якія танцы для вас самыя яркія, любімыя?

— Калі запытаць у маці, якое дзіця ў яе самае любімае, то яна адкажа, што любіць усіх аднолькава. Так і для мяне яны ўсе любыя сэрцу. Для гледачоў фальклор нецікавы, таму што гэта мастацтва для ўдзелу. Калі ты танцуеш сам, то працэс зацягвае, захапляе. І тады табе няважна, ці складаныя там каленцы або больш-менш простыя. Гледачам цікава назіраць збоку за кадрыляй, бо тут вельмі шмат перастройванняў і людзям смешна, калі нехта заблытаецца і не туды пойдзе, — разважае спецыяліст. — А ёсць складаныя танцы, як «Субота», дзе даволі цяжкія рухі. Нашым сучаснікам многія матывы фальклору не зразумелыя: мы людзі іншага стагоддзя. Калі да мяне прыходзяць новыя ўдзельнікі, то я заўсёды ім кажу: забудзьце тое, што ведаеце з сучаснасці, і ўявіце сабе жыццё сваіх дзядоў і бабуль. Цяпер, напрыклад, не носяць доўгіх спадніц, у якіх можна заблытацца. А яшчэ пры гэтым раней жанчыны танцавалі, ды танцавалі так, каб не заварочвалася ліштва звонку, бо гэта лічылася непрыстойным. Неабходна было таксама ўмець стаяць у пары. З дарослымі артыстамі, вядома, лягчэй. А дзецям кожны раз трэба ўсё расказаць і паказаць. Хочацца, каб яны праз фальклор спасцігалі вопыт натуральнай гаспадаркі, якую вялі нашы продкі.

— А дзе шукаеце малых удзельнікаў гурта? Магчыма, бацькі прыводзяць за руку сваіх дзяцей?

— Усяк бывае. І за руку водзяць, але найчасцей іду сам у школу. Галоўнае правіла — не адбіраць толькі здольных хлопчыкаў і дзяўчатак. Фальклорным мастацтвам можа валодаць любы. Звычайна бяру цэлы клас. Рэпетыцыі ў нас ладзяцца два разы на тыдзень, — расказвае пра свае метады работы Сяргей Выскварка.

А ці лёгка навучыць дзяцей фальклорнаму мастацтву? Па словах майстра, напачатку яго выхаванцы цяжка спасцігаюць трайны рытм, тое, што ўласціва народным танцам: раз-два-тры, раз-два-тры. Сучасная музыка вельмі простая, заснаваная на двайным рытме: раз-два, раз-два. Бывае, дзеці не разумеюць з першага разу, куды яны прыйшлі. Але з цягам часу растуць, развіваюцца. І да дзясятага класа становяцца такімі зухаватымі артыстамі, якія выступаюць на фестывалях. «Я не стаўлю перад сабой мэту, каб усе яны займаліся фальклорам. Напэўна, трэба, каб быў дзікі лес і прыбраны сад, — упэўнены Сяргей Георгіевіч. — Сцэнічная культура — гэта прыбраны сад, а дзікі лес — гэта якраз фальклор. І ён не для сцэны, а для жыцця. Я бачу, як мае дзеці на вяселлях, на любым вялікім свяце, дзе гучыць народная музыка, свабодна і звыкла танцуюць. Яны гэта робяць дзеля таго, каб працягнуць гэтае фальклорнае жыццё, а не для таго, каб паказаць сябе. Гледзячы на іх, многія людзі не саромеюцца стаць у круг».

З дня заснавання калектыў выступіў на шмат якіх фестывалях у Беларусі, за мяжой. Было шмат перамог, безліч дыпломаў і прызоў. Традыцыйнымі сталі і майстар-класы, якія ладзяць удзельнікі гурта ў розных гарадах краіны. «Мая вучаніца Насця Кухарэнка прыдумала новы праект «Пятровіца», які доўжыцца тыдзень — ад свята Купалля 7 ліпеня да свята Пятра і Паўла, якое адзначаецца 12 ліпеня. Маладыя людзі збіраюцца ў вёсцы Шыпілавічы на радзіме Паўла Шпілеўскага. Сюды прыязджаюць удзельнікі з усіх куткоў Беларусі, госці з Польшчы, Літвы, Германіі, Расіі. «Верабейкі» жывуць у палатках, харчуюцца тым, што прыгатавалі самі. І кожны дзень з ранку да вечара танцуюць любаньскія танцы і вучаць ім іншых. Дарэчы, тыя, хто прыязджае на фестываль, часцей за ўсё не маюць ніякага дачынення да культуры. Гэта інжынеры, праграмісты, супрацоўнікі розных арганізацый» — канстатуе Сяргей Выскварка.

