Асноўным залогам гэтага з’яўляецца развітая памяць — здольнасць хутка і якасна запамінаць інфармацыю. Чым лепш працуе памяць дзіцяці, тым лягчэй яму спраўляцца з вучэбнай нагрузкай, здаваць экзамены і асвойваць новыя навыкі, напрыклад, замежную мову. Не сакрэт, адукацыйны працэс у значнай ступені заснаваны на запамінанні.

Як функцыянуе памяць у дзіцяці? Асноўныя вобласці мозгу, якія ўдзельнічаюць у працэсе запамінання, — гэта кара галаўнога мозгу, мозжачок, лімбічная сістэма і асабліва гіпакамп. У нейроннай сетцы мозгу каля 86 мільярдаў нейронаў, якія ствараюць самыя складананыя сувязі. Кожная новая інфармацыя — візуальная, слыхавая, тактыльная або абаняльная — пакідае след у мысленні дзіцяці. Поспех запамінання ў значнай ступені залежыць ад таго, наколькі добра развіты гэтыя сувязі, а таксама ад эмацыйнага фону і асабістых інтарэсаў.

Чаму ў дзіцяці могуць быць праблемы з памяццю?

Прычыны могуць быць розныя:

• Стамлёнасць і недасыпанне — недахоп сну значна пагаршае кагнітыўныя функцыі.

• Адсутнасць інтарэсу і сум — дзеці лепш запамінаюць тое, што іх здзіўляе або выклікае актыўны інтарэс.

• Псіхоэмацыйныя станы — стрэс, негатыўныя ацэнкі з боку дарослых, трывожнасць.

Негатыўныя ўстаноўкі — фразы тыпу «ты нічога не памятаеш» могуць знізіць упэўненасць дзіцяці.

Таксама важна памятаць, што ў дашкольнікаў запамінанне часцей звязана з эмоцыямі і пачуццямі, якія выклікаюць здзіўленне або задавальненне.

Для паляпшэння памяці важна правільна харчавацца. У рацыёне дзіцяці павінны прысутнічаць:

1. Гародніна — брокалі, шпінат, памідоры, авакада;

2. Фрукты — чорны вінаград, разынкі, бананы, морква;

3. Бялкі — рыба (лосось і іншая тлустая рыба), яйкі, грэцкія арэхі.

4. Таксама не забывайце пра рэжым сну, захоўвайце правільны рэжым адпачынку, пазбягайце стрэсавых сітуацый, бо яны пагаршаюць працы мозгу.

Эфектыўныя метады для развіцця памяці ў дзяцей

Вывучэнне замежнай мовы — выдатны спосаб развіваць асацыятыўнае мысленне. Рэкамендуецца вучыць па 5-7 новых слоў у дзень, сумяшчаючы іх з выявамі і кантэкстамі. Рэгулярнае паўтарэнне — залог доўгатэрміновага запамінання.

Расказ і рэканструкцыя падзей — заахвочвайце дзіця расказваць, як прайшоў яго дзень: што было на ўроку, у якія гульні ён гуляў, што было на сняданак. Абмеркаванне дэталяў дапамагае ўмацаваць памяць і вучыць структураваць інфармацыю.

Чытанне і пераказ — сумеснае чытанне казак і апавяданняў, а таксама запамінанне кароткіх вершаў спрыяюць развіццю вэрбальнай памяці. Пасля чытання папрасіце дзіця пераказаць змест, выказаць уласную думку. Гэта развівае аналітычныя навыкі і замацоўвае матэрыял.

Фізічная актыўнасць — спорт і рух паляпшаюць крывацёк у мозгу і спрыяюць лепшаму засваенню інфармацыі. Рэгулярныя прагулкі, плаванне або ролікі — залог добрай памяці.

Гульнявыя практыкаванні для трэніроўкі памяці

1. Запамінанне прадметаў: паказвайце малюнкі з некалькімі аб’ектамі, потым папрасіце дзіця назваць іх услух або паўтарыць, а затым — намаляваць.

