Мы прывыклі недаацэньваць мастацтва фатаграфіі. Магчыма, справа ў даступнасці фотакамеры ў нашу лічбавую эпоху. Зрэшты, спрактыкаваны погляд заўсёды адрозніць таленавітую працу ад бяздарнага самалюбавання, сапраўдную дасканаласць творчай натуры ад туманнага блефу самаўпэўненага графамана. Фота стала чымсьці накшталт наслання для сучаснага пакалення. Аднак далёка не ўсім пад сілу захаваць у памяці ўміранне імгнення, яго цякучасць, аслабленае біццё яго ўнутранага пульсу. Наталля Дораш, здаецца, была тым самым фатографам, якому ўдалося ўваскрэсіць час, які вечна ўцякае ўдалеч, і, падобна вялікаму Марсэлю Прусту, аднавіць яго ў найменшых падрабязнасцях.
Наталля Дораш пайшла з жыцця ў кастрычніку 2025-га. Але ці варта казаць,што майстар жывы да таго часу, пакуль пра яго памятаюць... Даволі спрэчна, аднак: колькі вялікіх аўтараў здаюцца забытымі і ў наш час, узяць хоць бы вялікага французскага сімваліста Трыстана Карб’ера, сіла творчасці якога наўрад ці саступае віртуознасці іншага «праклятага паэта» Арцюра Рэмбо. Перафармулюем: майстар жывы да таго часу, пакуль яго работы жывуць сваім уласным паўнакроўным жыццём. Яны не заўсёды патрабуюць натоўпаў прыхільнікаў або гучных слоў аўтарытэтных знаўцаў. Ім лягчэй існаваць у сваім ціхім і непрыкметным асяроддзі. І ўсё ж яны жывуць!
Ёсць штосьці загадкавае ў дзіўных, напоўненых схаванымі сімваламі работах Наталлі Дораш. Часам яны здаюцца нават містычнымі, хоць у нашым кантэксце дакладней будзе сказаць — казачнымі; пытанне толькі ў тым, наколькі добрая перад намі казка. У творы пад назвай «Першакласніца» адчуваецца дыханне юнацтва, адкрытага для новых уражанняў. Казка «Вясковы святар» змрочная —
можна толькі здагадвацца, адкуль вяртаецца зімовай парой мясцовы святар. Быць можа, ён спавядаў нябожчыка?.. Зрэшты, наўрад ці тут неабходны дакладны адказ: атмасфера фотаработы настолькі ўнікальная, што пошук усялякіх сэнсаў і трактовак не мае для нас ніякага значэння (пакінем гэтую забаву для дакучлівых маралістаў). Чараўніцтва фота, што разглядаецца, якраз у тым, што прыватнасці тут знаходзяцца ў гарманічным балансе. Вы не знойдзеце ў «Вясковым святары» ніводнай лішняй дэталі, якая парушала б унутраную цэласнасць кампазіцыі, ніводнай нестыкоўкі, што ставіла б пад сумненне суровую яснасць гэтага фотаздымка. Наадварот, ён хоць і нешматслоўны, але сэнс яго далёка не скупы; хоць гучанне і халоднае, але дакладна не эфемернае.
Фотапейзажы Наталлі Дораш таксама здаюцца казачнымі, але пры ўсім гэтым іх чароўнасць не выглядае грубай або празмерна надуманай. Некаторыя з іх у сваёй дэкаратыўнасці нечым нагадваюць пейзажы ў японскім стылі — толькі адлюстраваны тут не японскія, а беларускія лясы і азёры. Напрыклад, углядзіцеся ў выяву сасновага бору, адлюстраванага ў воднай прасторы. Як жа цудоўна зафіксаваны момант, калі азёрная гладзь, не спалоханая ветраным шаленствам, адлюстроўвае ўсе самыя няўлоўныя адценні матэрыяльнага свету. Нібыта ўбіраючы ў сябе дрымотны сон векавога лесу з яго стракатымі хмызнякамі, яна асуджана (назаўсёды — ці на долю секунды?) быць цудоўнай фантасмагорыяй невядомай прыроды. Ніхто не ведае, наколькі доўга гэты пейзаж застанецца нерухомым, але мэта мастака ўжо дасягнута — уміранне (у прамым і пераносным сэнсах) жывога зафіксавана назаўсёды. Момант не ўпушчаны, ён злоўлены пры дапамозе звычайнай фотакамеры!
Адкрыццё выстаўкі, якое адбылося ў туманны лютаўскі дзень, пакінула зусім не туманныя ўражанні — калегі, знаёмыя і прыхільнікі таленту Наталлі Дораш, якія сабраліся на 22-м паверсе Нацыянальнай бібліятэкі, зрабілі ўсё магчымае, каб стварыць спрыяльную атмасферу цяпла і ўтульнасці. Сярод прысутных — вядомы Валерый Вядрэнка, які быў знаёмы з Наталляй Дораш, і праслаўлены Сяргей Плыткевіч, які прыклаў нямала намаганняў, каб выстава адбылася, і айцец Уладзімір (Дораш) — чалавек дзіўнага лёсу і незвычайна добрай душы. Аднак гэтая выстава — не столькі пра памяць, колькі пра любоў... Да свету, да прыроды, да жыцця. Бо жыццё, здаецца, не замірае ў той момант, калі спыняецца сэрца. Яно абавязкова працягваецца —толькі ў іншым вымярэнні...
Міхаіл ДАНІЛКОВІЧ
