Вы тут

Я — сё­мы, або Дзя­ду­ля ў «дэ­крэ­це»


Так ужо склалася жыццё, што мне давялося пайсцi ў дэкрэтны водпуск (па доглядзе дзiцяцi да дасягнення iм трохгадовага ўзросту). Такi варыянт афiцыйна прадугледжаны беларускiм заканадаўствам: замест мацi даглядаць немаўля можа бацька, бабуля цi дзядуля. (За гэту работу дзяржава яшчэ i грошы плацiць.) У нашай сям'i агульным галасаваннем адказную пасаду матулi-выхавальнiцы даверылi мне, ды ў рэшце рэшт нi ў кога iншага такой магчымасцi i не было.


— «Абавязкi мамы» я пачаў выконваць з 1 студзеня 2019 года. На той момант у Беларусi ў «дэкрэце» знаходзiлася больш за тысячу бабуль i толькi шэсць дзядуляў. Такiм чынам, я стаў у краiне сёмым, а на Ганцаўшчыне — i ўвогуле першым. Многiя знаёмыя, даведаўшыся пра маё рашэнне, жартаўлiва цiкавiлiся: ты, маўляў, на якiм месяцы цяжарнасцi?

Аднак, шчыра прызнаюся, мне тады было не да жартаў. Узвалiць на сябе такую адказнасць у шасцiдзесяцiтрохгадовым узросце — гэта сапраўды няпросты крок. I я доўга вагаўся, пакуль на яго вырашыўся. Сёння ж заяўляю катэгарычна: нiколькi не шкадую пра гэты свой учынак, бо даглядаць, выхоўваць маленькага чалавечка — задача хоць i няпростая, але пачэсная i вельмi прыемная. Гэта ж на тваiх вачах, пры тваiм самым непасрэдным удзеле немаўля пачынае пазнаваць свет, станавiцца «на крыло», асэнсоўваць паняццi дабра i зла, зацвярджаць сябе ў навакольным грамадстве. Ты разумееш, што менавiта ад цябе ў многiм залежыць, якiм ён стане чалавекам.

Але ўсё па парадку. Сашку на пачатку нашых з iм цесных стасункаў споўнiлася 1 год 9 месяцаў 12 дзён. Ён ужо ўпэўнена хадзiў па хаце, любiў гуляць з машынкамi, праўда, мала што гаварыў: «дай», «хачу», «мама»... А тут раптам дзед з вусамi! Вось з вусоў ён i пачаў — чапляўся за iх сваiмi моцнымi пальчыкамi i тузаў туды-сюды, радасна смеючыся. Адным словам, новая забава з'явiлася ў малога. Потым сур'ёзна паглядзеў на мяне i вымавiў: «Дзед!»

Выхаваўчы працэс пачаўся. З усiх бакоў ад сямейнiкаў пасыпалiся парады. Хтосьцi раiў адразу ўзяць малога ў яжовыя рукавiцы, i дачка пажартавала: «дзедаўшчына», маўляў, пачынаецца; жонка катэгарычна заявiла: караць дзiця нельга нi ў якiм разе, крычаць на яго — таксама не. А ўнучак уважлiва вывучаў новага выхавальнiка — прыкiдваў, напэўна, як гэтага старога чалавека самому ўзяць «у абарот». Я, у сваю чаргу, насцярожана назiраў за сваiм падапечным — чаго чакаць ад хлопчыка?

Не, не скажу, што займацца з унукамi — справа для мяне ўвогуле незнаёмая. Сашка ўжо шосты ў нашай сям'i. У старэйшай дачкi Алены растуць трое — унук Алёшка i ўнучкi Аня i Марыяна, ды i ў малодшай Юлi Сашка стаў трэцiм пасля Уладзiка i Ромкi. Але адна рэч сустракацца з унукамi перыядычна, па святочных днях, а тут жа зусiм iншае — кожны дзень. Дваццаць чатыры гадзiны ў суткi. I накармiць, i напаiць, i пагуляць, i спаць палажыць, i, прабачце, на гаршчок пасадзiць. На выхадныя, праўда, дачка яго забiрала да сябе ў Брэст — давала дзеду адпачынак. Аднак я хутка прывык да сваiх абавязкаў, i не надта ўжо i патрэбен быў мне той адпачынак.

