«Слон у пакоі»

У Мюнхенскім дакладзе па бяспецы 2026 года адзначаецца, што міжнародны парадак, пабудаваны пасля Другой сусветнай вайны, уступіў у «працэс разбурэння», і ЗША больш не з’яўляюцца абаронцам глабальнай сістэмы, а самі сталі яе ліквідатарам.

У справаздачы канстатуецца, што міжнародная сістэма цяпер фарміруецца не на базе «кансэнсусу», а на аснове «сілы», і краіны, якія не могуць адаптавацца да гэтага новага асяроддзя, рызыкуюць аказацца «прыгнечанымі». На вокладцы дакумента намалявана ілюстрацыя, якая адсылае да выказвання «слон у пакоі», адзначаецца, што адміністрацыя Трампа разглядае сусветны парадак, які склаўся пасля Другой сусветнай вайны, як «цяжар» для інтарэсаў ЗША.

Даследчыкі папярэджваюць, што «палітыка бульдозера» Вашынгтона, якая ігнаруе міжнароднае права і міжнародныя інстытуты, ператварае свет у прастору, дзе замест універсальных нормаў пануе «слова моцных і багатых». Адзначаецца, што гэта перамена ідзе паралельна з вельмі правымі і антысістэмнымі рухамі ў заходнім свеце, а «культурная вайна», развязаная супраць ліберальных ідэалаў, падрывае ўніверсальныя нормы і стварае «свет гандлю», у якім абараняюцца асабістыя інтарэсы.

Не засталася па-за межамі ацэнкі і Расія. У дачыненні да яе гаворыцца, што «спроба поўнай акупацыі і гібрыдная кампанія, якая пашыраецца, разбурылі сістэму бяспекі, што склалася пасля халоднай вайны». Еўропа яшчэ не завяршыла працэс пераходу ад ролі «спажыўца бяспекі» да ролі «пастаўшчыка бяспекі». Адзначаецца, што еўрапейскія дзяржавы спрабуюць рэагаваць на гэты працэс шляхам павелічэння выдаткаў на абарону і стварэння гнуткіх кааліцый, аднак падкрэсліваецца немагчымасць запаўнення прабелу, які ўтварыўся ў выніку скарачэння глабальнай дапамогі з боку ЗША.

Па сутнасці, Мюнхенскі даклад па бяспецы 2026 года крыху мудрагеліста, але даволі дакладна гаворыць аб новым этапе глабальнага светаўладкавання. Гегемонія ЗША завяршылася, Вашынгтон спрабуе перафарматаваць сітуацыю пад уласныя патрэбы і заняць дастойнае месца ў шматпалярным свеце, не лічачыся з інтарэсамі Еўропы. Сёння «слон» разбурае, а ўсе, у каго няма рэальнай сілы, павінны ісці за ім, альбо самастойна забяспечваць уласную бяспеку.

«Старога свету больш не існуе. Мы жывём у новую эру геапалітыкі, і гэта запатрабуе ад усіх нас пераасэнсавання, як яна будзе выглядаць і якая будзе наша роля», — канстатаваў, вылятаючы на Мюнхенскую канферэнцыю 2026 года, дзяржсакратар ЗША і кіраўнік самай шматлікай амерыканскай дэлегацыі ў гісторыі правядзення канферэнцыі Марка Рубіа.

На канферэнцыі канцлер ФРГ Фрыдрых Мерц у якасці кіраўніка прымаючай краіны з горыччу абвясціў: «Мы разам пераступілі парог новай эпохі, якая зноў адкрыта вызначаецца палітыкай сілы і перш за ўсё палітыкай вялікіх дзяржаў. Паміж Еўропай і Злучанымі Штатамі Амерыкі ўтварылася бездань, глыбокі разлом. Калі ў нашага партнёрства ёсць будучыня, то нам неабходна зноўку абгрунтаваць яе — у падвойным сэнсе гэтага слова».

