У Беларусі кожнаму пастаяннаму жыхару гарантавана права на дзяржаўнае пенсійнае забеспячэнне. Існуе працоўная пенсія, якая назначаецца з улікам стажу і заработку, а таксама сацыяльныя пенсіі для тых, хто не сфарміраваў права на працоўную пенсію. У краіне таксама прадугледжана недзяржаўнае добраахвотнае пенсійнае забеспячэнне, уключаючы праграмы ад страхавых арганізацый і добраахвотнае пенсійнае страхаванне з падтрымкай дзяржавы.

Як расказала кансультант, большасць пенсіянераў атрымліваюць працоўную пенсію па ўзросце. Для яе атрымання трэба выканаць некалькі ўмоў: дасягнуць пенсійнага ўзросту (63 гады для мужчын і 58 гадоў для жанчын) і мець неабходны агульны стаж работы (25 гадоў для мужчын і 20 гадоў для жанчын). Таксама трэба мець страхавы стаж, інакш кажучы, стаж работы з выплатай страхавых узносаў у бюджэт Фонду сацыяльнай абароны насельніцтва, які з 2025 года складае 20 гадоў для ўсіх. Ірына Свянціцкая адзначыла, што пераважная большасць грамадзян без праблем выконваюць гэту ўмову нават з улікам перапынкаў на вучобу і догляд дзяцей або непрацаздольных грамадзян.

Для тых, хто не змог выпрацаваць неабходны стаж з-за выканання сацыяльна значнай дзейнасці, устаноўлены паніжаныя патрабаванні. Да гэтай катэгорыі адносяцца бацькі дзяцей-інвалідаў, шматдзетныя маці, якія нарадзілі пяць і больш дзяцей, інваліды з дзяцінства і іншыя. Новаўвядзенне мінулага года дае магчымасць жанчынам, якія нарадзілі чацвёра дзяцей, атрымліваць працоўную пенсію пры дасягненні пенсійнага ўзросту і наяўнасці пяцігадовага страхавога стажу.

Ірына Свянціцкая растлумачыла, што выкананне трох папярэдніх пунктаў уплывае на права атрымання пенсіі, а на яе памер — агульны стаж і памер заработку. «Часам грамадзяне пытаюцца: у мяне ёсць патрэбная колькасць гадоў стажу, ці дастаткова гэтага, каб не працаваць далей? Так, для назначэння пенсіі дастаткова. Але для павелічэння яе памеру кожны год звыш мае значэнне», — адзначыла яна.

Агульны стаж уключае таксама перыяды без выплаты страхавых узносаў, як пазначана ў частцы 2 артыкула 51 Закона аб пенсійным забеспячэнні. Гэта такія перыяды, як догляд дзяцей да 3 гадоў (не больш за 12 гадоў у суме), догляд інваліда першай групы або асобы старэйшай за 80 гадоў, вучоба на дзённай форме і іншыя.

Другі фактар, які ўплывае на памер пенсіі, — гэта велічыня мінулага заработку. «Для прывядзення заработку да сучаснага ўзроўню выкарыстоўваецца індывідуальны каэфіцыент заработку, які разлічваецца як суадносіны індывідуальнай заработнай платы работніка да сярэдняй заработнай платы ў рэспубліцы за тыя ж месяцы. З 2025 года заработак вылічваецца за 30 апошніх гадоў стажу работы, улічанага ў агульны стаж», — расказала яна.

Ірына Свянціцкая адзначыла, што грамадзяне часам сутыкаюцца з праблемай адсутнасці дакументаў для пацвярджэння заработку да 2003 года. «У такіх выпадках пры назначэнні пенсіі адсутны заработак улічваўся з нулявым значэннем, што зніжала памер пенсіі. Да 2025 года адзіным выйсцем было ўстанаўленне факта заработнай платы ў судовым парадку. Цяпер, пры пэўных умовах, грамадзяне могуць не ўлічваць перыяды работы без дакументаў і замяніць іх больш раннімі перыядамі, дзе дакументы ёсць», — дадала кансультант.