Хутка прывык да мяне i Сашка. Ён ледзь не з першага дня ўцямiў, што новая нянька не такая ўжо i строгая, i пачаў лiтаральна вяроўкi з мяне вiць. А я i сапраўды на практыцы прымяняў англiйскi метад выхавання — дазваляў малому рабiць усё, што ён хоча. Кармiў, гуляць вадзiў, спаць укладваў не па прымусе, а тады, калi той прасiў, мульцiкi дазваляў глядзець, пакуль яму не надакучвала. Карацей кажучы, дзейнiчаў па прынцыпе: чым менш забарон — тым менш спакус. I, дарэчы, хутка заўважыў, як зваротная рэакцыя наступiла, эфект бумеранга, так бы мовiць: ты на дзiця не крычыш — i яно на цябе не крычыць, ты з iм па-добраму — i дзiця з табою па-добраму.

Былi, вядома, у маiм метадзе выхавання i забароны. Не без гэтага. Але iх было мала, i яны датычылiся толькi бяспекi. Таму ўнук да iх прыслухоўваўся i заўсёды выконваў. Напрыклад, калi Сашка лез да электрычных прыбораў цi iмкнуўся забрацца на падаконнiк, я казаў, што так рабiць нельга, бо гэта небяспечна. I ён разумеў — праз нейкi час сам паказваў на акно цi на мiкрахвалёўку i казаў: «Небяспечна».

Бабуля, паназiраўшы за «аглiцкiмi» метадамi дзеда, паспрабавала ўмяшацца: распуста, маўляў. Я ў адказ толькi плячыма пацiснуў: не падабаецца — давай сама. Але яна ў нас усё жыццё на кiруючых пасадах працавала, таму прывыкла да каманднага стылю. I адразу ж пацярпела фiяска. Унук бабулiны каманды проста iгнараваў. Калi ж ён не паслухаўся ўказанняў раз, другi, трэцi, яна махнула рукой на «аглiцкiя» метады i перайшла да нашых — шлёпнула малога па мяккiм месцы. Той у даўгу не застаўся i... адказаў бабулi тым жа.

Я ж працягваў дзейнiчаць сваiм спосабам. I, мiж iншым, мой падапечны паслухмяна выконваў усе мае просьбы i нi разу не забаставаў.

Сашка аказаўся здольным i кемлiвым хлопчыкам. Iмгненна схоплiваў усё новае, любiў маляваць i чытаць кнiжкi, iмклiва павялiчваў слоўнiкавы запас, пачаў гаварыць цэлымi фразамi. Нагуляўшыся з ранiцы з машынкамi, ён прасiў: «Давай, дзед, будзем займацца». Гэта значыць, што трэба даставаць азбуку i вучыць лiтары. Першую мы з iм вывучылi лiтару А, потым мамiну лiтару М, дзедаву Д, бабулiну Б... Праз 15—20 хвiлiн вучыць лiтары яму надакучвала, i мы пераходзiлi да знаёмства з лiчбамi. Першыя пяць — колькi пальчыкаў на адной руцэ — ён запомнiў ужо на першым занятку. Да дзесяцi вучылiся лiчыць крыху больш, але i з гэтай задачай хутка справiлiся. На ўроках малявання спачатку вучылi колеры. Гэта справа Сашку вельмi падабалася, i ўжо праз два-тры днi ён беспамылкова называў мне любы колер. Я нарадавацца не мог поспехам малога.

Вядома ж, я разумеў, што перагружаць дзiця вучобай нельга, гэта магло адбiць усякае жаданне вучыцца, таму больш часу мы праводзiлi ў гульнях. Асаблiва ўнуку падабалiся падарожжы па горадзе (наш дэкрэтны водпуск праходзiў у асноўным у Кобрыне). Традыцыйна амаль штодня, калi дазваляла надвор'е, мы хадзiлi з iм да чыгункi i назiралi, як мiма праходзiлi цягнiкi. Сашка хутка навучыўся адрознiваць пасажырскiя ад грузавых, лiчыць, колькi ў саставе вагонаў, вызначаць, куды цягнiк едзе — на Брэст цi на Гомель. Потым iшлi з iм да аўтамагiстралi Брэст — Мiнск, якая праходзiць праз Кобрын, i вучылiся запамiнаць маркi машын: пажарная, мiлiцыя, пiкап, кран, лесавоз... Яшчэ адным аб'ектам, дзе ўнуку падабалася гуляць, стаў сквер воiнскай славы, закладзены ў гонар кобрынскiх верталётчыкаў, якiя загiнулi ў Афганiстане. Там на пастаменце стаiць сапраўдны ваенны верталёт — ён цягнуў хлопчыка да сябе, бы магнiт. Пасля знаёмства з гэтым помнiкам нашы штодзённыя падарожжы пачыналiся ўжо не з чыгункi, а менавiта з верталёта. Я расказваў Сашку пра вiнтакрылую баявую машыну, пра людзей, якiя на ёй ваявалi i гiнулi ў далёкай горнай краiне. Малы ўважлiва слухаў. Гэта таксама былi ўрокi. Урокi ваенна-патрыятычнага выхавання.