У адказ Марка Рубіа, галоўны амерыканскі дыпламат, адначасова выконваючы абавязкі саветніка прэзідэнта па нацыянальнай бяспецы, канстатаваў, што «пры прэзідэнце Трампе ЗША зноў возьмуць на сябе задачу абнаўлення і адраджэння, кіруючыся бачаннем будучыні — такой ж гордай, суверэннай і жыццяздольнай, як і мінулае нашай цывілізацыі. Выходзіць з крызісу ЗША і іх еўрапейскім саюзнікам трэба разам, для чаго краінам Еўропы неабходна не толькі траціць больш на абарону, але і ўмацоўваць у тым ліку „культурную“ бяспеку».

Вось так, абабраўшы партнёраў і ператварыўшы іх у васалаў, Вашынгтон супакоіў іх запэўненнямі аб адзінай агульнай гісторыі і будучыні, нацэліўшы на неабходнасць браць на сябе вялікую адказнасць ва ўсіх сферах, уключаючы ваенную. 

Стаўка робіцца на сілу 

Пры гэтым генеральны сакратар НАТА Марк Рутэ з радасцю канстатаваў: «У Еўропе адбылася каласальная змена настрояў. Дзесяцігоддзямі ЗША скардзіліся на недахоп ваенных выдаткаў у Еўропе. Учора на сустрэчы міністраў абароны НАТА я ўбачыў велізарныя змены — Еўропа гатовая ўзяць у свае рукі ўласную бяспеку і сама адказваць за сваю абарону». Усё гэта ў поўнай меры адпавядае інтарэсам Вашынгтона і дазваляе захоўваць уласны ўплыў з мінімальнымі фінансава-эканамічнымі выдаткамі. Больш за тое, ЗША забяспечваюць сабе доўгатэрміновы рынак узбраення, які аплачваецца краінамі НАТА.

Па вялікім рахунку можна сцвярджаць, што Вашынгтон не збіраецца мяняць уласныя падыходы і выцісне максімум з Еўропы. А самае галоўнае, прымусіць яе плаціць за бяспеку ў разы больш. З гэтага пункту гледжання форум у Германіі сваю задачу выканаў. Сюзерэн атрымаў запэўненні ў вернасці і рэальныя фінансавыя дывідэнды ў абмен на прывідныя абяцанні. Украінскае пытанне пайшло на другі план, а эканамічны цяжар па яго вырашэнні лёг на ЕС. Бяспека каштуе дорага — канстатаваў Вашынгтон і прымусіў саюзнікаў па НАТА вывернуць ладна апусцелыя кішэні «пад пагрозай разбурэння». Ужо сёння на патрэбы вайны натаўскія краіны абавязаліся выдзяляць 5 % ВУП, а гэта скарачэнне сацыяльных праграм, уразанне пенсій і медыцынскіх гарантый.

На жаль, прыходзіцца канстатаваць, што ў сучаснай Еўропе практычна адсутнічае рацыянальнасць. Нагнятанне інфармацыйнай істэрыі запусціла працэсы мілітарызацыі рэгіёна, празмернага росту ваенных выдаткаў і спроб кансалідацыі заходніх краін перад вобразам віртуальнай пагрозы. ЕС ніяк не можа прыняць сённяшнюю рэальнасць, у якой ён ужо не з’яўляецца бясспрэчным лідарам. Новыя цэнтры сілы існуюць і паступальна трансфармуюць геапалітычную прастору, а Еўропа застыла ў сваёй шматгадовай парадыгме каланіялізму.

Гэту ісціну ўсвядомілі большасць дзяржаў свету. Аднак, як сведчаць вынікі Мюнхенскага саміту, прызнаць новую рэчаіснасць «квітнеючы сад» усё яшчэ не жадае. Стаўка робіцца на сілу, што прымушае ўсе суверэнныя дзяржавы асаблівую ўвагу надаваць уласнай бяспецы. Невыпадкова найважнейшым прыярытэтам Праграмы сацыяльна-эканамічнага развіцця Рэспублікі Беларусь на 2026—2030 гады вызначана «ўмацаванне абараназдольнасці дзяржавы і развіццё абароннага сектара эканомікі», а беларускі лідар Аляксандр Лукашэнка пастаянна падкрэслівае: «Мір — наш галоўны прыярытэт!»

Мікалай БУЗІН, старшыня Пастаяннай камісіі Палаты прадстаўнікоў, доктар ваенных навук, прафесар