У любой вайне выйграе той, хто ў ёй не ўдзельнічае. Уласна кажучы, ЗША добрыя два стагоддзі кіраваліся гэтай парадыгмай. І ў дзве сусветныя вайны непасрэдна сілавым складнікам ішлі на канчатковых этапах, калі вынікі былі ўжо прадвызначаныя. Цяпер Вашынгтон у самай жорсткай форме абвастрае ўзаемаадносіны з Еўропай. Падставай стала Грэнландыя. Пытанне чыстай вады геапалітычнае. Але яно імгненна перакінулася ў эканамічную сферу. І зноў над Атлантычным акіянам зазіхацелі маланкі гандлёвых бар’ераў. Калектыўны Захад перастаў быць такім ужо і калектыўным. 

Не будзем заўчасна драматызаваць: паўнавартаснай гандлёва-эканамічнай вайны, вялікая верагоднасць, не адбудзецца. Пакуль усе ўдзельнікі дыскусіі дэманструюць пагрозлівы тон. Не ў першы раз. Гэта далёка не значыць, што два крылы капіталістычнага свету рынуцца ў экзістэнцыяльную бойку з нулявым вынікам. Але факт застаецца фактам: з развалам глабалізму пачалася канкурэнцыя ўсіх супраць усіх. Для невялікіх краін можа адкрыцца пэўнае акно магчымасцяў. У тым ліку, і часткі перазагрузкі эканамічных адносін з Вашынгтонам і Бруселем. Калі не з ЕС у цэлым, то з асобнымі еўрапейскімі дзяржавамі. 

У апошнія гады сусветныя інвестыцыі зніжаюцца. Цалкам лагічная рэакцыя на фрагментацыю глабальнай эканомікі. Іншае пытанне, што ні адзін трэнд не з’яўляецца вечным. А сучасная гісторыя разгортвае свае спектаклі вельмі імкліва. Якая сёння тэндэнцыя? Актыўны пошук партнёраў зыходзячы з новай рэальнасці. Гэтым займаюцца ўсе дзяржавы: і вялікія, і маленькія, і бедныя, і багатыя. Зрэшты, яны гэтым займаліся заўсёды. Але сёння канфігурацыя эканамічнай палітыкі змянілася. 

Глабальны свет, ад якога мы не можам да канца псіхалагічна адвыкнуць, будаваўся па капіталістычных лякалах: ёсць багаты цэнтр — ёсць больш бедная перыферыя. Ці зусім бедная. Так уладкаваны класічны капіталізм. На вяршыні сусветнай эканомікі яшчэ нядаўна надзейна сядзелі ЗША і ЕС. І да алімпійскай вяршыні не давалі нікому падабрацца. На розных паверхах гэтых гор размяшчаліся іншыя эканомікі, кожная з якіх старалася бліжэй падабрацца да трона дастатку. На чым канцэнтравалі свае намаганні калі не ўсе, то большасць дзяржаў? Прарвацца на рынкі ЗША і ЕС: як таварныя, так і фінансавыя. Адным дзяржавам гэта ўдавалася ў большай ступені, іншым — у меншай. Але ступень уцягнутасці ў свае эканомікі да пары да часу вызначалі заходнія дзяржавы або іх транснацыянальныя карпарацыі. Несумненна, па розных прычынах сістэма патрабавала кардынальнай карэкцыі, а то і поўнай перазагрузкі. І яна адбылася, але зусім нечакана. 

Ролю чорнага лебедзя сыграў Трамп, узняўшы валы тарыфных бар’ераў. Гандлёвыя абмежаванні — не навіна. Як і іншыя бар’еры. Але традыцыйна яны ў жорсткіх фарматах ўводзіліся цэнтрам супраць перыферыі. Унутры капіталістычнага гарадзішча таксама здараліся дыскурсы, але да бойкі не даходзіла. Амерыканскі прэзідэнт пайшоў хвастаць пугай пратэкцыянізму направа і налева. І ўмоўна «сваім» даставалася нашмат больш, чым умоўна «чужым». Пад лупцоўку трапілі ўсе ключавыя партнёры ЗША: Канада, Мексіка, Кітай, Еўропа. Размах супрацьстаяння папахвае сур’ёзным крызісам. Што не пойдзе на карысць усім: як ні круці, а нягледзячы на фрагментацыю многія крытычныя пазіцыі застаюцца глабальнымі. 

Але калі глядзець на сітуацыю з пункту гледжання прагматычнага эгаізму, вымалёўваецца новы трэнд: цэнтры эканамічнай сілы сталі заўважаць малыя эканомікі. І імі цікавіцца. Яшчэ адносна нядаўна па многіх пазіцыях Беларусь трапляла ў катэгорыю «астатні свет». Ключавыя фінансавыя і сыравінныя патокі прапускаліся праз Кітай, ЗША, Еўропу. І на рынкі нават ЕАЭС у сусветных эканамічных сталіцах глядзелі пагардліва. А на беларускі тым больш. Эканоміка невялікая, насельніцтва менш за 9 мільёнаў чалавек... 

У новых умовах падобныя нам краіны становяцца больш прыкметнымі і прывабнымі. Вялікія рынкі закрываюцца адзін ад аднаго. Трэба шукаць новых партнёраў. І вось Еўропа ўжо падпісвае пагадненне ў MERCOSUR (пагадненне аб свабодным гандлю краін Паўднёвай Амерыкі і Карыбскага басейна). Дваццаць гадоў яго абмяркоўвалі, столькі гадоў яго блакіравалі розныя лабісцкія групоўкі: не вельмі хацелася тым жа французскім фермерам, каб у Еўропу трапіла аргенцінская ялавічына. Ім і цяпер гэта не падабаецца. Але кудысьці ж трэба збываць прадукцыю машынабудавання, фармацэўтыкі, абсталяванне... Словам, увесь шырокі спектр еўрапейскай прадукцыі, для якіх амерыканскі рынак як фортка на ветры: адчыняецца і пры наступным парыве — зачыняецца. А сукупны ВУП MERCOSUR — 3,3 трыльёна долараў. Шмат, але адначасова мала, калі параўноўваць з ёмістасцю рынкаў ЗША, ЕС і Кітая. Аднак цікавасць у еўрапейцаў да гэтага рынку — геаграфічна нават вельмі далёкага, сёння шчырая і непадробленая. 

І кітайскія інвестары пачынаюць да краін ЕАЭС прыглядацца больш дрыгатліва. І амерыканцы актывізаваліся. Для Беларусі добры сігнал. Канкурэнцыя паміж моцнымі гульцамі — іх дадатковыя выдаткі, але для нас — акно магчымасцяў. Так, ёсць санкцыі, ёсць розныя рэзалюцыі, заклапочанасці... 

Юрыдычна цалкам адыграць сітуацыю назад — доўгі працэс. Але заходнія санкцыі хітра ўладкаваныя: паміж іх частаколам ёсць шмат прарэзаў. І іх можна пашыраць да ўзроўню брамкі ці нават варот. І гэтага не заўважаць. Усё залежыць ад агульнай сітуацыі. 

Аляксей КЛІМАЎ