Пры разліку індывідуальнага каэфіцыента ў перыядах работы і іншай дзейнасці з выплатай узносаў улічваецца фактычны заработак. «За перыяды іншай дзейнасці, такія як навучанне або догляд дзяцей, якія ідуць без выплаты страхавых узносаў, улічваецца 40 працэнтаў сярэдняй заработнай платы работнікаў рэспублікі за адпаведныя месяцы. Такім чынам, індывідуальны каэфіцыент за гэтыя месяцы складзе 0,4», — сказала Ірына Свянціцкая.

Кансультант падкрэсліла, што пенсійная сістэма не стаіць на месцы. Нядаўна ў краіне быў прыняты шэраг змяненняў, якія датычацца пенсійных пытанняў. Адным з самых чаканых новаўвядзенняў стала зняцце абмежавання на памер пенсій для працуючых пенсіянераў у залежнасці ад іх індывідуальнага каэфіцыента заработку. «Гэта пытанне часта ўздымалася грамадзянамі ў зваротах і на сустрэчах з працоўнымі калектывамі. Да 2025 года пенсіянеры з каэфіцыентам вышэйшым за 1,3 (больш за 130 працэнтаў сярэдняй зарплаты ў рэспубліцы) не атрымлівалі частку сваёй пенсіі. З 1 студзеня 2025 года гэтыя абмежаванні зняты, пенсіі будуць выплачвацца без уліку каэфіцыента. Пенсіянеры з каэфіцыентам ніжэйшым за 1,3 і да 2025 года атрымлівалі пенсію ў поўным памеры», — расказала кансультант.

Таксама з 2025 года павялічаны тэрміны падачы заявы аб назначэнні пенсіі. «Раней заяву трэба было падаваць у дзень дасягнення пенсійнага ўзросту што стварала нязручнасці. Цяпер можна падаць заяву за месяц да дасягнення пенсійнага ўзросту або на працягу месяца пасля. Калі заява пададзена своечасова, пенсія будзе назначана з моманту ўзнікнення права», — растлумачыла Ірына Свянціцкая.

Яшчэ адна навацыя, якая ўступіла ў сілу з 1 студзеня 2025 года, — гэта змяненне фармату атрымання пенсій. «З 1 ліпеня 2024 года ў асноўным пенсіі сталі выплачвацца праз банкі. Права атрымліваць пенсію праз пошту захавалі толькі для пенсіянераў старэйшых за 70 гадоў, інвалідаў першай і другой групы, а таксама для грамадзян без пашпарта па рэлігійных меркаваннях. Для пенсіянераў у сельскай мясцовасці правілы засталіся ранейшымі. Са студзеня 2025 года дабаўлены новыя катэгорыі пенсіянераў, якія могуць атрымліваць выплаты на пошце, уключаючы інвалідаў трэцяй групы, асоб, якія даглядаюць дзяцей-інвалідаў да 18 гадоў, і некаторых іншых катэгорый. Калі пенсіянер не падпадае пад гэтыя катэгорыі, але хоча ўсё ж атрымліваць пенсію праз пошту, такая магчымасць ёсць, але з аплатай за кошт уласных сродкаў», — дадала яна.

Таксама новаўвядзеннямі прадугледжана дадатковая падтрымка сем’ям з дзецьмі-інвалідамі. У выпадку смерці аднаго з бацькоў дзецям-інвалідам устанаўліваецца дадатковае павышэнне да пенсіі з улікам ступені страты здароўя. Гэта павышэнне складае ад 80 працэнтаў да 100 працэнтаў бюджэту пражытачнага мінімуму. Аналагічнае павышэнне прадугледжана і для інвалідаў з дзяцінства 1-2 групы старэйшых за 18 гадоў, якія страцілі карміцеля да дасягнення паўналецця. У гэтым выпадку памер павышэння будзе складаць ад 95 працэнтаў да 110 працэнтаў бюджэту пражытачнага мінімуму ў залежнасці ад групы інваліднасці.

На заканчэнне Ірына Свянціцкая падкрэсліла, што тэрмін «пенсія» рана ці позна стане актуальным для кожнага, таму з першых гадоў работы важна ведаць, што ўплывае на права на працоўную пенсію і яе памер.