Падаткі — сфера вельмі няпростая і далікатная. З аднаго боку, празмернае назапашванне багацця ў руках абмежаванай меншасці стварае пагрозу алігархічнаму праўленню — відавочнаму або праз мудрагелістыя механізмы фінансаванню перадвыбарных палітыкаў камерцыйнымі структурамі. І падатковы інструмент пераразмеркавання матэрыяльных выгод павінен прымяняцца, што з’яўляецца цалкам лагічным падыходам. З іншага боку, растуць падатковы цяжар і звязаная з гэтым незадаволенасць заможных людзей у Францыі, Германіі, Брытаніі, супярэчыць ключавому прынцыпу ліберальнай капіталістычнай эканомікі — недатыкальнасць прыватнай уласнасці. Яе не нацыяналізуюць, але праз трансфармацыю фіскальнай нагрузкі могуць выцягнуць частку актываў у больш заможных грамадзян. Гэта факт. Прычым абурэнне мільянераў выклікае выбарачная тэндэнцыя канфіскацыі сродкаў. Напрыклад, ад павышэння падатковага цяжару ў Францыі неяк ухіляюцца юрысты, фінансавыя кансультанты, урачы з прыватнай практыкай. Магчыма, па той прычыне, што гэтыя прафесіі адрозніваюцца высокай карпаратыўнасцю. І ў сваёй палымянай крыўдзе цалкам здольныя абвясціць байкот заканадаўцам, якія замахваюцца на іх кавалак хлеба. Дакладней — намазаную на яго ікру. А юрысты, уласна кажучы, і пішуць законы. Таму самі сябе ніяк пакрыўдзіць не могуць.

Вядома, у кожнай краіне — свая гісторыя. Але канцэпцыя свабоднай канкурэнцыі з лозунгам «хай пераможа наймацнейшы!» разломліваецца і руйнуецца. І грамадзяне, якія зарабілі свой, на іх погляд, законны мільён-другі, імкнуцца яго выратаваць. І ратуюцца ўцёкамі.

Дзеля справядлівасці варта адзначыць: нягледзячы на рэкорды міграцыі капіталу, масавага зыходу пакуль не назіраецца. Збіраць рэчы рыхтуюцца 165 тысяч мільянераў — гэта вельмі шмат. Але ўсяго ў свеце колькасць мільянераў пераваліла за 60 мільёнаў. Іншае пытанне, што дынаміка фантастычная. За 2013 год іх паток вырас у тры разы. А калі верыць апытанню швейцарскага банка UBS, то з 87 іх рэспандэнтаў-мільярдэраў 36 % у мінулым годзе змянілі месца жыхарства. А яшчэ 9 % плануюць гэта зрабіць сёлета.

Багатых людзей прыцягваюць юрысдыкцыі з больш гуманным падатковым заканадаўствам. І сярод прымаючых дзяржаў лідзіруюць Аб’яднаныя Арабскія Эміраты. На другім месцы — ЗША. Прычым значныя патокі ў краіну і з краіны. З аднаго боку, уладальнікаў капіталу з Азіі, Афрыкі і Лацінскай Амерыкі прыцягваюць магчымасці велізарнай эканомікі для ўкладання сваіх сродкаў. З іншага — мясцовыя прадпрымальнікі ўцякаюць ад не заўсёды паслядоўнай эканамічнай палітыкі Белага дома. Таксама ў лідарах папулярных краін у багатых людзей Італія, Швейцарыя, Сірыя, Сінгапур, Партугалія, Грэцыя, Канада і Аўстралія. У гэтых краінах створаны разнастайныя льготы для інвестараў-мігрантаў. І падатковая палітыка не адрозніваецца празмернай жорсткасцю.

Але, як адзначаюць аналітыкі Henley&Partners, у апошнія гады значным становіцца палітычны фактар. У пэўнай ступені гэтым і тлумачыцца топ-10 папулярных у мільянераў юрысдыкцый і аўтсайдараў. Сярод іх моцныя еўрапейскія эканомікі — Францыя, Германія, Брытанія. Туманны Альбіён абагнаў усіх па адтоку капіталу.

Фінансавых магнатаў турбуюць палітычныя рызыкі. Міжнародныя канфлікты і канфрантацыі, несумненна, ствараюць попыт на пэўныя тавары і паслугі, дазваляючы ўзбагачацца абраным. Але чыстымі бенефіцыярамі напружанасці з’яўляюцца вельмі нешматлікія, а рызыкі ўзнікаюць практычна ва ўсяго бізнесу. Адказам капіталу на санкцыйныя разрэзы ў сусветнай эканоміцы стаў трэнд на множнасць грамадзянства. Іншымі словамі, багатыя сем’і імкнуцца сфарміраваць некалькі штаб-кватэр для кіравання сваімі актывамі ў розных рэгіёнах. Гэта сведчыць, што эканамічныя агенты не вельмі задаволены геапалітычным надвор’ем. І імкнуцца абысці бар’еры, якія імкліва ўзнікаюць.

Зрэшты, гэта не супярэчыць і іншаму дапушчэнню: эканамічная палітыка ў дзяржавах развітога капіталізму перажывае крызіс і спробу трансфармацыі. Відавочна: наспеў пераход у новую гаспадарчую фармацыю. Яшчэ не прадуманую і да канца не сфармуляваную нават гуманітарнай навукай. Але, мяркуючы па сацыяльнаму напружанню ў многіх краінах, эканамічная канструкцыя, заснаваная на рынку і канкурэнцыі, ужо не адпавядае аб’ектыўным фактарам, якія склаліся. І, па сутнасці справы, гэтая канцэпцыя ўжо дэфармаваная да непазнавальнасці. Засталіся толькі старыя тэрміны, назвы ды тэзісы і лозунгі. На справе ж эканамічная палітыка накіравана на ўсялякае абмежаванне той самай праславутай канкурэнцыі. І на знешнім контуры, і на ўнутраным. Тыя ж «зялёныя» тэхналогіі за кошт шчодрых субсідый выйграюць у альтэрнатыўных падыходаў, якія нічым не горшыя з экалагічнага пункту гледжання. І ўцёкі, і псіхалагічная няўстойлівасць багатых людзей дэманструюць сістэмныя праблемы Старога Свету.

Несумненна, усе рэгіёны ў глабальнай прасторы ўзаемазвязаны. Нават калі выбудоўваюць паміж сабой эканамічныя і палітычныя бар’еры. І крызіс у адной частцы кантынента ў той ці іншай ступені можа адгукнуцца ў іншых яго кутках. Таму не будзем занадта злараднічаць над праблемамі еўрапейцаў. Тут неабходна назіраць, вывучаць, прагназаваць, па якім вектары можа пайсці трансфармацыя. Сёння шмат гавораць аб новай нармальнасці і рэальнасці. Пад яе трэба будзе яшчэ ўсім падстроіцца. І пакуль выйграюць дзяржавы, якіх не адносілі ні да эталонаў дэмакратыі, ні рынку. Адсутнасць жорсткіх канструкцый, падпарадкаваных пастулатам, дазваляе быць больш гнуткімі. І гэта вялікая канкурэнтная перавага ў нашым вельмі пластычным і нечаканым свеце.

Уладзімір ВАЛЧКОЎ