Памылковая разведвальная справаздача, падрыхтаваная з дапамогай штучнага інтэлекту, ледзь не прывяла да аперацыі амерыканскіх ваенных супраць кітайскага судна на Блізкім Усходзе. Па даных CNN, самалёты ЗША ўжо знаходзіліся ў паветры, а ўзброеныя ваенныя рыхтаваліся падняцца на борт карабля, калі паўторная праверка паказала, што штучны інтэлект няправільна вызначыў характар грузу, які перавозіўся суднам.
Інцыдэнт здарыўся вясной 2026 года падчас вайны ЗША з Іранам. Разведвальны дакумент сцвярджаў, што кітайскае судна перавозіць кампаненты, звязаныя з праграмай стварэння ядзернай зброі. CNN паведамляе аб гэтым са спасылкай на чатыры крыніцы, знаёмых з тым, што адбылося. Афіцыйнага публічнага пацвярджэння інцыдэнту з боку Пентагона пакуль няма.
Аналітык аднаго з падраздзяленняў спецыяльных аперацый выкарыстоўваў чат-бот са штучным інтэлектам для аналізу інфармацыі аб грузе. Па даных CNN, сістэма аб’яднала звесткі з адкрытых крыніц з засакрэчанымі данымі радыёэлектроннай разведкі і прыйшла да высновы, што на судне знаходзяцца матэрыялы, звязаныя з ядзернай праграмай.
Пасля гэтага ШІ выкарыстоўвалі паўторна — для афармлення атрыманых высноў у стандартную разведвальную справаздачу. Дакумент прайшоў па звычайных каналах і быў распаўсюджаны сярод ваеннага камандавання, дзе інфармацыя, якая ўтрымлівалася ў ім, была ўспрынята дастаткова сур’ёзна для падрыхтоўкі аперацыі па перахопу судна, у тым ліку з магчымым выкарыстаннем зброі.
Амерыканскія вайскоўцы пачалі рыхтаваць узброеную групу для агляду карабля, а ваенная авіяцыя паднялася ў паветра. Аднак перад пачаткам самой аперацыі службовыя асобы больш падрабязна праверылі зыходныя даныя і ўстанавілі, што інфармацыя аб грузе была памылковай. Аперацыю адмянілі.
Які менавіта чат-бот выкарыстоўваў аналітык, публічна не паведамляецца. CNN не ўдалося ўстанавіць, была гэта камерцыйная сістэма або спецыялізаваная дзяржаўная мадэль. Таксама не раскрыта, што насамрэч знаходзілася на кітайскім судне.
Інцыдэнт паказвае праблему, якая ўзнікае пры выкарыстанні генератыўнага ШІ ў разведцы: сістэма можа аб’яднаць рэальныя даныя і пры гэтым зрабіць з іх няправільную выснову.
У гатовым разведвальным дакуменце такая выснова знешне ўжо не адрозніваецца ад інфармацыі, атрыманай традыцыйнымі метадамі, калі крыніцы і прамежкавыя этапы аналізу не правяраюцца асобна.
Амерыканскія ўзброеныя сілы адначасова паскараюць укараненне штучнага інтэлекту. У студзені 2026 года была зацверджана новая стратэгія, якая прадугледжвае пераход да прынцыпу «ШІ перш за ўсё», пашырэнне эксперыментаў з вядучымі мадэлямі і больш глыбокае ўкараненне тэхналогіі ў ваенныя працэсы. Сярод заяўленых напрамкаў — апрацоўка разведвальных даных, планаванне аперацый, матэрыяльна-тэхнічнае забеспячэнне і падтрымка прыняцця рашэнняў.
Пры гэтым дзеючыя прынцыпы адказнага ўжывання ШІ патрабуюць, каб ваенныя захоўвалі адказнасць за рашэнні, разумелі работу сістэм, што выкарыстоўваюцца, і маглі выяўляць непрадбачаныя паводзіны. У папярэдніх дакументах Міністэрства абароны ЗША таксама падкрэслівалася, што сістэмы ШІ павінны праходзіць праверку бяспекі, надзейнасці і эфектыўнасці ў рамках канкрэтных задач.
Выпадак з кітайскім суднам не пацвярджае, што ШІ самастойна прыняў рашэнне аб ваеннай аперацыі. Памылковы вывад сістэмы прайшоў праз аналітыка-чалавека і апынуўся ў афіцыйным разведвальным дакуменце, пасля чаго іншыя службовыя асобы пачалі дзейнічаць на яго аснове. Памылка была знойдзена толькі пры дадатковай праверцы перад правядзеннем аперацыі.
Пентагон і Ціхаакіянскае камандаванне спецыяльных аперацый ЗША не прадаставілі CNN каментарыяў па сутнасці паведамлення. Таму вядомыя падрабязнасці інцыдэнту заснаваны на сведчаннях неназваных крыніц, знаёмых з тым, што адбылося.
