Вы тут

Міжнародная (не)бяспека і «Мінскі дыялог»


На мінулых тыднях у цэнтры ўвагі міжнароднай супольнасці зноў былі пытанні бяспекі. Гэта звязана і з нарастаючымі супярэчнасцямі на Блізкім Усходзе, міграцыйнымі пытаннямі і з шэрагам важных дат і падзей. У прыватнасці, з першай гадавінай Мінскіх пагадненняў па ўкраінскім крызісе, а таксама з чарговай Мюнхенскай канферэнцыяй па бяспецы.


Усе гэтыя падзеі адлюстроўваюць такі ўзровень міжнародных выклікаў, які яшчэ некалькі гадоў таму цяжка было ўявіць. У дыскусіях падчас Мюнхенскай канферэнцыі шмат разоў гучалі такія характарыстыкі сучаснасці, як «новая халодная вайна» і «самы небяспечны перыяд пасля падзення Берлінскай сцяны». І казалі пра гэта амаль усе: палітыкі, дыпламаты і даследчыкі.

За апошнія дзесяцігоддзі мы неяк прызвычаіліся да дыскусій пра выклікі з боку недзяржаўных суб'ектаў міжнародных адносін, гэта значыць арганізацый ці асоб, якія не маюць прамога дачынення да ўрадаў і дзейнічаюць па-за межамі міжнароднага права. Гэта, перш за ўсё, рознага кшталту тэрарыстычныя арганізацыі. Пагрозы з іх боку сёння як ніколі высокія, дастаткова згадаць апошнія трагедыі ў Парыжы і тэракт на борце расійскага авіялайнера ў небе над Егіптам. У шок прыводзіць і дзейнасць так званай «Ісламскай дзяржавы».

Але ж сёння і міждзяржаўныя адносіны шмат у якіх пунктах планеты як ніколі напружаныя. Для Беларусі, зразумела, асабліва адчувальныя глыбінныя супярэчнасці паміж Расіяй і краінамі Захаду. Менавіта ў іх кантэксце прэм'ер-міністр Расіі Дзмітрый Мядзведзеў і казаў у Мюнхене пра новую «халодную вайну».

Для беларускага грамадства і дзяржавы, як і для любой іншай суверэннай краіны, такая напружаная міжнародная сітуацыя з'яўляецца велізарным выклікам для ўласнага дабрабыту і незалежнасці. Каб мінімізаваць гэты выклік, патрэбныя добра прадуманыя і нават нестандартныя захады. І адным з іх, як вядома, стала стварэнне мінскай перамоўнай пляцоўкі па ўкраінскім крызісе.

Нагадаю: у жніўні 2014 года ў беларускай сталіцы прайшла сустрэча ў фармаце ЕС — Украіна — Еўразійскі эканамічны саюз, таксама ў Мінску пачала рэгулярна збірацца Трохбаковая кантактная група АБСЕ. Нарэшце,
11-12 лютага 2015 года мы прымалі саміт у Нармандскім фармаце (Украіна — Расія — Германія — Францыя), які пасля амаль 17 гадзін няспынных перамоў скончыўся падпісаннем Комплексу мер па выкананні Мінскіх пагадненняў. Больш шырока гэтыя дамоўленасці вядомыя як Мінск-2.

Праз год Беларусь зноў прымала прадстаўнікоў Нармандскай чацвёркі, але ўжо на экспертным узроўні. У рамках экспертнай ініцыятывы «Мінскі дыялог» прайшла міжнародная канферэнцыя, якая падвяла вынікі першага года Мінска-2 і прааналізавала перспектывы сітуацыі ва Украіне і ва ўсім еўрапейска-еўразійскім рэгіёне. Выступалі на канферэнцыі і афіцыйныя асобы. У прыватнасці, міністр замежных спраў Беларусі Уладзімір Макей і спецыяльны прадстаўнік дзеючага старшыні АБСЕ ва Украіне і Трохбаковай кантактнай групе Марцін Сайдзік. Але ж асноўнымі ўдзельнікамі дыскусій былі менавіта аналітыкі і даследчыкі.

Сама ініцыятыва «Мінскага дыялогу» паўстала на пачатку мінулага года як спроба экспертнай супольнасці зрабіць свой канструктыўны ўнёсак у справу вырашэння ўкраінскага крызісу і прадухіліць разрастанне геапалітычнага канфлікту паміж Расіяй і Захадам. Гэта так званы «другі трэк» дыпламатыі. Іншымі словамі, дыпламатыя на экспертным, недзяржаўным узроўні. Прадстаўнікі міністэрстваў замежных спраў і пасольстваў (гэта значыць дыпламаты «першага трэку») таксама прымаюць удзел у сесіях канферэнцый у якасці назіральнікаў з магчымасцю выказвацца па ўсіх пытаннях. Але ж галоўную ролю выконваюць менавіта вучоныя з даследчых інстытутаў і эксперты з недзяржаўных аналітычных цэнтраў.