— На працягу ўсіх дваццаці пяці гадоў я імкнуўся не проста навучыць дзяцей танцаваць, бо сама па сабе харэаграфія фальклорнага танца простая. Стараюся, каб яны авалодалі сапраўднай манерай танцаваць, без свавольства ў паводзінах, лішніх рухаў плячыма, рукамі, нават вачыма. Гэта сістэма, якой неабходна адпавядаць. Да танца трэба падрыхтавацца, каб выканаць яго правільна, згодна з традыцыяй, — лічыць фалькларыст.

— І ўсё ж, Сяргей Георгіевіч, не хацелася б вам перабрацца ў сталіцу? Тут іншыя маштабы, магчымасці для творчасці.

— Я закончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў, застаўся ў аспірантуры. На апошняй акалічнасці настойваў мой добры знаёмы і выдатны беларускі фалькларыст Васіль Ліцвінка. У мяне гатовая дысертацыя. Але, відаць, з-за пастаяннай занятасці або ляноты не магу яе абараніць, — жартуе Сяргей Выскварка. — Калі б у сутках было больш за дваццаць чатыры гадзіны, то, магчыма, давёў бы справу да канца. Але для мяне не гэта галоўнае, я не ганюся за славай. Калі ўбачу, што сваёй навуковай дзейнасцю не ўдаецца прыўнесці нешта новае ў беларускую фалькларыстыку, як кажуць у народзе, злезу з даху і не стану псаваць гонты.

У якасці вядучага я ўдзельнічаў у праекце «Спявае Беларусь» на тэлеканале «Беларусь 3». Пасля чаго мяне сустракалі землякі і здзіўляліся, што я не перабраўся на новае месца жыхарства. А я хачу жыць нават не ў райцэнтры, а ў вёсцы Пласток на Любаншчыне, дзе нарадзіўся, у дзедавай хаце. Неяк давялося пажыць ва Украіне. Але заўсёды цягнула на малую радзіму. І пры пад'ездзе да Любанскага раёна адразу падымаўся настрой: вось яна — родная зямля, непрыкметная, ціхая, але такая любая сэрцу. Магчыма, у Мінску сапраўды для мяне адкрываліся б новыя гарызонты. Але і тут хапае працы. Хто ж будзе апекавацца фальклорным мастацтвам маёй Любаншчыны, ладзіць тут па-сапраўднаму народныя святы, збіраць фальклорны і этнаграфічны матэрыял, шыць у мясцовых традыцыях народныя строі, на каго ж я пакіну маіх бабуль-спявачак, народных майстроў, танцораў...

Сяргей Выскварка напісаў некалькі кніг, выйшла шмат артыкулаў па фальклорным мастацтве, выдаў зборнік «Казка з быллю напалову» — гэта казкі, запісаныя ў Любанскім раёне. Выйшла ў свет кніжка «Маляваныя сны Паўла Марціновіча». Гэты мастак займаўся маляванымі дыванамі. Выдадзены фотаальбом «Традыцыйная Любаншчына», для якога зрабіў здымкі Альфрэд Мікуса. Асаблівым гонарам з'яўляецца кніжка «Беларускі танцавальны фальклор. Методыка працы з дзіцячым фальклорным калектывам». Да выпуску рыхтуецца альбом традыцыйнага народнага адзення.

Таццяна ЛАЗОЎСКАЯ

Фота Андрэя САЗОНАВА

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Што трэба, каб пражыць даўжэй?

Што трэба, каб пражыць даўжэй?

Герыятр распавядае пра сакрэты доўгажыхароў і тое, што падаўжае наша жыццё.

Культура

«Беларусьфільм» паказаў свой найцікавейшы фільм за апошні час. Ён пра вайну

«Беларусьфільм» паказаў свой найцікавейшы фільм за апошні час. Ён пра вайну

«Як думаеш, а заўтра нехта пра нас успомніць?» — пытаецца на вялікім экране адзін ветэран у другога і атрымлівае абнадзейлівы адказ. 

Спорт

З агнём Еўрапейскіх гульняў карэспандэнт «Звязды» адправілася ў кар’еры

З агнём Еўрапейскіх гульняў карэспандэнт «Звязды» адправілася ў кар’еры

Сярод 450 шчасліўчыкаў, якім даверана несці факел з агнём ІІ Еўрапейскіх гульняў, аказалася наша Дар'я Лабажэвіч.

Грамадства

Будні сельскага ўрача

Будні сельскага ўрача

З якімі наступствамі аптымізацыі прыходзіцца яму сутыкацца падчас работы.