Трыхалогія — адзін з кірункаў дэрматалогіі, навука аб валасах і валасістай часткі скуры галавы. Урачы-трыхолагі могуць дапамагчы выявіць і ўстараніць такія праблемы, як выпадзенне валасоў, аблысенне (алапецыя), себарэя (себарэйны дэрматыт), псарыяз валасістай часткі галавы, мікраспарыя, трыхафітыя (стрыгучы лішай), бактэрыяльны фалікуліт, педыкулёз, ранняя сівізна, перхаць і іншае, расказала дэрматолаг-трыхолаг Ганна Пірагова на старонках інтэрнэт-выдання 7ya.ru.

Трыхолаг, дэрматолаг і касметолаг: у чым розніца?

— Пацыенты часта блытаюць сумежныя спецыяльнасці. Трыхолаг — гэта ўрач, які займаецца выключна валасістай часткай галавы. Дэрматолаг валодае больш шырокім профілем і лечыць скурныя захворванні па ўсім целе. Касметолагі факусіруюцца на эстэтыцы, паляпшаючы візуальную якасць тканак, але не займаецца тэрапіяй сур’ёзных медыцынскіх паталогій.

Якія метады дыягностыкі існуюць у трыхалогіі?

— Па-першае, візуальны агляд. Затым трыхаскапія — вывучэнне стану валасоў і скуры галавы з дапамогай спецыяльнага прыбора, які можа дадаткова трансляваць малюнак на тэлефон або манітор і паказваць павялічаную карцінку стану валасоў і скуры галавы. Таксама ў многіх выпадках патрабуецца правядзенне фотатрыхаграмы, калі ў дзвюх зонах згольваюць валасы, ацэньваюць іх рост на працягу двух сутак, таўшчыню, а затым параўноўваюць гэтыя зоны паміж сабой.

Жанчыны пасля 30–40 гадоў часта скардзяцца, што валасоў стала менш, «а раней не магла расчасаць». Колькі валасоў павінна быць на расчосцы, каб пачаць турбавацца?

— Заканамерна, што пасля 30 гадоў аб’ём, шчыльнасць, даўжыня памяншаюцца. У кагосьці гэта адбываецца хутчэй, у кагосьці больш павольна, але да 50 гадоў у цэлым людзі падыходзяць з меншай колькасцю валасоў.

У цэлым нормай лічыцца штодзённае выпадзенне да ста валасоў. Але вы ж не будзеце іх лічыць — «сёння ў мяне выпала 103». Варта прыйсці да трыхолага, калі бачыш большае выпадзенне, чым звычайна.

І нават гэта не абавязкова прычына біць трывогу, таму што ёсць, напрыклад, сезоннае выпадзенне валасоў. Так што па колькасці валасоў на расчосцы цяжка аб’ектыўна меркаваць аб паталогіі. Самая аб’ектыўная прыкмета — гэта калі вы візуальна можаце ацаніць, што валасы парадзелі. Але на прыёме мы ўсё роўна праводзім так званы рull-тэст, гэта значыць цягнем за пасму і ацэньваем выпадзенне.

Ці часта выпадзенне валасоў звязана са стрэсам?

— Гэта апошняе, на што мы звяртаем увагу, таму што немагчыма ацаніць узровень стрэсу. На яго скардзяцца практычна ўсе, але чаму раптам менавіта цяпер валасы пачалі выпадаць? Выпадзенне валасоў правакуецца часцей за ўсё прастуднымі захворваннямі, прыёмам або адменай прэпаратаў, шпіталізацыямі, агульным наркозам, які парушае работу валасяных фалікулаў.

Але калі вы прайшліся па ўсіх прычынах і нічога не выявілі, то, магчыма, ёсць па-сапраўднаму значны стрэсагенны фактар, які ўплывае на клінічную карціну. Часцей ён выяўляецца не пры дыфузным выпадзенні валасоў, а пры гнездавой алапецыі, калі валасы выпадаюць ачагамі. Гэта аўтаімунныя захворванні. Безумоўна, калі бачна, што ў чалавека ёсць змена псіхічнага стану, павышаная трывога, перапады настрою, яго накіруюць на кансультацыю да псіхолага ці псіхіятра.

Чаму выпадаюць валасы пасля родаў?

