Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка на агульным сходзе прадстаўнікоў членаў Беларускага рэспубліканскага саюза спажывецкіх таварыстваў 16 лютага 2024 года.

Санкцыйны ціск недружалюбных краін закрануў сферу спажывання беларусаў: нейкія брэнды афіцыйна спынілі продажы на тэрыторыі нашай краіны, нейкія падаражэлі ў сувязі з лагістыкай, якая змянілася. Але гэтая акалічнасць мела і іншы вынік — стымуляванне беларускіх вытворцаў не толькі ў частцы пашырэння лінейкі сваіх тавараў, але і ў рамках пошуку новых маркетынгавых стратэгій для прыцягнення пакупнікоў, адзначылі ў Беларускім інстытуце стратэгічных даследаванняў (БІСД).

Станоўча паўплывала на развіццё спажывецкага рынку ўкараненне новых фінансавых прадуктаў, накіраваных на падтрымку як айчынных вытворцаў, так і насельніцтва, у мэтах захавання і павышэння ўзроўню жыцця — напрыклад, мэтавы спажывецкі крэдыт пад 4 % гадавых на тэрмін да трох гадоў ад «Беларусбанка» на набыццё дзясяткаў найменняў тавараў шэрагу беларускіх вытворцаў (мэблі, халадзільнікаў, тэлевізараў, пральных і пасудамыечных машын, керамічнай пліткі, сантэхнікі, будаўнічых матэрыялаў, веласіпедаў і інш.).

Справядлівасць і фінансавая ўпэўненасць

Каштоўнаснымі арыенцірамі сучаснага беларускага спажыўца з’яўляюцца справядлівасць і фінансавая ўпэўненасць, адзначылі ў БІСД. Адкрытасць узаемадзеяння па лініі «спажывец—прадавец» зніжае магчымасць маніпулявання паводзінамі пакупніка і робіць выбар тавараў больш усвядомленым. Таму пры гэтым для беларусаў прыярытэтнымі крытэрыямі з’яўляюцца якасць (83,8 % апытаных) і цэнавая даступнасць (69,3 %).

Стаўка на якасць і даступнасць

Сацыялагічныя замеры і кан’юнктурныя апытанні фінансавых інстытутаў паказваюць значнасць інструментаў спажывецкага крэдытавання і растэрміноўкі ў рамках спажывецкіх стратэгій насельніцтва. Менавіта за кошт прыцягнення пазыковых сродкаў адбываецца нарошчванне рознічнага тавараабароту нехарчовых тавараў.

Даступнасць якасных нехарчовых тавараў — адзін з элементаў забеспячэння дастойнага ўзроўню жыцця, падкрэсліў аналітык БІСД Андрэй Мішын. Для вырашэння гэтай сацыяльна арыентаванай задачы развіваюцца гандлёвая інфраструктура (аб’екты рознага маштабу і асартыменту, анлайн-пляцоўкі, сэрвісы дастаўкі), што павышае канкурэнцыю на рынку. 

Як вынік — канчатковы спажывец выйграе і ў цане, і ў якасці. Удзяляецца ўвага і пашырэнню даступных фінансавых інструментаў у сферы выдзялення пазыковых сродкаў: праграмы растэрміноўкі, крэдытныя прадукты на спецыяльных умовах.

Пры гэтым важным аспектам выступае нацэленасць дзяржавы на падтрымку айчыннай прадукцыі, што дае магчымасць стварыць мультыплікатыўны эфект: рост выручкі і прыбытку айчынных вытворцаў, рост заработнай платы на айчынных прадпрыемствах. У выніку павялічваюцца падатковыя паступленні ў бюджэты ўсіх узроўняў, што стварае рэсурсную базу для далейшага прасоўвання сацыяльна арыентаванай палітыкі.

Ва ўмовах новай канкурэнцыі

Сусветны трэнд — развіццё электроннага гандлю, што характэрна ў тым ліку і для Беларусі. Па прагнозах экспертаў, каля чвэрці сусветных рознічных продажаў да 2027 года будзе ажыццяўляцца ў інтэрнэце, большая частка заказаў — праз маркетплэйсы, адзначыла аналітык БІСД Ірына Русак.

