У пятніцу ў Авальнай зале Дома ўрада адбылося сумеснае пасяджэнне Савета Рэспублікі і Палаты прадстаўнікоў. На ім былі разгледжаны вынікі дзейнасці Нацыянальнага банка ў 2025 годзе і задачы на 2026 год. З дакладам на названую тэму выступіў старшыня праўлення Нацыянальнага банка Раман Галоўчанка.
«Падтрыманне цэнавай стабільнасці — гэта сумесная стратэгічная задача і Урада, і Нацыянальнага банка»
Кіраўнік Нацбанка падрабязна расказаў аб выніках дзейнасці Нацбанка ў 2025 годзе і задачах на 2026-ы. Паводле яго слоў, у дзейнасці Нацбанка намаганні сканцэнтраваныя перш за ўсё на фарміраванні ўмоў, якія садзейнічаюць устойліваму эканамічнаму развіццю нашай краіны праз рэалізацыю наступных механізмаў: забеспячэнне цэнавай і фінансавай стабільнасці; фінансавай падтрымкі эканомікі; развіцця інфраструктуры і інструментарыя фінансавага сектара, у тым ліку праз лічбавізацыю.
«Найважнейшыя задачы для Нацыянальнага банка на 2025 год былі вызначаны ўказам кіраўніка дзяржавы, — падкрэсліў Раман Галоўчанка. — Нацбанкам выкананы ўсе паказчыкі, за выключэннем паказчыка па ўзроўні інфляцыі. Падтрыманне цэнавай стабільнасці — гэта сумесная стратэгічная задача і Урада, і Нацыянальнага банка. Пры мэтавым параметры не больш за 5 % фактычна ў 2025 годзе тэмп росту спажывецкіх цэн склаў 6,8 %. Але гэта зусім не азначае наяўнасць праблем з цэнавай стабільнасцю. Як вы ведаеце, даходы ў насельніцтва выраслі істотна больш. У намінальным выражэнні сярэднямесячны заробак павялічыўся на 16,3 %, а рэальныя даходы выраслі на 9,1 %».
У мінулым асноўны рост інфляцыі назіраўся ў першым паўгоддзі, калі цэны выраслі на 5,4 %. Гэты рост быў абумоўлены ўплывам праінфляцыйных знешніх фактараў, ростам цэн на прадукты харчавання на сусветных рынках, а таксама ў нашых суседзяў. Базавая інфляцыя ў першым паўгоддзі склала 4,8 %. «Урадам і Нацбанкам прымаліся рашэнні і сістэмныя меры, якія дазволілі запаволіць інтэнсіўнасць інфляцыйных працэсаў. У другім паўгоддзі цэны выраслі ўсяго толькі на 1,4 %», — канстатаваў кіраўнік Нацбанка.
Раман Галоўчанка таксама расказаў аб тым, што было зроблена Нацбанкам для зніжэння цэнавага ціску. Асноўная ўвага, паводле яго слоў, надавалася астуджэнню павышанага спажывецкага попыту насельніцтва на фоне росту даходаў, які працягваецца. У тым ліку былі прыняты рашэнні па вызначаным стрымліванні спажывецкага крэдытавання банкамі насельніцтва для набыцця імпартных тавараў. Крэдытаванне набыцця тавараў беларускіх вытворцаў пры гэтым пашыралася. Гэта вымушаная і апраўданая рэакцыя на сітуацыю.
«На асноўным нашым расійскім рынку падтрымліваліся спрыяльныя для экспарцёраў курсавыя ўмовы»
Адным з ключавых элементаў грашова-крэдытнай палітыкі, якая праводзіцца Нацбанкам, застаецца кантроль за грашовай прапановай. «Мы дабіліся запаволення тэмпаў росту асноўных грашовых агрэгатаў. Пры гэтым сфарміраваўся ўстойлівы трэнд на дэвалютызацыю грашовай прапановы. Доля рублёвага складніка ў шырокай грашовай масе перавысіла 65 %, павялічыўшыся за год амаль на 5 працэнтных пунктаў. І гэта вельмі нядрэнны вынік», — перакананы Раман Галоўчанка.
Як вынік — расце давер грамадзян, бізнесу да нашай нацыянальнай валюты — беларускага рубля. Гэта адзін з найважнейшых фактараў эканамічнай стабільнасці. «Высокі ўзровень даверу да нацыянальнай валюты істотна зніжае рызыку рэзкіх ваганняў валютнага курсу, што забяспечвае прадказальнае ўстойлівае эканамічнае асяроддзе і аслабляе праінфляцыйны ціск», — падкрэсліў кіраўнік Нацбанка.
