Інфармацыя па ўсіх стадыях

Для абароны правоў і законных інтарэсаў кліентаў, у прыватнасці, прадугледжаны наступныя меры. Гэтым дакументам устаноўлены патрабаванні да парадку інфармавання спажыўцоў банкаўскіх прадуктаў на ўсіх стадыях крэдытных адносін: да заключэння дагавора спажывецкага крэдыту, у працэсе яго выканання і пасля выканання пазычальнікам сваіх абавязацельстваў.

Цяпер інфармацыя аб спажывецкім крэдытаванні павінна быць абавязкова размешчана на сайце банка, а таксама ў месцах прадастаўлення спажывецкага крэдыту. Прычым да заключэння дагавора крэдыту заяўніку павінна быць прадастаўлена інфармацыя аб умовах крэдытавання ў выглядзе табліцы. Калі яна прадастаўляецца на паперы, то памер такой табліцы не павінен перавышаць аднаго ліста. 

Артыкулам 10 гэтага закона ўстаноўлена патрабаванне аб неабходнасці ацэнкі плацежаздольнасці пазычальніка перад заключэннем і змяненнем дагавора спажывецкага крэдыту. Такая ацэнка ажыццяўляецца з ужываннем паказчыка пазыковай нагрузкі і паказчыка забяспечанасці крэдыту. Пры прыняцці рашэння аб прадастаўленні спажывецкага крэдыту з перавышэннем названых паказчыкаў заяўнік павінен быць апавешчаны аб гэтым. У цяперашні час значэнне паказчыка пазыковай нагрузкі і паказчыка забяспечанасці крэдыту складае 40 % і 90 % адпаведна.

Новы графік плацяжоў

Што мы мелі да гэтага? Пры змене графіка плацяжоў, пры датэрміновым вяртанні альбо пры пратэрмінаванай запазычанасці па крэдыце банкі (не ўсе) за кожнае падобнае дзеянне выстаўлялі рахунак кліентам. За кожную паперку раней неабходна было плаціць. У кожнай фінансавай арганізацыі былі свае расцэнкі за складанне гэтых даведак. Што мы маем цяпер?

Артыкулам 17 закона вызначаецца патрабаванне аб прадастаўленні графіка плацяжоў па дагаворы спажывецкага крэдыту ў выпадку, калі такія плацяжы з’яўляюцца няроўнымі і сума штомесячнага плацяжу не паказана ў дагаворы, а таксама па дагаворы спажывецкай мікрапазыцы, у адпаведнасці з якім спажывецкая мікрапазыка прадастаўляецца на тэрмін больш за адзін год.

Пры датэрміновым вяртанні (пагашэнні) спажывецкага крэдыту, а таксама змяненні ўмоў дагавора, якія пацягнуць змяненне памеру і тэрмінаў плацяжу, крэдытаатрымальніку цяпер павінен быць бясплатна прадастаўлены абноўлены графік плацяжоў. Акрамя таго, пазычальнік мае права атрымліваць звесткі аб запазычанасці па дагаворы не радзей за адзін раз у месяц бясплатна.

Калі ўтварылася такая запазычанасць па дагаворы спажывецкай мікрапазыцы, які забяспечаны залогам рухомай маёмасці, паручыцельствам, пазычальнік павінен быць апавешчаны аб гэтым у тэрмін не пазней за 20 дзён з дня самой запазычанасці. Калі пазычальнікам ва ўказаны тэрмін не вернута запазычанасць па дагаворы, адпаведнае апавяшчэнне павінна быць накіравана паручыцелю (іншай асобе, якая прадаставіла забеспячэнне) у тэрмін не пазней 25 дзён з дня такой запазычанасці.

У выпадку ўзнікнення пратэрмінаванай запазычанасці па дагаворы крэдыту крэдытаатрымальнік павінен быць апавешчаны пра гэта ў тэрмін не пазней за 30 дзён з дня ўтварэння такой запазычанасці. У выпадку калі па дагаворы крэдыту прадастаўлена забеспячэнне выканання абавязацельстваў і крэдытаатрымальнікам ва ўказаны тэрмін не вернута пратэрмінаваная запазычанасць, адпаведнае апавяшчэнне павінна быць накіравана паручыцелю (іншай асобе, якая прадаставіла забеспячэнне) у тэрмін не пазней за 60 дзён з дня такой запазычанасці. І такое апавяшчэнне ажыццяўляецца без збірання ўзнагароджання з грамадзян.

Яшчэ пра даведкі. Пасля пагашэння крэдыту або мікрапазыкі кліент можа запатрабаваць даведку аб поўным выкананні абавязацельстваў, якая павінна быць прадастаўлена банкам (мікрафінансавай арганізацыяй) бясплатна. У цяперашні час гэтыя нормы дзейнічаюць толькі ў дачыненні да крэдытаў.