Увогуле вучоба i гульня ў нас заўсёды перапляталiся: на вучэбных занятках мы гулялi ў вучня i настаўнiка, спаборнiчалi, хто хутчэй запомнiць тую цi iншую лiтару, слова, лiчбу, а ў кожнай гульнi я стараўся знаходзiць i навучальны аспект.

...Iмклiва iдуць днi, тыднi, месяцы. Сашка размаўляе са мною па-даросламу, часам задае такiя пытаннi, на якiя не адразу i адказ знаходжу: «Дзед, а як дождж iдзе? У яго ж ножак няма...»; «Адкуль сонца бярэцца?»; «Навошта табе вусы?» Тлумачу, хоць па рэакцыi ўнука адчуваю, што не заўсёды мае тлумачэннi яго задавальняюць. Ну што ж, падрасце — зразумее. На ўсё патрэбен час. А сам сабе думаю: а сапраўды, навошта мне тыя вусы? Ды i дождж як без ножак iдзе, не ведаю...

На зiму мы паехалi з унукам у Брэст. Там — новыя ўражаннi. Сашку спадабалася гуляць у Скверы мiру на Партызанскiм праспекце, дзе акцыянернае таварыства «Савушкiн прадукт» абсталявала дзiцячы гарадок. Тут i горкi, i альтанкi, i пясочнiца... Сашка адразу палез на самую высокую горку — я нават спалохаўся: раптам звалiцца ўнiз. Не, карапуз моцна трымаўся за борцiкi i ўпэўнена пераадольваў перашкоды. А мне падумалася: а малайцы «савушкiнцы» — такую цудоўную справу зрабiлi для мясцовай дзятвы!

Днямi Сашку споўнiлася тры гады. Такiм чынам, мой дэкрэтны водпуск скончыўся. Заўтра — на работу. I радасна, i сумна адначасова. Радасна — таму што не дарэмна правёў гэты час, нешта даў маленькаму чалавечку. А сумна — развiтвацца. Не назаўсёды, вядома ж, мы будзем i надалей сустракацца з унукам, праўда, ужо не так часта. Спадзяюся, ён будзе мяне чакаць.

...Учора патэлефанавала дачка. Расказала, што Сашка, прачнуўшыся ранiцай, адразу пацiкавiўся: «А дзе мой дзед?» У мяне ад гэтых слоў сэрца зашчымела.

Вячаслаў БУРДЫКА

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Тураўскі крыж упершыню будзе прадстаўлены 26 верасня

Тураўскі крыж упершыню будзе прадстаўлены 26 верасня

На свята Узнясення Крыжа Гасподняга, падчас вячэрняй службы ў Мінскім кафедральным саборы.

Грамадства

Як і чым жыве колішняя «памідорная сталіца» Беларусі?

Як і чым жыве колішняя «памідорная сталіца» Беларусі?

Каб адчуць, чым organіc food адрозніваецца ад звыклых для сучаснага гараджаніна прадуктаў, дастаткова пакаштаваць памідоры ў Савічах і параўнаць іх з таматамі з гіпермаркета.

Грамадства

Генеральны дырэктар РУП «Белпошта» Святлана Юркевіч: Мы будзем развіваць перш за ўсё паштаматы

Генеральны дырэктар РУП «Белпошта» Святлана Юркевіч: Мы будзем развіваць перш за ўсё паштаматы

На працягу многіх дзесяцігоддзяў пошта асацыіравалася з традыцыйным наборам паслуг — лістамі, пасылкамі, газетамі, пенсіямі... Але сучасныя тэхналогіі ўсё больш уваходзяць у наш побыт.