Акрамя таго, упэўненасць у нацыянальнай валюце, якая расце, спрыяе падтрыманню стабільнай сітуацыі на ўнутраным валютным рынку. Як вынік — у 2025 годзе чыстая прапанова замежнай валюты перавысіла мільярд долараў ЗША. Пры гэтым за справаздачны год рубель умацаваўся да кошыка замежных валют амаль на 1 %. «Пры гэтым на асноўным нашым расійскім рынку падтрымліваліся спрыяльныя для экспарцёраў курсавыя ўмовы. За 2025 год рэальны курс беларускага рубля да расійскага аслабеў амаль на 6 %, — канстатаваў кіраўнік Нацбанка. — Гэта дало прыбаўку да кошту нашага экспарту каля 150 мільёнаў долараў за кошт больш выгаднага курсу пераліку выручкі ў расійскіх рублях у рублі беларускія».
Працэнтная палітыка была накіравана на падтрыманне станоўчага ў рэальным выражэнні ўзроўню працэнтных ставак на крэдытным і дэпазітным рынках. З аднаго боку, важна было забяспечыць рост доўгатэрміновых рублёвых зберажэнняў, а з іншага — захаваць спрыяльныя цэнавыя ўмовы для пашырэння крэдытавання. «У справаздачным годзе Нацбанк арыентаваў банкі на прыярытэтнае прыцягненне доўгатэрміновых укладаў, па якіх банкамі падтрымліваліся найбольш выгадныя ўмовы. Менавіта такія ўклады фарміруюць стабільную і надзейную аснову для рэсурснай базы банкаў, якая неабходная для фінансавання эканамічнага развіцця, — адзначыў Раман Галоўчанка. — Сярэдняя працэнтная стаўка па доўгатэрміновых безадзыўных рублёвых укладах у снежні мінулага года складала 15 % гадавых. Пры гэтым, нягледзячы на рост ставак па ўкладах, умовы крэдытавання прадпрыемстваў палепшыліся. Сярэднія рынкавыя стаўкі па рублёвых крэдытах для юрыдычных асоб, якія падаваліся без умоў растэрміноўкі, у снежні 2025 года склалі 11,7 % гадавых супраць 11,9 % гадавых у снежні 2024-га».
У сваю чаргу па інвестыцыйным фінансаванні стаўкі складваліся на яшчэ больш спрыяльным узроўні — у сярэднім на 2-2,5 працэнтнага пункта ніжэй за стаўкі па іншых крэдытах рэальнаму сектару эканомікі.
«Банкі навучыліся адэкватна, гнутка і дастаткова эфектыўна рэагаваць на выклікі і пагрозы ва ўмовах пастаяннага санкцыйнага ціску»
Крытычна важным элементам бесперабойнага функцыянавання эканомікі з’яўляецца фінансавая стабільнасць. Стабільная работа фінансавай сістэмы важна для забеспячэння эфектыўнага размеркавання рэсурсаў, абароны зберажэнняў грамадзян і захавання інвестыцыйнай актыўнасці прадпрыемстваў. «У фінансавай стабільнасці некалькі ключавых кампанентаў, — удакладніў Раман Галоўчанка. — Гэта падтрыманне на бяспечным узроўні золатавалютных рэзерваў, захаванне ўстойлівасці банкаў да рызык і пагроз, а таксама стабільная і бесперабойная работа аплатнай сістэмы».
Што датычыцца золатавалютных рэзерваў, на 1 студзеня 2026 года міжнародныя рэзервовыя актывы дасягнулі гістарычнага максімуму і склалі практычна 14,5 мільярда долараў ЗША. За мінулы год золатавалютныя рэзервы павялічыліся на 5,5 мільярда долараў. Станоўча паўплываў на ЗВР, у тым ліку, і рост сусветных цэн на каштоўныя металы, што складае значную частку нашых рэзерваў. Таксама рэзервы папаўняліся і за кошт куплі Нацбанкам замежнай валюты на ўнутраным валютным рынку (больш за 1 мільярд долараў ЗША ў эквіваленце).