2. Параўнанне спісаў: паказвайце два спісы з 10 слоў, шукайце супадзенні і адрозненні — практыкаванне на зрокавую памяць і ўважлівасць.

3. Угадай прадмет на дотык: малы з закрытымі вачыма дакранаецца да прадмета і спрабуе яго вызначыць. Гэта развівае тактыльную памяць.

4. Выкарыстанне «недамінаванай рукі» (левай): прымусіце дзіцяці выконваць звыклыя дзеянні (напрыклад, чысціць зубы або есці) — гэта стымулюе нейронныя сувязі і дапамагае мозгу «перазагрузіцца».

5. Выкарыстанне асацыяцый і візуалізацыі — заахвочвайце дзіця ствараць яркія выявы, звязваючы інфармацыю з малюнкамі або эмоцыямі. Методы візуалізацыі дапамагаюць замацаваць новыя веды.

6. Творчыя задання — маляванне, ляпка, стварэнне расказаў — развіваюць уяўленне і спрыяюць запамінанню.

Гульнёвая рэгулярнасць і пазітыўны настрой — важна праводзіць заняткі ў гульнёвай форме, каб навучанне не ўспрымалася як нагрузка, а было займальным і матывацыйным.

Навучанне праз рух. Стварайце рухі або жэсты, звязаныя з тым, што запамінаецца. Напрыклад, пры запамінанні літар або слоў рабіце адпаведныя жэсты. Гэта ўмацоўвае запамінанне праз маторычную памяць.

Паўтарэнне з інтэрваламі (метад інтэрвальных паўтораў). Чаргуйце паўтарэнне вывучанага праз пэўныя прамежкі часу: праз дзень, праз тыдзень. Гэты метад дапамагае замацаваць веды ў доўгатэрміновай памяці.

Методыкі для падлеткаў 11–16 гадоў

Падлеткавы ўзрост — этап, калі фармуюцца навыкі самастойнага навучання. Для гэтай узроставай групы важныя матывацыя, развіццё крытычнага мыслення і ўменне арганізоўваць інфармацыю.

Стварэнне ўласных конспектаў і ментальных карт. Вучыце падлетка структуравіць матэрыял, рабіць схемы, табліцы. Гэта дапамагае апрацаваць вялікія аб’ёмы інфармацыі і запомніць сувязі паміж паняццямі.

Закідайце падлетка ў самаправерку: пасля вывучэння тэмы ён задае сабе пытанні або тлумачыць матэрыял услых — гэта ўмацоўвае памяць і развівае аналітычныя навыкі.

Выкарыстоўвайце тэхналогіі і мабільныя праграмы. Існуюць навучальныя платформы і прыкладанні для паўтарэння слоў і тэрмінаў, якія выкарыстоўваюць інтэрвальныя паўторы і асацыяцыі.

Стварэнне прэзентацый і праектных работ. Падрыхтоўка прэзентацый па вывучаемых тэмах спрыяе замацаванню матэрыялу праз працу з тэкстам, выявамі і вуснымі тлумачэннямі.

Развіццё крытычнага мыслення і аналітыкі. Прапануйце падлеткам параўноўваць розныя крыніцы інфармацыі, рабіць высновы, што развівае памяць на больш глыбокім узроўні.

Навучыце падлеткаў планаваць вучэбны час, разбіваць матэрыял на часткі і паўтараць іх па графіку — важны элемент эфектыўнага запамінання інфармацыі.

Развіццё памяці ў дзіцяці патрабуе сістэматычнай і мэтанакіраванай працы. Лепшыя вынікі дасягаюцца пры спалучэнні разнастайных метадаў і задавальнення ад працэсу навучання. Памятайце: развіццё памяці — гэта не толькі трэніроўка, але і прыемнае правядзенне часу, умацаванне даверу і пазітыўнай сувязі з дзіцем.

Псіхолаг Алена Шаўчэнка

Фота: pexels.com