— Падчас цяжарнасці натуральным чынам падаўжаецца фаза росту валасоў, і іх выпадзенне ў пасляродавым перыядзе становіцца свайго роду кампенсацыяй гэтага бурнага росту. Валасы вяртаюцца ў свой звычайны стан. Гэта не паталагічная, а фізіялагічная з’ява, абсалютная норма. Але, вядома, жанчыны, прачынаючыся раніцай і бачачы валасы на падушцы, звяртаюцца да ўсякіх масак, біядабавак. Паступова бачачы нармалізацыю, яны лічаць, што гэтыя сродкі былі эфектыўныя. Аднак валасы і без іх перасталі б выпадаць.

 Алапецыя (аблысенне) праходзіць сама сабой ці ад яе ёсць лекі?

— Ёсць лекі, і ёсць пэўныя крытэрыі, калі трэба прызначаць мясцовае лячэнне, гэта значыць нешта мазаць або калоць у скуру галавы, а ёсць паказанні для падтрымкі сістэмнымі прэпаратамі, якія прымаюцца ўнутр. Галоўным чынам гэта прэпараты, якія ўплываюць альбо на выпрацоўку дыгідратэстастэрону ў арганізме (гэта гармон, які ўздзейнічае на выпадзенне валасоў), альбо на рэцэптары фалікулаў, якія звязваюцца з гэтым гармонам.

Але пры гнездавой алапецыі актыўнае лячэнне не заўсёды патрабуецца. Калі ачагі дробныя і іх няшмат, яны схільныя зарастаць самастойна.

Самы радыкальны метад лячэння пры аблысенні — перасадка валасоў?

— Гэта не лячэнне, а пераразмеркаванне, калі валасяныя фалікулы з адной зоны пераносяцца ў іншую, каб замаскіраваць параджэнне. Перасадку валасоў выконваць можна, але з улікам колькасці фалікулаў, якія захаваліся ў донарскай зоне. Калі плошча парадзення вялікая, а валасоў у патылічнай зоне няшмат, то наўрад ці эстэтычны вынік будзе прымальным. Таму, калі плануецца перасадка, то не варта адцягваць яе да апошняга.
У цэлым, перасадка ў спалучэнні з лячэннем — дзейсны спосаб захавання валасоў.

Чаму ў адных людзей грыва да 80 гадоў, іншыя лысыя ўжо ў 25?

— Перш за ўсё, генетыка. Вывучаны гены, якія вызначаюць схільнасць да развіцця андрагенетычнай алапецыі. Плюс важную ролю адыгрывае будова самога валасянога фалікула, колькасць рэцэптараў і іх адчувальнасць да дыгідратэстастэрону, а таксама ўзроўні ферменту 5-альфа-рэдуктазы. Тыя, у каго грыва, — у іх і выдатная генетыка, і асаблівая будова фалікула, якая дазваляе валасам не рэагаваць на розныя ўплывовыя гарманальныя фактары.

Як навакольнае асяроддзе (моцны мароз, гарачае сонца, забруджанае паветра і гэтак далей) уздзейнічае на валасы?

— Вонкавыя фактары ўплываюць, зноў жа, на адрослы стрыжань воласа. Калі ўвесь час сушыць валасы гарачым фенам, гэта можа ў нейкай ступені прывесці да ломкасці валасоў, але не паўплывае на тое, што знаходзіцца ў скуры. Аднак варта згадаць, што, апроч генетычных механізмаў і гармонаў, якія ўплываюць на таўшчыню і шчыльнасць валасоў, ёсць, верагодна, і іншыя механізмы парушэння работы фалікула.

Курэнне, залішняя вага, злоўжыванне алкаголем, палютанты (забруджвальнікі паветра) — усё гэта так ці інакш аказвае ўздзеянне, але нам цяжка ацаніць іх рэальны ўклад. Гэта значыць немагчыма сказаць «вы курыце, і з-за гэтага выпадзенне валасоў у вас павялічылася на 5%». Або «калі б вы жылі не ў горадзе, а ў вёсцы, валасы ў вас былі б на 3% гусцейшыя».

«Экалагічна чыстыя» спосабы мыцця валасоў — яйкі, чорны хлеб, кефір, гарчыца — эфектыўныя? Наколькі на валасы ўплывае тое, чым іх мыеш?