Такі фармат у гісторыі даволі добра паказаў сябе як механізм налажвання каналаў камунікацыі, усталявання даверу і прадухілення міжнародных крызісаў. Там, дзе дзяржаўныя дыпламаты абмежаваныя афіцыйнай пазіцыяй сваіх краін, недзяржаўныя эксперты маюць больш дыскусійнай прасторы для пошуку новых ідэй і кампрамісаў. Пры адпаведным падыходзе потым гэтыя кампрамісы могуць станавіцца часткай афіцыйных перамоў і спрыяць вырашэнню складаных міжнародных канфліктаў.

На фоне ўкраінскага крызісу і агульнай эскалацыі геапалітычнага напружання на еўрапейскім кантыненце такога фармату сёння якраз і бракуе. І менавіта Беларусь, дзякуючы сваёй ролі перамоўнай пляцоўкі па вырашэнні ўкраінскага крызісу і актыўнаму нейтральнаму пазіцыянаванню, з'яўляецца аптымальным месцам для рэгулярнага экспертнага дыялогу.

Канферэнцыя ў гадавіну Мінска-2 стала ўжо трэцяй важнай падзеяй у рабоце «Мінскага дыялогу». У сакавіку 2015 года адбылася першая канферэнцыя пад назвай «ЕС, Расія і краіны Усходняй Еўропы: як пераадолець рознагалоссі?». А ў лістападзе эксперты разглядалі ўжо канкрэтныя «замарожаныя канфлікты» на постсавецкай прасторы і шукалі шляхі іх паступовага вырашэння.

Дыскусіі, як і на афіцыйным узроўні, ідуць дастаткова складана, бо ўзровень супярэчнасцяў заводзіць шматлікія пытанні ў тупік. Але ж жорсткія дэбаты заўсёды лепей кровапраліцця на фронце. Як кажуць, калі ідуць перамовы, то гарматы маўчаць. І леташнія Мінскія пагадненні гэта яскрава паказваюць.

Пры ўсіх праблемах рэалізацыі Мінска-2 (а там бакамі фактычна выкананы толькі адзін пункт з трынаццаці) удалося пазбегнуць тысяч патэнцыйных чалавечых ахвяр. Так, па звестках ААН, за ўвесь час канфлікту на Данбасе загінула больш за 9 тысяч чалавек, а пасля падпісання Мінска-2 — крыху больш за 200 чалавек. Кожнае страчанае жыццё — гэта велізарная трагедыя, але ж і кожны выратаваны чалавек — гэта безумоўная перамога міру і дыпламатыі!

Таму, як бы пафасна гэта ні гучала, Беларусь сёння мусіць працягваць свае нейтральныя міжнародныя намаганні і надалей выконваць ролю міждзяржаўнай і экспертнай перамоўнай пляцоўкі не толькі дзеля ўласнага дабрабыту, але і дзеля міру ў нашай частцы планеты. Гэта ўжо ў пэўнай ступені наша адказнасць перад міжнароднай супольнасцю.

Важна гэта і для нашага разумення ўласных нацыянальных інтарэсаў. Дарэчы, немагчыма не заўважыць, што сярод улад і экспертнай супольнасці на фоне ўкраінскіх падзей і рэгіянальнай дэстабілізацыі ўзнік пэўны кансэнсус наконт неабходнасці для Беларусі прытрымлівацца нейтральнага знешнепалітычнага курсу. І факт заключэння Мінска-2 гэтаму таксама паспрыяў.

Праўда, тут яшчэ патрэбна вялікая грамадская дыскусія, бо шмат хто ў нашым грамадстве па-ранейшаму схільны разглядаць міжнародныя падзеі скрозь прызму геапалітычнага супрацьстаяння: добрая Расія — дрэнны Захад ці наадварот. Рэчаіснасць пры гэтым больш складаная. Нацыянальным інтарэсам маленькай краіны, заціснутай паміж цэнтрамі геапалітычнага прыцягнення, адпавядае іншы тып мыслення: чым больш супрацоўніцтва паміж усімі, тым у большай бяспецы краіна.

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Успаміны былой вязніцы пра Саласпілскі лагер смерці

Успаміны былой вязніцы пра Саласпілскі лагер смерці

Яна добра памятае той летні дзень. За акном сталі чутныя роў матацыклаў і нямецкая гаворка.

Грамадства

Першыя беларускія Соdе Сlub далучыліся да сусветнага руху

Першыя беларускія Соdе Сlub далучыліся да сусветнага руху

Як з дапамогай кода стварыць уласную анімацыю і «ажывіць» касмічны карабель? 

Грамадства

Як Віцебшчына развівае стасункі з Кітаем

Як Віцебшчына развівае стасункі з Кітаем

Наш карэспандэнт пастараўся згадаць самыя цікавыя прыклады сумеснай рэалізацыі праектаў.

Спорт

Анастасія Мірончык-Іванова: «Веру ў сябе і ў свае сілы»

Анастасія Мірончык-Іванова: «Веру ў сябе і ў свае сілы»

У спорце ёй двойчы прыходзілася пачынаць усё спачатку.