«Для захавання фінансавай устойлівасці банкаў, абмежавання сістэмных рызык выкарыстоўваліся інструменты макрапрудэнцыяльнага рэгулявання. Яны дапаўняліся захаваннем шэрагу контрцыклічных мер. Банкі навучыліся адэкватна, гнутка і досыць эфектыўна рэагаваць на выклікі і пагрозы ва ўмовах пастаяннага санкцыйнага ціску. У банкаў выраслі рэнтабельнасць актываў і нарматыўны капітал», — заявіў кіраўнік Нацбанка. Доля праблемных актываў на пачатак гэтага года склала 2,2 % (пры парогавым значэнні не больш за 10 %). Паказчык дастатковасці нарматыўнага капіталу банкаў склаўся на ўзроўні 19,2 % (пры мінімальным значэнні не менш за 10 %).
Што датычыцца плацежнага рынку, гэта сфера пастаянна знаходзіцца ў цэнтры ўвагі Нацбанка. Прынятыя меры па кіраванні аперацыйнай плацежнай рызыкай дазволілі досыць эфектыўна кантраляваць паказчыкі даступнасці і працаздольнасці ўдзельнікаў плацежнага рынку. «Значэнне каэфіцыента даступнасці аўтаматызаваных сістэм удзельнікаў плацежнага рынку на 1 студзеня 2026 года склала 99,93 %. Гэта высокі ўзровень даступнасці. Фактычна работа плацежнага рынку забяспечвалася ў рэжыме 24 на 7, што вельмі няпроста», — падкрэсліў Раман Галоўчанка.
«Прымальныя ўмовы крэдытавання ў спалучэнні з нарошчваннем рэсурснай базы дазволілі банкам забяспечыць належны ўзровень фінансавання ключавых сектараў эканомікі»
Другая найважнейшая задача, якая стаіць перад банкаўскай сістэмай, — фінансавая падтрымка эканомікі. Для павышэння ўцягнутасці банкаў у эканоміку Нацбанкам быў прыняты шэраг комплексных рашэнняў па трох ключавых напрамках: нарошчванне ўстойлівай рэсурснай базы, пашырэнне інвестыцыйнага фінансавання і стымуляванне крэдытавання набыцця грамадзянамі тавараў айчыннай вытворчасці.
Што датычыцца нарошчвання рэсурснай базы, для забеспячэння поўнага задавальнення плацежаздольнага попыту эканомікі на крэдытныя рэсурсы банкі актыўна развівалі ўнутраны інструментарый стымулявання зберажэнняў. «За мінулы год тэрміновыя і ўмоўныя ўклады насельніцтва ўзраслі ў 1,4 раза да больш чым 15 мільярдаў рублёў, — прывёў лічбы кіраўнік Нацбанка. — Рэшткі доўгатэрміновых безадзыўных рублёвых укладаў грамадзян павялічыліся больш чым у 1,7 раза, гэта значыць, амаль да 11 мільярдаў рублёў. Гэта добры паказчык даверу грамадзян да банкаўскай сістэмы».
Акрамя працэнтнай палітыкі для падтрымкі інвестыцыйнай актыўнасці эканомікі Нацыянальны банк вызначыў мінімальнае парогавае значэнне прыбытку, што застаецца ў распараджэнні банкаў, які павінен быць захаваны ў капітале банка і нябанкаўскай крэдытна-фінансавай арганізацыі і выкарыстоўвацца ў якасці крыніцы для інвестыцыйнага фінансавання эканомікі. «Прымальныя ўмовы крэдытавання ў спалучэнні з нарошчваннем рэсурснай базы дазволілі банкам забяспечыць належны ўзровень фінансавання ключавых сектараў эканомікі. Гадавы прырост патрабаванняў банкаў да эканомікі летась склаў 11,3 %. Прырост крэдытавання эканомікі перавышаў тэмпы росту ВУП», — канстатаваў Раман Галоўчанка.
Другі напрамак, на якім спыніўся кіраўнік Нацбанка, — інвестыцыйнае фінансаванне: «Прыярытэт аддаваўся інвестыцыйным, высокатэхналагічным і стратэгічна значным праектам. Фактычна ў 2025 годзе аб’ём інвестыцыйнага фінансавання павялічыўся больш чым у 1,5 раза (амаль да 7 мільярдаў рублёў). Уклад банкаўскага сектара ў інвестыцыі ў асноўны капітал практычна дасягнуў 15 %, што з’яўляецца самым высокім паказчыкам за апошнія 11 гадоў».
