Законапраект раней разглядаўся на пасяджэнні экспертнага савета пры Савеце Рэспублікі. Праект закона накіраваны на ўдасканаленне праваадносін, звязаных з запазычаннем фізічнымі асобамі грашовых сродкаў, адзначыў намеснік старшыні праўлення Нацыянальнага банка Беларусі Дзяніс Скобялка, прадстаўляючы законапраект перад сенатарамі.

Паводле яго слоў, у рэспубліцы створана дастаткова збалансаваная сістэма задавальнення патрэб грамадзян у грошах для асабістых патрэб. Выдаюцца спажывецкія крэдыты, мікрапазыкі мікрафінансавымі арганізацыямі. Разам з тым паступаюць звароты грамадзян і праведзеныя кантрольна-аналітычныя мерапрыемствы сведчаць аб тым, што асобныя суб’екты злоўжываюць празмернай даверлівасцю грамадзян, іх цяжкай жыццёвай сітуацыяй.

Намеснік старшыні праўлення адзначыў, што 9 верасня на нарадзе з апаратам Нацыянальнага банка і кіраўніцтвам банкаў Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь звярнуў асаблівую ўвагу на неабходнасць хутчэйшага вырашэння пытання аб абароне правоў і інтарэсаў грамадзян пры выдачы пазык і асабліва пад заклад жылля.

«Вядомыя выпадкі, калі людзі фактычна апынуліся на вуліцы, узяўшы пазыку, уважліва не прачытаўшы тое, што напісана было дробным шрыфтам у адпаведных дамовах. Вядомыя выпадкі, калі, на жаль, слабаабароненых пласты насельніцтва — пенсіянеры, шматдзетныя сем’і — траплялі ў такія кабальныя ўмовы», — растлумачыў Дзяніс Скобялко.

Для вырашэння гэтага пытання законапраектам прадугледжваецца ўвядзенне ў Грамадзянскі кодэкс забароны на прадастаўленне ў якасці прадмета закладу ў рамках узаемных праваадносін адзінага жылога памяшкання альбо долі ў гэтым адзіным жылым памяшканні як з гаспадарчымі пабудовамі, так і без пабудоў.

«Мяркуем, што рэалізацыя гэтых палажэнняў дасць магчымасць не дапусціць выпадкаў, калі грамадзяне ў сілу невысокай фінансавай пісьменнасці могуць пазбавіцца кватэры, дома або долі ў іх», — адзначыў Дзяніс Скобялко.

Акрамя таго, для вырашэння іншых актуальных для грамадзян пытанняў законапраектам уводзіцца забарона на заключэнне дагавора пазыкі, па якім узаемадаўцам будзе выступаць юрыдычная асоба, якая не з’яўляецца мікрафінансавай арганізацыяй, або індывідуальны прадпрымальнік, А пазычальнікам — фізічная асоба. Плануецца, што гэтая забарона не будзе распаўсюджвацца на пазыковыя праваадносіны, якія ўзнікаюць у рамках працоўных праваадносін, калі юрыдычная асоба — наймальнік, а работнік бярэ адпаведны пазыку ў свайго наймальніка. 

• Чакаецца, што ў выніку ўведзенага абмежавання попыт насельніцтва на атрыманне невялікіх сум на кароткі тэрмін будзе задавальняцца не ў шэрай сферы, а ў рэгуляваным сегменце прафесійных удзельнікаў рынку мікрафінансавання. Гэтыя ўдзельнікі рынку знаходзяцца пад асаблівым кантролем Нацыянальнага банка. «Мы маніторым іх дзейнасць, атрымліваем справаздачнасць. Да іх прад’яўляюцца патрабаванні ў частцы памераў спаганяюцца працэнтаў і многае іншае», — падкрэсліў намеснік старшыні праўлення.

Акрамя таго, праектам закона ўстанаўліваецца забарона на прадастаўленне фізічнымі асобамі пазык у замежнай валюце. Прадугледжаны адпаведныя карэкціроўкі Грамадзянскага кодэкса і закона «Аб валютным рэгуляванні і валютным кантролі». Аналагічная забарона прадугледжаная для так званага валютнага эквіваленту. Гэтая забарона не будзе распаўсюджвацца на фізічных асоб, якія з’яўляюцца сваякамі паміж сабой.

«Хацелася б адзначыць, што гэтая забарона перш за ўсё накіраваная на падтрыманне статусу нацыянальнай валюты, страхаванне нашых грамадзян ад фінансавых рызык, якія яны нясуць у сувязі з ваганнем курсаў валют. Мяркуем, што гэта абмежаванне дазволіць умацаваць нацыянальную валюту, будзе спрыяць павышэнню даверу насельніцтва да беларускага рубля», — адзначыў Дзяніс Скобялко.

Адначасова прапануецца ўнесці ў Грамадзянскі кодэкс змены, якія прадугледжваюць недапушчэнне ўключэння ў дагаворы пазыкі паміж фізічнымі асобамі цяжкіх умоў. Гаворка ідзе, напрыклад, аб умовах, якія прадугледжваюць аўтаматычнае павышэнне памераў стаўкі па пазыцы ў выпадку невыканання пазычальнікам сваіх умоў.

Намеснік старшыні Пастаяннай камісіі па эканоміцы, бюджэце і фінансах Савета Рэспублікі Ірына Ляўковіч падкрэсліла, што нормы законапраекта дазваляюць паставіць прававы бар’ер на шляху нядобрасумленных практык у банкаўскай, у першую чаргу фінансавай сферы, узмацніць абарону правоў грамадзян як спажыўцоў гэтых паслуг. 

«Гэтае пытанне вельмі актуальнае. Маюць месца звароты грамадзян, якія скардзяцца на асобныя дзеянні крэдытных арганізацый, на істотныя памеры працэнтаў і няўстоек, якія спаганяюцца па дагаворах пазыкі, якія яны заключылі з іншымі фізічнымі асобамі, часцяком патрапіўшы ў складаную жыццёвую сітуацыю», — патлумачыла сенатар.