Большасць айчынных дзяржаўных прадпрыемстваў з’яўляюцца прыхільнікамі традыцыйных каналаў рэалізацыі прадукцыі, але варта мець на ўвазе, што атрыманне эканамічнай выгады ад работы ў інтэрнэце ўжо бясспрэчнае. Сярод лідараў, якія паспяхова адаптаваліся ў продажах на маркетплэйсах, можна назваць Mark Formelle, Mіlavіtsa, Avalon, Relouіs, Conte, «Амі Мэбля». Высокімі аб’ёмамі рэалізацыі вылучаюцца кандытарскія фабрыкі «Камунарка» і «Спартак», вытворцы малочнай і мясной прадукцыі «Квінфуд» (ГМ «Гродфуд»), «Бярозаўскі мясакансервавы камбінат», «Беллакт», «Рагачоўскі ММК». Гэты вопыт варта маштабаваць і на іншыя найбуйнейшыя прадпрыемствы краіны.

Не толькі даступнасць, зручнасць дастаўкі тавараў, прывабная цана і магчымасць атрымання ў найкарацейшыя тэрміны з’яўляюцца перавагамі работы маркетплэйсаў у Беларусі. Інтэрнэт-агрэгатары ўплываюць і на стратэгіі паводзін насельніцтва, стымулююць спажывецкі і імпульсіўны попыт, змяняюць структуру вытворчасці тавараў.

Сёння важна выбудоўваць механізмы работы інтэрнэт-агрэгатараў, прапрацоўваць перспектывы адаптацыі суб’ектаў гандлю да работы ва ўмовах новай канкурэнцыі ў сетцы інтэрнэт, абараняць уласных вытворцаў і змагацца з манапалізацыяй лічбавых рынкаў замежнымі буйнымі гульцамі.

Аптымальная мадэль

Нягледзячы на імклівае распаўсюджванне маркетплэйсаў у краіне і шырокую прадстаўленасць пунктаў выдачы тавараў не толькі ў буйных, але і ў малых гарадах, для большасці грамадзян аптымальнай таксама застаецца купля адзення ў беларускіх магазінах. Крамы замежных брэндаў і сэканд-хэнды больш папулярныя сярод моладзі. Аб гэтым прынамсі сведчаць вынікі тэматычнага анлайн-апытання, якое было праведзена летась у верасні.

У цэлым насельніцтва схільнае захоўваць звыклую мадэль паводзін пры здзяйсненні пакупак і таму адчувальна рэагуе як на павышэнне цэн, так і на скарачэнне асартыменту тавараў. У гэтым кантэксце людзі падтрымліваюць меры па стрымліванні інфляцыі і забеспячэнні справядлівага цэнаўтварэння, якія прымаюцца дзяржавай.

Шырокія магчымасці

Ацэньваючы ўзровень свайго дабрабыту, большасць насельніцтва адзначае даступнасць для іх прадуктаў харчавання і адзення. Для набыцця дарагіх тавараў працяглага карыстання грамадзяне выкарыстоўваюць інструменты фінансавага запазычання (спажывецкія крэдыты, растэрміноўка), адчуваючы ўпэўненасць у сваіх даходах.

Пры планавым паказчыку на мінулы год індэкса спажывецкіх цэн не больш за 6 % у гадавым выражэнні па выніках лістапада 2024 года ён склаў 5,5 %. Пры гэтым рэальныя наяўныя даходы насельніцтва выраслі летась за студзень—лістапад на 9,5 %, а рэальная заработная плата — на 12,9 %. Гэта садзейнічае росту пакупніцкай здольнасці насельніцтва.

Як заўважылі ў Беларускім інстытуце стратэгічных даследаванняў, разглядаючы асобныя катэгорыі харчовых тавараў, нельга не адзначыць рост (за апошнія пяць гадоў) спажывання на душу насельніцтва малака і малочных прадуктаў да 25,1 кілаграма на чалавека за месяц, мяса і мясных прадуктаў — да 7,2 кг, гародніны і бахчавых — да 8,4 кг, садавіны і ягад — да 5,7 кг.

Аналіз дынамікі спажывецкіх расходаў паказвае, што па выніках студзеня—верасня 2024 года адзначалася паступовае зніжэнне долі харчовых тавараў у спажывецкім кошыку з больш паскораным ростам выдаткаў у сегменце нехарчовых тавараў. Як заўважылі ў БІСД, у цэлым забяспечваецца адносная стабільнасць спажывецкіх пераваг беларусаў.