На праактыўную работу па фарміраванні попыту на інвестыцыйныя рэсурсы Нацыянальны банк арыентаваў банкі ў ходзе пашыранага пасяджэння праўлення, якое адбылося ў канцы студзеня. Цяпер для рэалізацыі інвестыцыйных праектаў даступныя і льготныя крэдытныя лініі, з максімальным тэрмінам пагашэння да 15 гадоў. Напрыклад, праграма «Тэхналагічная самадастатковасць», якая арыентаваная на перспектыўныя прамысловыя напрамкі. Стаўка па такіх крэдытах на працягу 6 гадоў з моманту заключэння крэдытнага дагавора складае не больш за 6-7 %. Падобныя ўмовы крэдытавання прадугледжаны таксама па напрамках «Турыстычны патэнцыял», праграмы «Моцныя рэгіёны» і гэтак далей.
«Што датычыцца фінансавання набыцця грамадзянамі тавараў айчынных вытворцаў, гэта рэальная мера падтрымкі банкамі не толькі спажыўцоў, але і нашых вытворцаў, — заўважыў Раман Галоўчанка. — За 2025 год аб’ём такіх крэдытаў павялічыўся да 1,5 мільярда рублёў, а іх доля ў агульным аб’ёме спажывецкага крэдытавання дасягнула 12 % супраць 9 % годам раней». З улікам прынятых Нацбанкам рашэнняў знізіліся тэмпы спажывецкага крэдытавання імпарту. Гэта не толькі астудзіла залішні попыт на імпарт, але і спрыяла абароне грамадзян ад прыняцця на сябе празмерных абавязацельстваў.
«Новы штуршок для развіцця фінансавага сектара дае заканадаўчае замацаванне дзейнасці крыптабанкаў»
Трэцяя найважнейшая задача для Нацбанка — развіццё інфраструктуры і інструментарыя фінансавага рынку, у тым ліку лічбавізацыя банкаўскіх паслуг. Адным з прыярытэтаў у рабоце Нацбанка з’яўляецца ўсебаковая падтрымка знешнеэканамічнай дзейнасці прадпрыемстваў, якая суправаджаецца пашырэннем карэспандэнцкай сеткі банкаў, выкарыстаннем нацыянальных валют пры разліках за тавары.
«Новы штуршок для развіцця фінансавага сектара дае заканадаўчае замацаванне дзейнасці крыптабанкаў. Указ кіраўніка дзяржавы № 19 дае ўнікальную магчымасць укаранення гібрыдных фінансавых інстытутаў, якія сумяшчаюць правядзенне класічных банкаўскіх аперацый і аперацый з токенамі. Якія тут бачым перавагі для грамадзян і прадпрыемстваў? Па-першае, адзіны баланс. Кампаніям не трэба разрывацца паміж банкаўскім рахункам і акаўнтам на нейкай крыптабіржы. Па-другое, зніжэнне рызык блакіраванняў, паколькі крыптабанкі будуць падкантрольныя Нацыянальнаму банку і ПВТ, і аперацыі ў іх становяцца зразумелымі для кантралюючых органаў. Па-трэцяе, пашыраецца спектр магчымасцяў для фізічных асоб — крэдыты з залогам крыптавалют, крыптадэпазіты, крыптакарты з магчымасцю аплаты тавараў, паслуг і нават атрыманне зарплаты ў крыптавалюце».
У цяперашні час Нацбанкам сумесна з Урадам ажыццяўляюцца рэгламентаванне пытанняў стварэння і функцыянавання крыптабанкаў. Раман Галоўчанка адзначыў, што цікавасць да гэтага прарыўнога нават па міжнародных мерках указа ўжо праяўляюць шэраг буйных фінансавых структур як айчынных, так і замежных. Першыя заяўкі ад інвестараў і ўдзельнікаў рынку будуць апрацаваны ўжо да лета бягучага года.
Нацбанкам таксама прыняты меры па навядзенні парадку ў пытаннях спагнання банкамі розных узнагарод пры аказанні банкаўскіх паслуг. Пашыраны пералік паслуг, якія аказваюцца фізічным асобам без узнагароды, і вызначаны аперацыі, па якіх памер узнагароды абмежаваны.
