Такім чынам — прыгарад, шаша, аўтобусны прыпынак.

Назва цікавая — «Райбальніца».

Хоць ты вазьмі і туды зайдзі! Хоць пашукай нейкі блат і ляж палячыцца! Альбо...

Едзь сабе далей — са светлай надзеяй, што ёсць такі рай і на гэтым свеце!

Нават там, дзе зусім не чакаеш.

Тэрапія

Здаецца, учора прыяцелька са смехам расказвала, як пачула першае «ку-ку», як спытала: «Зязюлька-зязюлька, колькі мне жыць?» і потым... стамілася лічыць, бо да яе 50 птушка дадала 46 і не сціхла!

Кажуць, у краіне-суседцы ёсць пансіянат, дзе для пацыентаў — залатога веку — маецца ўсё, нават механічная зязюля.

Кожны дзень на світанні яна кукуе па 20-30 разоў. Місія ў яе такая: абнадзейваць, падымаць настрой.

Будзе паэзія?

У крамах безліч тавараў. Але ж вочы да гэтага ўжо прывычныя: спярша яны знаходзяць усё патрэбнае і толькі потым чапляюцца за цэннікі з кідкім «Зніжка», «Навінка», «Распродаж»...

Ля пакуначкаў з аўсяным пячэннем нічога такога, здаецца, не было. Прывабіла хіба назва... «Паэзія» (?!). Гэта ж, здалося, самае тое — да восеньскай прозы жыцця, да кубка гарбаты?!

І тады ўжо разам з Купалам, з яго (па палічках): «Праўду з няпраўдай, // Цноту з гарэзіяй // Вымешай спрытам, — // Будзе паэзія. // Лета, ноч, месяц, // Клёнік, чарэсня, // Хлопец, дзяўчына, — // Вось вам і песня. // Шэпты, прысяга, // Вечная згода, // Вечная любасць, — // Вось вам і ода. // Пуня, дзяўчына, / Сена-прынада, // Хлопец пад пуняй, — // Вось серэнада. //... Добры пан, пані; // Корміць іх ласка // Бедных, галодных, — // Вось вам і казка...

На пакуначку з «Паэзіяй» гэтага, аднайменнага, верша пакуль няма. Але ж вольнага месца там — больш чым дастаткова...

Чалавеку... Да веку?

Аж дзе, за светам, на рынку ў Сан-Марына, мы выбіралі сумкі. Размаўлялі — двое піцерцаў, двое мінчан — па-руску і, здаецца ж, без акцэнту, але менавіта ў нас гандлярка спытала: «Вы з Беларусі?!»

Яна — як пачулі — таксама: тут засталася ўся радня, блізкія сяброўкі. Там, у Італіі — толькі муж.

Пагаварылі з беднай-небеднай зямлячкай, нешта купілі, а заадно — прывітаннем з радзімы — аддалі ці не ўсе прывезеныя з сабой прысмакі.

Яна таксама адгукнулася: падарыла ўсім па невялічкай скураной «торбачцы» для ключоў.

Зручная рэч, між іншым! А ўжо ноская... З мінулага стагоддзя служыць і ніякага знаку!

...Мусіць, многае з таго, што робім, аддаём проста так, на згадку, на добры ўспамін, застаецца потым на доўгую памяць.

А то і вечную.

«Хто раней, хто пазней...»

Круці не круці, а трэба ўмярці: то-бок «расстацца са светам», «спачыць», «загавець душой», «рукі сашчапіць», «ногі выцягнуць», «трупам легчы», «галаву злажыць», «паехаць на піва да Абрама» (чамусьці)... Безліч сінонімаў у слова «памерці»!

Адно з іх сусед-інвалід з паліклінікі прынёс.

Хацеў там лекі выпісаць — заняў чаргу за жанчынай. Тая ўсё перажывала, што яе картку з рэгістратуры не нясуць — пайшла па яе сама.

Сусед таксама без карткі стаяў і таксама нерваваўся, а таму, пачуўшы за спінай пытальнае «Хто апошні?», жвава адказаў: «Я... Але перада мной яшчэ адзін чалавек — бабуля. Яна адышла... А зараз і я, мусіць, адыду... Першай будзеце».

Карацей, парадаваў маладзіцу.

Сам пасля пасмяяўся, усіх пасмяшыў, але ж праўду сказаў: усе мы адыдзем — хто раней, хто пазней. Круці не круці...

Жнівень — ад слова «жаць»

Продкі прызналі, што грошы не неба — дастанеш, як трэба. І сапраўды — заробіш, пазычыш і выйграць можна — хоць цэлы мільён за пяць хвілін: на тэлебачанні спецыяльная перадача ёсць.

