У 2019 годзе дзяржавы — удзельніцы Еўразійскага эканамічнага саюза падпісалі пагадненне аб пенсіённым забеспячэнні працоўных. Гэта стала важным крокам ва ўрэгуляванні пытанняў пенсіённага забеспячэння грамадзян, якія працуюць на тэрыторыі саюза. Дакумент прадугледжвае фарміраванне пенсіённых правоў грамадзянамі ў перыяды работы ў дзяржавах — членах саюза. У такім выпадку выплата страхавых узносаў ажыццяўляецца ў пенсіённыя фонды дзяржавы працаўладкавання, і, дасягнуўшы пенсіённага ўзросту, грамадзяне змогуць атрымліваць пенсію ад гэтай дзяржавы. Пагадненне набыло моц з 1 студзеня 2021 года. Аб асаблівасцях механізма яго рэалізацыі і ініцыятывах Беларусі расказала начальнік галоўнага ўпраўлення пенсіённага забеспячэння Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Алена Гомарава, паведамляе БелТА.
Асаблівасцю гэтага пагаднення, адзначыла Алена Гомарава, з’яўляецца яго дзеянне ў будучым. Гэта азначае, што яно ахоплівае перыяды работы, якія мелі месца на тэрыторыі дзяржаў — членаў саюза пасля ўваходжання пагаднення ў сілу, гэта значыць пасля 1 студзеня 2021 года. Адносна перыядаў да 1 студзеня 2021 года будзе прымяняцца нацыянальнае заканадаўства, а калі стаж набыты ў Расіі, то дагавор аб сацыяльным забеспячэнні ад 2006 года.
«Кожная дзяржава назначае і выплачвае пенсію за стаж работы, назапашаны на яго тэрыторыі пасля 1 студзеня 2021 года, незалежна ад таго, ці пражывае грамадзянін цяпер на тэрыторыі іншай дзяржавы — члена саюза. Напрыклад, калі ён працаваў у Арменіі, то гэта дзяржава па дасягненні пенсіённага ўзросту, устаноўленага ў Арменіі, прызначыць пенсію за стаж, набыты на яго тэрыторыі (пры выкананні ўмоў, прадугледжаных пенсіённым заканадаўствам), нават калі на момант назначэння пенсіі грамадзянін пражывае ў Беларусі», — растлумачыла сутнасць гэтага пагаднення эксперт.
Алена Гомарава падкрэсліла, што адной з ключавых асаблівасцей пагаднення з’яўляецца магчымасць падсумоўвання працоўнага стажу для вызначэння права на пенсію. «Згодна з заканадаўствам Рэспублікі Беларусь, для назначэння працоўнай пенсіі па ўзросту неабходна наяўнасць не менш як 20 гадоў страхавога стажу (стажу работы з выплатай страхавых узносаў). Так, калі ў грамадзяніна ёсць 5 гадоў работы на тэрыторыі Кыргызстана і 17 гадоў страхавога стажу ў Беларусі, то для вызначэння права на працоўную пенсію па ўзросту ў Беларусі мы прасумуем стаж, што ў выніку складзе 22 гады. Аднак варта адзначыць, што Рэспублікай Беларусь выплата пенсіі будзе рабіцца ў рамках пагаднення толькі за беларускі стаж — гэта значыць за 17 гадоў, а Кыргызскай Рэспублікай — за 5 гадоў», — растлумачыла яна.
Для атрымання і назначэння пенсій распрацаваны зручны механізм. «Каб аформіць пенсію за стаж, набыты ў іншай дзяржаве — члене ЕАЭС, няма неабходнасці выязджаць у гэтую дзяржаву. Грамадзянін можа падаць дакументы ў пенсіённы орган па месцы жыхарства, і гэты орган накіруе неабходныя дакументы ў кампетэнтную ўстанову той краіны, дзе ён працаваў. Затым гэты бок разгледзіць пытанне аб назначэнні пенсіі ў адпаведнасці са сваім нацыянальным заканадаўствам», — расказала Алена Гомарава. Калі ў чалавека ёсць жаданне наведаць краіну, дзе ён зарабіў свой стаж, і самастойна звярнуцца з адпаведнымі дакументамі ў пенсіённы орган, ён можа гэта зрабіць.
Пры станоўчым рашэнні пенсія можа выплачвацца або на тэрыторыі краіны пражывання грамадзяніна, або ў краіне, дзе ён працаваў. Гэта значыць, калі грамадзянін працаваў у Кыргызстане, але зараз жыве ў Беларусі, кыргызскі бок будзе пераводзіць пенсію ў Беларусь. Аднак выбар застаецца за самім грамадзянінам.
Важны нюанс у тым, што пры прызначэнні пенсіі кожная краіна кіруецца сваім нацыянальным заканадаўствам. «Краіна ацэньвае выкананне ўмоў для назначэння пенсіі ў адпаведнасці з уласнымі прававымі нормамі», — адзначыла Алена Гомарава. Так, у Арменіі пенсіённы ўзрост для мужчын і жанчын складае 63 гады, тады як у Беларусі — 63 гады для мужчын і 58 гадоў для жанчын. Такім чынам, пенсія за стаж у Беларусі жанчыне будзе выплачвацца ў 58 гадоў, а за стаж у Арменіі — у 63 гады.
У год старшынства Рэспублікі Беларусь у ЕАЭС наша краіна выступіла з ініцыятывай па спрашчэнні працэсу абмену дакументамі, неабходнымі для разгляду пытанняў назначэння і выплаты пенсій у рамках пагаднення. «Сёння абмен дакументамі для назначэння і выплаты пенсій ажыццяўляецца ў папяровым фармаце. Цяпер кампетэнтныя ўстановы дзяржаў — членаў саюза працуюць над укараненнем электроннага ўзаемадзеяння, што дасць магчымасць аператыўна перадаваць інфармацыю для прыняцця адпаведных рашэнняў і інфармавання бакоў, якія накіравалі дакументы, аб выніках. У гэтым годзе запланавана правесці міждзяржаўнае тэсціраванне па абмене дакументамі ў электронным выглядзе, а затым рэалізаваць гэты працэс на практыцы», — адзначыла спецыяліст.
Нягледзячы на тое, што з моманту ўступлення ў сілу пагаднення прайшло ўсяго чатыры гады, ужо ёсць людзі, якія атрымліваюць пенсію па гэтай схеме, хаця іх колькасць пакуль невялікая. «Грамадзяне, выязджаючы на работу ў дзяржаву — член ЕАЭС, могуць быць упэўнены ў абароне сваіх пенсіённых правоў», — падкрэсліла Алена Гомарава.