— Асноўная задача шампуню — адэкватна ачысціць скуру галавы. Ніякія народныя сродкі гэтага не забяспечваюць, і наадварот, іх выкарыстанне можа справакаваць нейкія дэрматалагічныя станы на скальпе і ў выніку паўплываць на выпадзенне валасоў.

Бываюць лекавыя формы шампуняў па прызначэнні ўрача, напрыклад з супрацьзапаленчым дзеяннем — але мы не ўжываем іх як стымулятар росту. 

Ні ад якога шампуню валасы не стануць гусцейшыя, бо ён наносіцца ўсяго на некалькі хвілін, а аказаць уздзеянне на фалікул можа толькі тое, што застаецца на валасістай частцы галавы хоць бы гадзіны чатыры.

Маркетолагі прасоўваюць шампуні для сухіх, тлустых і нармальных валасоў. Што гэта за характарыстыкі і наколькі важна, якім шампунем мыць валасы?

— Такія характарыстыкі, як «тлустасць» і «сухасць» валасоў, адносяцца ў першую чаргу да скуры галавы, а не да стрыжняў валасоў, якія мы бачым на паверхні.

Дарэчы, не думайце, што калі мыць галаву больш часта, то скура становіцца больш тлустай. Гэта міф. Валасы трэба мыць па патрэбнасці.

Калі ў вас сухія валасы, вы мыеце галаву раз ці два на тыдзень, то, верагодней за ўсё, вам патрэбен больш мяккі ачышчальны шампунь. Магчыма, на ім будзе напісана нешта накшталт для «сухіх ломкіх валасоў», але гэта азначае, што ён для сухой скуры.

Фарбаваць валасы шкодна?

— Фарба ўздзейнічае на «мёртвую», скажам так, частку воласа — на тое, што ўжо адрасло. Яна можа парушаць структуру стрыжня, выклікаць «зношванне», але яна ніяк не закранае сам валасяны фалікул — вядома, калі не выклікае алергічнага дэрматыту або не правакуе абвастрэнне себарэйнага дэрматыту. Але што могуць адзначаць людзі, якія часта фарбуюцца? Яны могуць скардзіцца на выпадзенне, хаця часцей за ўсё гэта
абломванне, што, увогуле, нястрашна. Найбольш агрэсіўна ўплывае на стрыжань воласа частае абескаляроўванне.

Як правільна даглядаць валасы

• Мыйце галаву па патрэбнасці, хоць кожны дзень. Частата мыцця не ўплывае ні на стан скуры, ні на выпадзенне валасоў.

• Штодзённая сушка гарачым фенам, а таксама рэгулярнае абескаляроўванне не прывядуць да выпадзення валасоў, але могуць прывесці да іх ломкасці.

• Калі вы адчуваеце, што мыць трэба часта, то неабходныя шампуні для тлустай скуры галавы з больш глыбокім ачышчэннем.

• Калі вы мыеце галаву ў сярэднім раз на тры дні, то вам падыдзе шампунь без спецыяльных ачышчальных кампанентаў. Як правіла, гэта ph-нейтральныя шампуні, без адхілення ў кіслотны ці шчолачны бок.

• Не варта дэманізаваць сульфаты. Шампуні без сульфатаў не вельмі добра ачышчаюць скуру.

• Наносіць шампунь трэба двойчы, прычым менавіта на скуру галавы, а не на валасы. Па даўжыні валасоў можна размяркоўваць пену.

• Для больш актыўнага, глыбокага ачышчэння скуры галавы можна раз на тыдзень (часцей — толькі па прызначэнні ўрача) выкарыстоўваць шампуні-пілінгі або маскі-пілінгі. Іх звычайна пакідаюць на галаве ад 10 хвілін да гадзіны.

• На ўпакоўках шампуню пішуць пра пышнасць і бляск, але важна памятаць, што шампунь дзейнічае толькі на скуру, а не на стрыжань. Каб надаць больш эстэтычны выгляд валасам, разблытаць іх пасля мыцця і зрабіць гладкімі, лепш выкарыстоўваць бальзамы ці маскі.

• У адрозненне ад шампуню, бальзам варта наносіць не на скуру, а па ўсёй даўжыні стрыжня.
  На рост валасоў ні бальзам, ні шампунь не ўплываюць.

Калі вы заўважылі, што валасы сталі больш актыўна выпадаць, парадзелі, звярніцеся да трыхолага, не прызначайце самі сабе вітаміны і БАДы.