«Рухаемся па шляху ўкаранення лічбавага беларускага рубля»
«Прадоўжылася развіццё рынку плацежных паслуг. У 2025 годзе доступ да аказання плацежных паслуг атрымалі 24 новыя пастаўшчыкі. На 1 студзеня 2026 года ў рэестры пастаўшчыкоў плацежных паслуг зарэгістравана 111 арганізацый, — пералічыў Раман Галоўчанка. — Рухаемся па шляху ўкаранення лічбавага беларускага рубля. Ужо рэалізаваны мерапрыемствы па распрацоўцы спецыялізаванага праграмнага забеспячэння і падрыхтоўцы нарматыўна-прававой базы. Выкарыстанне лічбавага беларускага рубля адкрывае шэраг пераваг для грамадзян і бізнесу, уключаючы скарачэнне выдаткаў на трансгранічныя плацяжы, магчымасць выкарыстання смарт-кантрактаў для аўтаматызацыі разлікаў. У цэлым укараненне лічбавага рубля павысіць тэхналагічны суверэнітэт плацежнай сістэмы і створыць дадатковыя магчымасці для ажыццяўлення плацяжоў у лічбавых нацыянальных валютах дружалюбных краін».
Закранаючы тэму развіцця сістэмы імгненных плацяжоў, аператарам і разліковым цэнтрам якой з’яўляецца Нацбанк, Раман Галоўчанка адзначыў: «Гэта тэхналогія, якая дазваляе пераводзіць грошы паміж рахункамі ў розных банках практычна імгненна, кругласутачна і без выхадных. Такая сістэма робіць фінансавыя аперацыі хутчэй, зручней і надзейней. Грашовыя сродкі пры імгненных плацяжах становяцца даступнымі літаральна праз секунды. Паскараецца абарот сродкаў прадпрыемстваў, што аказвае немалаважную падтрымку бізнесу і электроннаму гандлю». У 2025 годзе ў сістэме імгненных плацяжоў праведзена здзелак, плацяжоў на суму каля 15 мільярдаў рублёў. Гэта больш чым на трэць вышэй за аналагічны паказчык 2024 года.
Для ажыццяўлення імгненных плацяжоў насельніцтва па QR-кодзе ў плацежнай сістэме ў АРІП укаранёны спецыяльны сэрвіс «КРОК». «Унікальнасць сэрвісу заключаецца ў тым, што ён цалкам выключае выкарыстанне плацежных карт, працуючы наўпрост з рахункамі. Плацяжы праходзяць у рэальным часе: 24 гадзіны ў суткі, 365 дзён у годзе. Грошы імгненна паступаюць на рахунак атрымальніка, без пасрэднікаў, — расказаў кіраўнік Нацбанка. — З 1 снежня 2026 года ў правядзенні такіх плацяжоў будуць удзельнічаць усе банкі».
Пры анлайн-крэдытаванні кліентаў банкамі актыўна ўжывалася аўтэнтыфікацыя з выкарыстаннем біяметрычных персанальных даных. Гэта дазволіла банкам не толькі павысіць хуткасць і камфорт абслугоўвання, але і мінімізаваць крэдытныя рызыкі. Далейшае развіццё атрымала сістэма безнаяўных разлікаў па рознічных плацяжах. «На 1 студзеня 2026 года колькасць выпушчаных у абарачэнне банкаўскіх плацежных карт склала больш за 20 мільёнаў, — удакладніў Раман Галоўчанка. — Добрую дынаміку прадэманстравала плацежная сістэма Белкарт Пэй, доля эмісіі картак гэтай сістэмы павялічылася больш чым на 12 %. Зараз мабільны дадатак для бескантактавай аплаты Белкарт Пэй даступны трымальнікам картак 20 банкаў».
Кібербяспека і тэхналагічны суверэнітэт
Важным напрамкам дзейнасці Нацбанка застаюцца пытанні кібербяспекі. Асноўныя мерапрыемствы ў гэтай сферы — супрацьдзеянне несанкцыянаваным плацежным аперацыям, зніжэнне колькасці махлярстваў і адаптацыя пад новыя віды пагроз фінансавай бяспекі. «На жаль, мы назіраем у свеце лавінападобны рост колькасці кіберзлачынстваў. Ашуканцы пастаянна шукаюць шчыліны і новыя спосабы падману грамадзян. Але мы сумесна з сілавымі органамі, банкаўскім сектарам таксама не стаім на месцы, — запэўніў Раман Галоўчанка. — Па-першае, створана і паўнавартасна функцыянуе аўтаматызаваная сістэма апрацоўкі інцыдэнтаў (АСАІ). У рэжыме рэальнага часу ў яе сцякаецца ўся інфармацыя аб інцыдэнтах і падазроных аперацыях, якую бачаць усе банкі і праваахоўныя органы. Па-другое, у кожным банку ўкаранёны так званыя антыфрод-сістэмы, якія блакіруюць падазроныя аперацыі, перадаючы даныя ў АСАІ, каб астатнія банкі таксама не дапусцілі вываду сродкаў па махлярскіх схемах. У 2025 годзе было выяўлена амаль 19 тысяч інцыдэнтаў, на суму больш за 50 мільёнаў рублёў».
