Вы тут

Адкуль з'явілася традыцыя кідаць у магілу грошы падчас пахавання?


Пытанне-разважанне нашых дапытлівых чытачоў: «Падчас пахавання на могілках не раз даводзілася назіраць за спрэчкамі і родных, і чужых людзей: хто павінен кідаць у магілу грошы і ці трэба гэта рабіць увогуле? Адкуль з'явілася гэта традыцыя?»


Грошы заўсёды выклікалі велізарную цікавасць у чалавека. Здаўна яны былі знакам багацця і служылі прадметам абмену, выкупу, дарэння. У той жа час у народным асяроддзі да грошай было даволі стрыманае стаўленне. Адно з «залатых» правіл народнай культуры папярэджвае: ніколі не падбірайце грошы на скрыжаванні дарог, бо менавіта імі «адкупляюцца» ад цяжкіх хвароб і розных бед.

Даволі часта грошы, а дакладней манеты, выступалі як адзін з рытуальных прадметаў у сямейна-родавай і каляндарнай абраднасці ўсходніх славян. Напрыклад, каб быць з «чыстым» тварам, на Вялікдзень мыліся «праз серабро», г. зн. у ваду клалі сярэбраную манету.

Грошы, манеты выкарыстоўваліся ў радзінных абрадах. Падчас адведак парадзіхі і немаўляці жанчына павінна была прынесці ў хату палатна на «пялёнкі» і некалькі манет. Пры першым рытуальным купанні дзіцяці ў ночвы клалі медную або сярэбраную манету. Грошы былі абавязковым складнікам і ў абрадах вяселля. Сярэбраную манету запякалі ў караваі. Калі пачыналі яго дзяліць, то першымі звычайна звалі бабулю з дзедам або родных бацькоў, а тыя сыпалі на талерку жменю манет і пры гэтым прыгаворвалі: «Дорым жменю медзі, каб дзеці былі як мядзведзі!»

Без грошай не абыходзілася будаўніцтва хаты і яе «ажыўленне». Так, у падмурак або бервяно трэцяга вянка ў будучым покуце абавязкова «закладвалі» адну-дзве манеты і прыгаворвалі: «Каціся ў кут, серабро, у хату на дабро». А падчас улазін, ведаючы, што новая пабудова, паводле вераванняў нашых продкаў, абавязкова запатрабуе «ахвяру», разам са збожжам на падлогу ва ўсе куты кідалі і некалькі манет, пры гэтым казалі так: «Выкупляю хату не людзьмі, а грашмі».

Манеты былі абавязковым атрыбутам і ў час пахаванняў. Калі нябожчык адкрываў вочы, яму на павекі клалі манеты. Падчас пахавання родныя памёрлага першай і другой ступені сваяцтва павінны былі кідаць у магілу грошы (манеты) (варыянт: клалі ў труну), каб «выкупіць» пераправу на той свет. Усе астатнія кідалі ў магілу па тры жменькі зямлі.

У адносінах да грошай былі сфарміраваны шматлікія рэгламентацыі. Нашы продкі верылі ў тое, што, парушаючы вызначаныя абмежаванні, можна назаўжды «страціць» поспех або, як казалі ў старажытнасці, «спор», і дабрабыт сям'і пойдзе на змяншэнне. Напрыклад, забаранялася рабіць грашовыя разлікі пасля заходу сонца, у панядзелак і вялікія гадавыя святы; даваць міласціну тымі грашыма, якія атрымалі на рэшту ад пакупкі хлеба або солі, каб не жыць у галечы, пры гэтым старыя людзі падказвалі: давайце міласціну толькі тады, калі ідзяце ў храм; казаць, што ў хаце зусім няма грошай, нават калі іх і сапраўды вельмі мала, бо лічылі, што грошы «пакрыўдзяцца» і пакінуць хату назаўжды. Мудрыя людзі давалі параду: каб грошы не пераводзіліся, неабходна выпрацаваць у сябе прывычку аддаваць левай рукой, а браць — правай.

Як лічылі продкі, можна «дапамагчы» памножыць сваё багацце. Здаўна вядомы звычай кідаць грошы (манеты) у крыніцу каля культавых збудаванняў: капліц, храмаў, манастыроў — у надзеі на паляпшэнне свайго дабрабыту. З гэтай жа мэтай раілі, убачыўшы справа ад сябе малады месяц, паказаць яму манету. Для гэтага ж, пачуўшы ўпершыню вясной зязюлю, трэба патрэсці дробяззю (манетамі) у кішэні; пералічыць усе наяўныя ў хаце грошы на Каляды або Вялікдзень, падчас святочных службаў у храме абавязкова трымаць у кішэні троху грошай.

І як тут не прыгадаць адну сустрэчу на курсах павышэння кваліфікацыі работнікаў культуры. У першым радзе сядзела жанчына, якая шмат у чым сумнявалася, а ў канцы сустрэчы расказала, што ў яе сям'і яшчэ ад прабабулі перадаецца такі звычай: «Штогод галоўная жанчына роду (маці або бабуля), якая збірае ўсіх на Раство Хрыстова, павінна паставіць на стол запечанага карпа і кожнаму даць па некалькі лускавінак з гэтага карпа. Гэтыя лускавінкі кожны з нас будзе насіць у кашальку да наступнага года. Я стала дарослай, у мяне двое дзяцей, ужо унукі. Кожны год я раблю так. Даю кожнаму гэтыя лускавінкі ад карпа, каб у іх ніколі не пераводзіліся грошы». Як кажуць, хочаце — верце, хочаце — праверце!

Аксана КАТОВІЧ, Янка КРУК

Дасылайце свае пытанні аб каранях і прыстасаванасці да сучаснага жыцця каляндарных і сямейна-побытавых народных традыцый і абрадаў на паштовы або электронны адрас рэдакцыі з пазнакай «Пра радзіннае».

Загаловак у газеце: Ад чаго «адкупішся» грашыма?

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Як будзе праходзіць перапіс насельніцтва

Як будзе праходзіць перапіс насельніцтва

Старшыня Нацыянальнага статыстычнага камітэта Іна МЯДЗВЕДЗЕВА адзначае, што іх ведамства разлічвае перапісаць максімальную колькасць грамадзян з дапамогай укаранёных інавацый.

Грамадства

Адзіныя дзяўчаты-паркуршчыцы ў Беларусі распавядаюць пра свой спорт

Адзіныя дзяўчаты-паркуршчыцы ў Беларусі распавядаюць пра свой спорт

Гэты кірунак спорту ўвайшоў у жыццё былых студэнтак дзяржаўнага ўніверсітэта фізічнай культуры выпадкова.