Кожная краіна імкнецца да развіцця: эканамічнага і інтэлектуальнага. Але яно немагчыма ва ўмовах перманентнага шматпалярнага канфлікту. Без перазагрузкі сістэмы сусветнай бяспекі развіццё цывілізацыі ўяўляецца вельмі праблематычным. Іншае пытанне, што гэты відавочны факт прызнаюць далёка не ўсе прадстаўнікі сусветных эліт. 

Канкурэнцыя стымулюе развіццё. Тэзіс, які ператварыўся ў аксіёму, але які не з’яўляецца безумоўным. Канкурэнцыя — дабро. Але да пэўнага ўзроўню. Калі яна пераходзіць у стадыю барацьбы з нулявым вынікам, калі пераможцу дастаецца ўсё, а той, хто прайграў, усяго пазбаўляецца, то такое супрацьстаянне часцей за ўсё прыводзіць да дэградацыі. Асабліва калі супрацьстаянне адбываецца паміж краінамі і рэгіёнамі. Недарэмна ж кажуць, што ў любой вайне выйграе той, хто ў ёй не ўдзельнічае. 

Несумненна, прыхільнікі тэорыі пазітыўнай бязмежнай канкурэнцыі прывядуць прыклады неймаверных навуковых, тэхнічных, вытворчых дасягненняў падчас «халоднай» вайны. У гэтыя гады і ЗША, і СССР не шкадавалі грошай на абарону, распрацоўку новых узбраенняў. А ваенныя тэхналогіі цягнулі за сабой навукова-тэхнічны прагрэс. І не ў поўнай меры, але хаця б часткова пераходзілі ў грамадзянскую тэматыку. У запале ядзернай гонкі зарадзіліся тэхналогіі мірнага атама і яшчэ мноства самых разнастайных напрамкаў, так ці інакш звязаных з дзяленнем атама. Барацьба за стратэгічную перавагу дала стымул для фарміравання ракетных тэхналогій. І балістычная зброя стала асновай для асваення космасу. І першы штучны спадарожнік Зямлі, і першыя касманаўты дастаўляліся на арбіту, фактычна, баявымі ракетамі. І ў цэлым касмічная тэматыка развівалася пад эгідай забеспячэння бяспекі і ваеннай перавагі: спадарожнікі-шпіёны, спадарожнікі спецыяльнай сувязі ствараліся далёка не ў мірных і навуковых мэтах. Несумненна, была жорсткая канкурэнцыя і ў чыста касмічных дасягненнях. Абагнаць адно аднаго па дасягненнях Вашынгтон і Масква імкнуліся, каб пераканаць увесь свет у сваёй тэхналагічнай перавазе. Так, гэта быў час вялікіх здзяйсненняў. 

Несумненна, экзістэнцыяльныя пагрозы стымулююць мабілізацыю. Але барацьба за выжыванне, нават ва ўмовах «халоднага» супрацьстаяння, не вельмі спрыяе паўнавартаснаму развіццю. Прагрэс адбываецца толькі па досыць вузкім спектры напрамкаў, на якія затрачваюцца велізарныя рэсурсы. А астатнія галіны, наадварот, адчуваюць дэфіцыт увагі і рэсурсаў. Перыяд ідэалагічнага проціборства сацыялістычнай і капіталістычнай сістэм з’яўляўся не самым квітнеючым для большасці дзяржаў. Выдаткі велізарных рэсурсаў на вытворчасць узбраенняў — толькі адно з негатыўных наступстваў канфрантацыі. Голад у навукова-тэхнічных распрацоўках адчуваў грамадзянскі сектар. Калі не ўсе, то многія адкрыцці і даследаванні засакрэчваліся з пункту гледжання бяспекі, паколькі ў той ці іншай ступені выкарыстоўваліся або маглі знайсці прымяненне ў ваенных мэтах. Гэта была хвароба не толькі Савецкага Саюза, але і ЗША. 

У 1968 годзе Японія стала другой эканомікай свету. А ў 1980-я ў яе быў нават шанц абагнаць ЗША па памеры ВУП! Пасля паражэння ў Другой сусветнай вайне, поўнай дэмілітарызацыі, дэмантажу ваенна-прамысловага комплексу, гэта астраўная дзяржава цалкам сканцэнтравалася на навукова-тэхналагічным прагрэсе ў грамадзянскім сектары. І краіна здзейсніла такі рывок, што паспяхова захоплівала рынкі заходніх дзяржаў у машынабудаванні, электроніцы, вытворчасці высакаякаснага тэкстылю і па іншых напрамках. 

Трэба аддаць належнае: Вашынгтон зразумеў усю небяспеку эканамічнага пройгрышу. На 1980-я прыпаў пачатак развіцця трансферту тэхналогій з ваеннага сектара ў грамадзянскі. Гэты працэс узмацняўся разам з міжнароднай разрадкай, а потым і знікненнем Савецкага Саюза. Росквіт Захаду прынесла не толькі глабалізацыя, але і зніжэнне выдаткаў на супрацьстаянне ў «халоднай» вайне. 

Мараль у тым, што канфрантацыя прыводзіць да неэфектыўнага напружання сіл. Настолькі значнага, што нават умоўна той, хто выйграў у гэтай барацьбе, застаецца ў пройгрышы. Несумненна, сучасная светабудова патрабуе абнаўлення. Але канфрантацыя не ліквідуе дысбалансы. Наадварот, затрачваюцца велізарныя рэсурсы, а супярэчнасці толькі ўзмацняюцца. Супрацьстаянне ж падрывае давер у міжнароднай палітыцы. І тым самым яшчэ мацней абвастрае імкненне ўсіх дзяржаў да бяспекі ў самым шырокім разуменні гэтага слова. Кажучы аб’ектыўна, менавіта бяспека сёння вызначае эканоміку ва ўсіх рэгіёнах, а не эфектыўнасць або прагрэс. У гэтым разрэзе, безумоўна, відавочна: ні аб якім развіцці цывілізацыі і прагрэсе не можна весці гаворку, пакуль не будзе вырашана базавая праблема — забяспечана глабальная бяспека. Прычым павінна быць знойдзена формула, прымальная і кампрамісная для ўсіх дзяржаў. У адваротным выпадку немагчыма знізіць жаданне і імкненне дзяржаў мець ядзерную і іншую смяротную зброю. Гэта турбуе іх суседзяў — блізкіх і далёкіх. Але і жаданне адгарадзіць сябе таксама зразумела і відавочна. Узаемны недавер узмацняе міжнародныя разломы, паглыбляе іх, выклікае да жыцця стратэгіі прэвентыўных удараў, якія не ўмацоўваюць бяспеку, а толькі яе дэвальвуюць. І калі чалавечая цывілізацыя зноў імкнецца да выхаду на трэк развіцця і навукова-тэхналагічнага прасоўвання наперад, неабходна пачаць з бяспекі. Іншага не дадзена. 

Уладзімір ВАЛЧКОЎ