Але сістэма толькі фарміруецца. Нацбанк зацвердзіў стандарты для фінансавых паслуг і тэхналогій, якія пачнуць дзейнічаць з другой паловы 2026 года. Задача — зрабіць аднолькава жорсткія правілы да антыфрод-сістэм банкаў і, вядома, не на шкоду зручнасці карыстальнікаў паслуг банкаў.
Вельмі важны напрамак у рабоце — забеспячэнне тэхналагічнага суверэнітэту. Нацбанк ініцыятыўна ўзяў на сябе каардынуючую функцыю па ўкараненні ў банкаўскую дзейнасць айчыннага праграмнага прадукту. «У рамках імпартазамяшчэння пры цесным узаемадзеянні з Нацбанкам на гомельскім заводзе „Крышталь“ упершыню пачалі чаканку айчынных інвестыцыйных манет з каштоўных металаў „Славянка“. Дарэчы, залатыя і сярэбраныя зліткі Нацбанка таксама сталі айчыннымі».
«Паспяховая рэалізацыя ўсіх запланаваных мер будзе садзейнічаць фарміраванню ўмоў для ўстойлівага эканамічнага росту, павышэння дабрабыту і якасці жыцця насельніцтва нашай краіны»
Задачы на 2026 год арыентаваны на дасягненне ключавых прыярытэтаў сацыяльна-эканамічнага развіцця на бягучую пяцігодку. Нацбанкам распрацавана і зацверджана Сярэднетэрміновая праграма дзейнасці Нацыянальнага банка. Яна прадугледжвае канкрэтныя напрамкі, мерапрыемствы і алічбаваныя задачы для Нацбанка і сектараў, што курыруюцца ім, да 2030 года.
«У адпаведнасці з гэтай праграмай і Картай задач сёлета дзейнасць Нацыянальнага банка будзе сканцэнтравана на вырашэнні 11 ключавых задач. Першае — у бліжэйшыя гады адной з асноўных задач бачыцца выхад на параметры па інфляцыі, прадугледжаныя бягучай пяцігадовай Праграмай сацыяльна-эканамічнага развіцця (не больш за 5 %)», — пазначыў Раман Галоўчанка.
У адпаведнасці з указам кіраўніка дзяржавы № 386, прырост спажывецкіх цэн вызначаны ў памеры не больш за 7 %. «Разам з тым кіраўніком дзяржавы была пастаўлена задача знізіць базавую інфляцыю да канца бягучага года да 5 %. І Нацбанк будзе прымаць меры па безумоўным выкананні гэтай задачы, — падкрэсліў старшыня праўлення. — Тут мы гатовыя на рашучыя дзеянні ў выпадку ўзнікнення тых ці іншых адхіленняў ад зададзенай прагнознай траекторыі. Таму кантроль за грашовай прапановай працягнецца. У прагназаваных макраэканамічных умовах ацэньваецца, што ў 2026 годзе сярэдняя шырокая грашовая маса павялічыцца на 10-12 %. Працэнтная палітыка захавае накіраванасць на забеспячэнне прывабнасці доўгатэрміновых зберажэнняў у нацыянальнай валюце, якія фарміруюць рэсурсную базу банкаў для крэдытавання эканомікі». Пры адсутнасці рызык для цэнавай і фінансавай стабільнасці не выключаецца і паступовае зніжэнне працэнтных ставак у эканоміцы, перш за ўсё, па інвестыцыйным фінансаванні.
«Другое — рост фінансавання эфектыўных інвестыцыйных праектаў. Нарошчванне доўгатэрміновай кампаненты застанецца ключавым прыярытэтам банкаўскага сектара. На 2026 год прырост тэрміновых безадзыўных рублёвых банкаўскіх укладаў насельніцтва з тэрмінам больш за год запланаваны на ўзроўні не менш за 40 %. Гэта вельмі сур’ёзная і амбіцыйная задача. Пры гэтым асаблівую ўвагу банкі будуць надаваць прыцягненню дэпазітаў на тэрмін звыш трох гадоў. Да канца пяцігодкі ставім мэту давесці долю такіх дэпазітаў у агульным аб’ёме доўгатэрміновых укладаў да ўзроўню не менш за 10 %», — патлумачыў Раман Галоўчанка.