Падчас яе ў аднаго з гульцоў спыталі, як старажытныя славяне называлі «ноябрь». Эрудыт (што крыўдна — з землякоў, з беларусаў) адказу не ведаў... Не вучыў, напэўна, беларускую літаратуру, не чытаў пранікнёнага:

«Калі ж хто загадае: Не трэба!» — Адрачэцца ад мовы народ, — Папрашу я і сонца і неба:

Мне не трэба ні славы, ні хлеба,

Асудзіце на безліч нягод.

Толькі месяцаў назвы пакіньце..."

Гэта — Панчанка з клопатам пра нашы чароўныя і такія шматзначныя снежань, люты, сакавік... Пра ліпень (з пахкай ліпай і гэткім жа мёдам), пра лістапад (ён жа «ноябрь»), пра жнівень... Ад слова «жаць»...

Справа гэта не з лёгкіх, бо яшчэ ж і спёка.

...У адным з камбайнаў, казалі, кандыцыянер, зламаўся: замест таго, каб студзіць паветра ў кабіне, ён падмарожваць стаў. Добра, што ў камбайнера, у Пятровіча, мабільнік з сабой: паскардзіўся жонцы. Яна — пакуль той рамонт — чалавеку вопратку сабрала, з кіроўцам, што збажыну адвозіць, мужу перадала. Апрануўся той, працуе далей.

І, вядома ж, не толькі ён: у гарачую пару начальства ў поле прыехала, тэлебачанне з сабой прывезла. Аператары тут жа гайда «карцінку» здымаць — поле са спелай пшаніцай, машыны, буслоў; журналісты — распытваць, хто ў гаспадарцы найлепшы камбайнер, колькі намалаціў...

— А няхай ён сам пра гэта раскажа, — прапануе старшыня, махае Пятровічу, каб спыніўся — сышоў са сваёй верхатуры на грэшную зямлю.

Гэта ж таксама «карцінка»? Вось адчыняюцца дзверцы кабіны, вось паказваецца галава ў... шапцы-вушанцы, потым — спіна... у кажуху, нага ў... валёнку.

У прыезджых мову адняло. І Пятровіч разумее, з чаго:

— Каму горача, — кажа, — прашу ў кабіну.

Вось тут ужо грымнуў смех!

...Ці вам казаць, пры хваробе ды цяжкай працы ён парой памагае не менш, чым лекі, добры падмацунак ці тая ж узнагарода. Падчас дажынак.

На развітанне

СяЛіба, паводле слоўніка, — населены пункт у сельскай мясцовасці, сяДЗіба — жылыя і гаспадарчыя пабудовы разам з садам-гародам, якія складаюць адну гаспадарку.

У ёй (і, здаецца, яшчэ ўчора!) былі карова (а то і не адна), цяляты, авечкі, свінні, куры, гусі, дзе-нідзе — нават конь.

А разам з імі ў людзей — штодзённы клопат усіх пакарміць і ўсё дагледзець. «Працэс» так і называўся «ўпраўляцца», «аглядацца», дзе-нідзе — «уходжвацца», «порацца», «пыніць гаспадарку».

Цяпер яна мала ў каго засталася: зносяцца з падворкаў (дварышчаў!) пустыя хлявы і гумны... Разам з імі сыходзяць з ужытку, робяцца незразумелымі, устарэлымі словы.

Мы — кавалі...

Хатка ў вёсцы была невялічкая і старая. За такую нічога не возьмеш, падумалі нашчадкі і прадаваць не сталі: пакінулі сабе на той выпадак, калі з’едуцца на могілкі альбо летам на яблыкі ці грыбы.

Меркавалася так. Атрымалася трохі іначай. Адзін з тых сыноў, аўдавеўшы, здаў кватэру ў Мінску і вярнуўся дамоў — у бацькоўскую хату. Памяняў там гнілыя падрубы, абшыў вагонкаю сцены, абрэзаў сад, завёў гаспадарку — сабаку з катом і курэй... У горад — няма як — прыязджае зрэдку.

Вось і надоечы быў. У двары, казаў, былыя сябры спынілі. Угаворвалі, як раней, выпіць, пагаманіць пра жыццё і застацца — дома, у цяпле, у камфорце, ну хаця б на зіму...

Адмовіўся чалавек, сказаў, што тут, разам з імі, без ніякага занятку яшчэ розумам кранецца ці богу душу аддасць... А там — яшчэ пажыве, людзям паслужыць, сабаку з катом пагладзіць, паслухае цішыню.

Кожны выбірае па сабе.

Валянціна ДОЎНАР