Беларусь вызначыла стратэгічныя прыярытэты на бліжэйшыя пяць гадоў — зацверджана новая Праграма сацыяльна-эканамічнага развіцця на 2026-2030 гады, дзе асаблівае месца адведзена экспарту. Краіна робіць стаўку на дыверсіфікацыю знешніх рынкаў, пашырэнне геаграфіі паставак і павышэнне тэхналагічнасці экспартуемай прадукцыі. У адрозненне ад папярэдніх праграм, цяперашняя робіць акцэнт не проста на аб’ёмах, а на ўстойлівым, якасным росце знешнеэканамічнай актыўнасці. Якія задачы ў гэтым напрамку будуць галоўнымі ў бліжэйшыя пяць гадоў і ў чым галоўныя асаблівасці гэтай праграмы, у гутарцы з БелТА падзялілася доктар эканамічных навук, прафесар Ірына Новікава.
У чым асаблівасці праграмы 2026-2030 гадоў?
На Усебеларускім народным сходзе разглядалася Праграма сацыяльна-эканамічнага развіцця на 2026-2030 гады. Да пачатку кожнай пяцігодкі прымаецца такі дакумент. Але ў чым адрозненне і па зместу, і па форме дадзенай праграмы ад усіх папярэдніх? Па словах Ірыны Новікавай, змянілася форма — і істотна. У чым менавіта заключаюцца гэтыя змены?
«Перш за ўсё ў праграме ўказаны не проста напрамкі, напрыклад, удасканаленне або стварэнне чаго-небудзь, але і канкрэтныя індыкатары, па якіх будзе ацэньвацца выкананне той ці іншай задачы. Больш за тое, па кожным напрамку назначаны куратар. Напрыклад, па напрамку «Краінавая і таварная дыверсіфікацыя экспарту» дакладна ўказаны куратар — намеснік прэм’ер-міністра, які курыруе пытанні знешнеэканамічнай дзейнасці. І адпаведна прыведзены набор індыкатараў, па якіх можна будзе меркаваць, наколькі выкананы намечаныя ў праграме заданні. Вось гэта — першае адрозненне», — адзначыла эксперт.
Другое адрозненне. «У праграме гэтай пяцігодкі асноўнай мэтай з’яўлялася павышэнне дабрабыту, у розных яго формах, але менавіта дабрабыту. Адзінае, што адрознівала пяцігодку 2021-2025 гадоў, — у яе стратэгіі асноўнай мэтай было абвешчана дасягненне сацыяльнай стабільнасці. А ў гэтай пяцігодцы, што вельмі знакава і ўвогуле адрознівае мэтапакладанне ад папярэдніх праграм, гаворка ідзе аб павышэнні не ўзроўню жыцця, а стандартаў жыцця, гэта значыць якасці жыцця. Гэта абсалютна правільна. Больш за тое, у нас аб’яўлена асобная пяцігодка якасці на 2025-2029 гады, якая не ўваходзіць у праграму, але накіравана менавіта на павышэнне якасці жыцця, і ў тым ліку там таксама гаворыцца аб якасці жыцця нашага насельніцтва. Гэта значыць, гэта прынцыповае адрозненне гэтай праграмы сацэканамразвіцця», — растлумачыла яна.
Экспарт: рост і дыверсіфікацыя
Ірына Новікава падкрэсліла, што дэмаграфічная бяспека адзначана ў праграме на пяцігодку як адна з ключавых задач. «Чаму Прэзідэнт так шмат гаварыў у выступленні на УНС аб нараджальнасці? Таму што, калі зусім нядаўна, гадоў пяць таму, колькасць насельніцтва Рэспублікі Беларусь складала 9,6 млн чалавек, то на сённяшні дзень яна скарацілася да 9,1 млн. Нараджальнасць зніжаецца. Менавіта таму дэмаграфічная бяспека прызнана важнейшай задачай».
Вельмі важным для нас застаецца і экспарт, таму што доля экспарту да ВУП Беларусі перавышае 50 працэнтаў. «Мы не можам спажыць унутры краіны ўсе трактары, усе БелАЗы, усе МАЗы, якія вырабляюцца ў нашай краіне. Таму мы павінны прадаваць. Але адна справа сказаць. Трэба гэты тавар прасунуць, гэта значыць знайсці рынкі, на якіх гэты прадукт будзе запатрабаваны. Таму ў раздзеле восьмым «Краінавая і таварная дыверсіфікацыя экспарту» намечаны канкрэтныя паказчыкі: рост экспарту не менш як у 1,2 раза, гэта значыць на 20 працэнтаў. Чаму гэта важна? Таму што ад таго, як і колькі мы прадаём, залежыць работа прадпрыемстваў, а значыць — занятасць, заработная плата, даходы і, у выніку, рэальныя даходы насельніцтва», — удакладніла эканаміст.