Што датычыцца падтрымкі эканомікі, яе інвестыцыйнага фінансавання, мэтавы арыенцір для банкаў — забяспечыць прырост інвестыцыйнага фінансавання на бягучую пяцігодку як мінімум у 1,5 раза, у тым ліку ў 2026 годзе — не менш за 13 % росту, або амаль на 8 мільярдаў рублёў больш. Гэтаму будуць спрыяць праактыўная палітыка банкаў і абавязковы напрамак не менш за 60 % ад прыбытку банкаў на інвеставанне ў эканоміку краіны.
Па пытанні крэдытнай падтрымкі набыцця грамадзянамі тавараў айчынных вытворцаў для банкаў на бягучую пяцігодку вызначана павялічыць мінімум у два разы долю выдач спажывецкіх крэдытаў на тавары айчынных вытворцаў у агульным аб’ёме спажывецкіх крэдытаў. На гэты год мэтавы параметр — не менш за 12 %. То-бок, на гэтыя мэты сукупна будзе накіравана не менш за 2 мільярды рублёў.
«Трэцяе — усебаковая падтрымка знешнеэканамічнай дзейнасці нашых прадпрыемстваў. Асноўныя напрамкі — садзейнічанне ўстойліваму правядзенню трансгранічных плацяжоў, пашырэнне геаграфіі ўзаемадзеяння з цэнтральнымі банкамі і рэгулятарамі фінансавых рынкаў іншых дзяржаў», — удакладніў кіраўнік Нацбанка.
Чацвёртае — укараненне сучасных лічбавых тэхналогій у фінансавай сферы. Ключавыя напрамкі — запуск работы крыптабанкаў, удасканаленне біяметрычнай дыстанцыйнай ідэнтыфікацыі, стварэнне ўмоў для ўкаранення штучнага інтэлекту ў дзейнасць Нацбанка і банкаўскіх устаноў.
Пятае — забеспячэнне інфармацыйнай і кібербяспекі з дапамогай укаранення адпаведных стандартаў і пераходу на выкарыстанне банкамі айчынных распрацовак. «Акрамя таго, увага Нацыянальнага банка будзе нададзена эфектыўнаму кіраванню і выкарыстанню золатавалютных актываў, забеспячэнню ўстойлівага і бяспечнага функцыянавання ўдзельнікаў фінансавага і плацежнага рынкаў, развіццю гэтага рынку, абароне правоў спажыўцоў і павышэнню фінансавай граматнасці, — пералічыў Раман Галоўчанка. — Паспяховая рэалізацыя Нацыянальным банкам усіх запланаваных мер будзе садзейнічаць фарміраванню ўмоў для ўстойлівага эканамічнага росту, павышэнню дабрабыту і якасці жыцця насельніцтва нашай краіны».
«Мы абсалютна незалежныя ад трэціх краін, ад іх валюты ў нашых двухбаковых разліках»
У размове з журналістамі Раман Галоўчанка расказаў пра амбіцыйныя планы работы Нацбанка на пяцігодку. Паводле яго слоў, усе задачы, якія сфармуляваны ў Сярэднетэрміновай праграме дзейнасці Нацыянальнага банка да 2030 года, увязаны з Праграмай сацыяльна-эканамічнага развіцця краіны і тымі задачамі, якія сфармуляваў Прэзідэнт перад банкаўскай сістэмай. «Адпаведна, мы вылучылі для сябе пяць прыярытэтаў. Першы — гэта правядзенне грашова-крэдытнай палітыкі, якая спрыяе захаванню цэнавай стабільнасці і развіццю эканомікі. Другі — забеспячэнне фінансавай стабільнасці. Трэці — развіццё фінансавага рынку ў тых сегментах, якія рэгулюе Нацыянальны банк. Чацвёрты — тэхналагічная незалежнасць у фінансавым асяроддзі. І пяты прыярытэт — інфармацыйная і тэхнічная бяспека для скарачэння ўразлівасцяў фінансавай сістэмы», — пералічыў кіраўнік Нацбанка.