Істотныя ўмовы і асаблівасці дагавораў

Законам, у прыватнасці, замацавана, што спажывецкі крэдыт прадастаўляецца ў беларускіх рублях. Уключэнне ў дагавор умовы аб аплаце грашовых абавязацельстваў у рублях у суме, эквівалентнай пэўнай суме ў замежнай валюце або ўмоўных грашовых адзінках, не дапускаецца.
Артыкулам 13 закона паведамляецца, што банкі могуць заключаць дагаворы спажывецкага крэдыту, якія складаюцца з агульных і індывідуальных умоў. Агульныя ўмовы дагавора размяшчаюцца на інтэрнэт-сайце банка з забеспячэннем доступу кліента да ўсіх змяненняў, якія ўносяцца. 

Індывідуальныя ўмовы дагавора — сума, тэрмін, парадак прадастаўлення і вяртання крэдыту, працэнтная стаўка, меры адказнасці — датычацца канкрэтнага кліента і вызначаюцца пры заключэнні крэдытнага дагавора. Такі падыход дазволіць скараціць аб’ём дагавора і дасць магчымасць крэдытаатрымальніку больш дасканала вывучыць умовы дагавора, асабліва тыя, якія датычацца аб’ёму грашовых абавязацельстваў і моманту, калі яны павінны быць выкананы.

У артыкуле 11 закона вызначаны пералік паслуг, за якія плаціць не трэба. А артыкулам 14 закона вызначаны асаблівасці прадастаўлення абавязковых платных паслуг і тых паслуг, якія могуць быць аказаны толькі са згоды кліента.

Абавязковыя паслугі звязаны з прадастаўленнем спажывецкага крэдыту і ацэнкай забеспячэння (напрыклад, страхаванне закладзенай маёмасці і ацэнка закладу).

Сёння ад дадатковых платных паслуг заяўнік можа адмовіцца. На атрыманне такіх паслуг павінна быць атрымана згода заяўніка. Пры гэтым адмова альбо згода на атрыманне дадатковых платных паслуг павінна быць аформлена адпаведным чынам і не можа выяўляцца ў вуснай форме.

У адпаведнасці з артыкулам 19 закона крэдытаатрымальнік цяпер мае права датэрмінова вярнуць спажывецкі крэдыт (мікрапазыку) поўнасцю або часткова без папярэдняга паведамлення і згоды банка або мікрафінансавай арганізацыі. Пры гэтым працэнты выплачваюцца за фактычны тэрмін карыстання спажывецкім крэдытам. З пазыкай на жыллё сітуацыя трохі іншая. Крэдыты на фінансаванне нерухомасці могуць быць вернутыя спажыўцамі датэрмінова на ўмовах, якія прадугледжаны толькі крэдытным дагаворам.

Права на адтэрміноўку

Артыкулам 21 закона вызначаецца пералік цяжкіх жыццёвых сітуацый, пры якіх банкамі аднаразова прадастаўляецца адтэрміноўка плацяжу па дагаворы спажывецкага крэдыту.

Да такіх сітуацыях адносяцца:

• смерць мужа (жонкі) крэдытаатрымальніка;
• страта працы пазычальнікам;
• прызнанне кліента інвалідам у адпаведнасці з заканадаўствам;
• павелічэнне колькасці асоб, якія знаходзяцца на ўтрыманні ў крэдытаатрымальніка;
• часовая непрацаздольнасць чалавека звыш сарака дзён.

Адтэрміноўка плацяжу можа быць прадастаўлена па заяве грамадзяніна на тэрмін не менш за тры месяцы, калі меншы тэрмін ім не запрошаны, з прадаўжэннем тэрміну поўнага вяртання спажывецкага крэдыту на такі ж тэрмін.

Пры гэтым дакумент не прадугледжвае абмежаванняў на права банка прыняць рашэнне аб прадастаўленні адтэрміноўкі плацяжу па дагаворы крэдыту паўторна і па іншых падставах, а таксама ў выпадках, устаноўленых заканадаўствам.

Каб не трапіць у «пастку»

Законам замацаваны гранічны памер сумы працэнтаў па дагаворы спажывецкай мікрапазыкі, а таксама ўстаноўлена абмежаванне агульнай сумы няўстойкі (штрафу, пеняў), працэнтаў за карыстанне чужымі грашовымі сродкамі ў выпадку невыканання дагавора такога крэдыту або дагавора закладу. Цяпер пры афармленні крэдыту кліент ужо загадзя будзе ведаць, якую максімальную суму ён можа заплаціць па крэдыце, калі раптам будзе разлічвацца з банкам несвоечасова. Гэтыя максімальныя сумы будуць непрыемнымі, але не рабаўніцкімі.

Сума працэнтаў па спажывецкай мікрапазыцы залежыць ад тэрміну яе вяртання і не можа перавышаць: — па мікрапазыках да года — сумы спажывецкай мікрапазыкі; — па мікрапазыках звыш года — яго двухразовай сумы.

Агульная сума няўстойкі (штрафу, пеняў) не можа перавышаць палову сумы спажывецкай мікрапазыкі, прадастаўленай пазыкоўцам.