У межах гэтай пяцігодкі ў Беларусі адбылася пераарыентацыя экспарту. «Калі раней прэміяльнымі рынкамі былі Заходняя Еўропа, часткова Кітай і Лацінская Амерыка, то сёння еўрапейскі рынак для нас у значнай ступені закрыты. Таму ўзнікае неабходнасць дыверсіфікацыі знешняга гандлю за кошт нарошчвання долі краін далёкай дугі. І тут калі агульны экспарт павінен вырасці на 20%, то да 2030 года доля паставак у краіны далёкай дугі павінна скласці 30%, — прывяла лічбы Ірына Новікава. — Адпаведна мы цяпер вырабляем у асноўным сярэднетэхналагічную прадукцыю і пастаўляем яе на рынак, але ўжо ўзнімаецца пытанне — і Прэзідэнт ужо яго ўзнімаў, — аб тым, што ў нас павінна быць вытворчасць высокатэхналагічнай прадукцыі, таму што менавіта яна дае высокі прырост дабаўленай вартасці».
Менавіта таму кіраўніком дзяржавы пастаўлена задача павышэння долі як высокатэхналагічнай, так і сярэднетэхналагічнай прадукцыі, але пры гэтым спецыяльна адзначана, што доля навукаёмістай прадукцыі павінна вырасці да 44 працэнтаў да 2030 года. Задачы пастаўлены і па нарошчванні аб’ёмаў паставак такой прадукцыі.
Сегмент харчовых тавараў і сельскагаспадарчай сыравіны таксама дае значны прырост экспарту на рынкі СНД. «Наша прадукцыя запатрабавана і ў Кітаі. Яны вельмі любяць нашу малочную прадукцыю, кандытарскія вырабы, наша марожанае. Таму ў гэтым напрамку трэба працаваць, і плануецца, што экспарт харчавання павінен павялічыцца да $12 млрд да 2030 года», — адзначыла яна.
З іншага боку, улічваючы, што Беларусь актыўна выходзіць на краіны далёкай дугі, неабходна развіваць гандлёва-эканамічныя сувязі з краінамі Паўднёва-Усходняй Азіі — гэта для нас дастаткова новы рынак, — а таксама супрацоўнічаць з краінамі Блізкага Усходу, Афрыкі і Лацінскай Амерыкі, лічыць эксперт.
І ў гэтым кантэксце неабходна вызначыць апорныя кропкі — гэта значыць краіны, якія стануць базавымі партнёрамі ў гэтых рэгіёнах. Плануецца стымуляванне перавозак тавараў у краіны далёкай дугі з прыцягненнем беларускіх перавозчыкаў і лагістычных кампаній. Акрамя таго, ставіцца задача пашырэння гандлёва-эканамічных сувязей з рэгіянальнымі аб’яднаннямі і міжнароднымі эканамічнымі арганізацыямі, такімі як ШАС, БРІКС, Саюзная дзяржава", — падкрэсліла Ірына Новікава.
У гэтым кантэксце яна адзначыла важнасць удасканалення механізмаў фінансавай падтрымкі беларускіх арганізацый для фінансавання праектаў па стварэнню на тэрыторыях замежных дзяржаў прадпрыемстваў, сацыяльных аб’ектаў і інжынернай інфраструктуры. «У нас выбрана стратэгія стварэння міжнародных карпарацый. Таму што — што такое міжнародная карпарацыя? Гэта карпарацыя, якая мае філіялы на тэрыторыі замежных дзяржаў. І вось у гэтым пункце размова ідзе менавіта аб гэтым. Адпаведна ставіцца задача па запуску сістэмы падтрымкі экспарцёраў у рамках платформы «Адно акно знешнеэканамічнай дзейнасці».
Эканаміст адзначыла, што ў раздзеле «Краінавая і таварная дыверсіфікацыя экспарту» вельмі важны механізм рэалізацыі ўсяго таго, што намечана. «Гэта значыць, неабходны комплексны план сістэмных мер па развіццю і падтрымцы экспарту, дарожныя карты па нарошчванню і дыверсіфікацыі экспарту ў замежныя дзяржавы, у тым ліку ў рамках Саюзнай дзяржавы, у рэгіёны Расійскай Федэрацыі. Пры гэтым такія дарожныя карты павінны быць разлічаны першапачаткова на двухгадовы перыяд, а затым могуць удакладняцца і прадаўжацца да чатырох гадоў», — падкрэсліла яна.
Ірына Новікава яшчэ раз звярнула ўвагу, што ў праграме не проста канстатуецца важнасць гэтых мер, але і назначаны адказныя: гэта не толькі Міністэрства замежных спраў, але таксама Банк развіцця, рэспубліканскія органы дзяржаўнага кіравання, аблвыканкамы, Мінгарвыканкам і іншыя.