Усе гэтыя прыярытэты каскадзіраваныя ў канкрэтныя алічбаваныя мэты і задачы, якіх Нацбанк павінен дасягнуць як да 2030 года, так і па гадавой разбіўцы. «Прычым яны носяць як колькасны характар (напрыклад, мы павінны дасягнуць пэўнай долі безнаяўных плацяжоў. Да 2030 года — не менш за 75 % як дэпазітаў, так і крэдытаў павінны быць у нацыянальнай валюце — у беларускіх рублях. Або ўклады на тэрмін больш за тры гады ў агульным аб’ёме ўкладаў, якія размешчаны на тэрмін больш за год, павінны складаць не менш за 10 %), так і канкрэтныя мерапрыемствы, якія павінны быць рэалізаваныя, — удакладніў Раман Галоўчанка. — Напрыклад, укаранёная сістэма біяметрычнай ідэнтыфікацыі, пра што сёння дэпутаты пыталіся. І не менш за паўтара мільёна транзакцый павінна прайсці праз выкарыстанне сістэм анлайн-ідэнтыфікацыі. Таму кожны год (а ўнутраны кантроль нават з большай перыядычнасцю) будзем падводзіць вынікі выканання гэтых задач».
Інфляцыйная сітуацыя ў Беларусі, паводле яго слоў, досыць спакойная. У Нацбанка няма сумненняў у тым, што ўдасца выканаць устаноўлены паказчык на бягучы год. Адказваючы на пытанне, якая інфляцыя чакаецца ў Беларусі, Раман Галоўчанка нагадаў, што ў студзені інфляцыя склала 0,5 % і за мінулы перыяд лютага яна таксама знаходзіцца на нізкім узроўні — 0,2 %. «Гэта істотна ніжэй, чым было годам раней, — заўважыў кіраўнік Нацбанка. — Гэта цалкам аб’ектыўная тэндэнцыя, якая адлюстроўвае зніжэнне ўплыву праінфляцыйных фактараў і ўплыву фактараў дэзынфляцыйных. Да іх можна аднесці цэлы шэраг падзей, якія адбываюцца. Па-першае, эканамісты ўсе разумеюць, што ў асноўным тое, з чым мы сутыкаліся ў мінулым годзе і годам раней, гэта была так званая інфляцыя выдаткаў, якая была звязана з некалькімі фактарамі: павышанай інфляцыяй у Расіі і, адпаведна, пераносам да нас яе праз імпарт расійскіх тавараў і паслуг. А таксама з павышаным попытам з боку насельніцтва ў сувязі з ростам даходаў і заробкаў. Усе гэтыя фактары насілі праінфляцыйны характар».
Зараз жа мы назіраем, наадварот, уплыў дэзынфляцыйных фактараў, адзначыў Раман Галоўчанка: «Сюды ж можна аднесці і некаторае астуджэнне попыту на крэдыты. Попыт стаў больш збалансаваным, больш адэкватным, напэўна. Гэтыя фактары ўплываюць на рост цэн, на інфляцыю, — патлумачыў кіраўнік Нацбанка. — Ну і, вядома ж, працягваецца цэнавае рэгуляванне з боку ўрада на асобныя групы тавараў. Таму цяпер інфляцыйная сітуацыя досыць спакойная. Мы пакуль не бачым сумненняў у тым, што ўдасца выканаць устаноўлены паказчык на бягучы год (нагадаю, гэта да 7 % — агульны рост цэн і да 5 % — базавая інфляцыя, якая ачышчана ад адміністрацыйна рэгуляваных цэн і сезонных фактараў). Супакойвацца, вядома, тут нельга. Трэба пастаянна маніторыць цэнавую сітуацыю і ўстойлівасць дэзынфляцыйных фактараў».
Раман Галоўчанка таксама заявіў, што замежная валюта не адыгрывае ніякай ролі ў забеспячэнні тавараабароту паміж Беларуссю і Расіяй. Ён звярнуў увагу, што сітуацыя кардынальна змянілася за пяць гадоў. «У агульным тавараабароце з Расійскай Федэрацыяй доля нацыянальных валют складае больш за 96 %. У той час як доля амерыканскай валюты знізілася да арыфметычнай хібнасці — менш за 1 %. Таму фактычна мы цалкам зблізілі сваю валютную палітыку. І цяпер замежная валюта ў прынцыпе не адыгрывае ніякай ролі ў забеспячэнні тавараабароту паміж Беларуссю і Расіяй», — паведаміў старшыня праўлення.
Кіраўнік Нацбанка падкрэсліў, што гэта вялікае дасягненне для Саюзнай дзяржавы. «Мы абсалютна незалежныя ад трэціх краін, ад іх валюты ў нашых двухбаковых разліках», — рэзюмаваў Раман Галоўчанка.Данііл ХМЯЛЬНІЦКІ
Фота БелТА
