У першыя гадзіны ў беларускіх пунктах пропуску ўжо былі аформлены грузавікі — сістэма пачала функцыянаваць у штатным рэжыме. На першым этапе сачэнню падлягаюць санкцыйныя тавары, алкаголь і тытунёвая прадукцыя, асобныя падакцызныя катэгорыі, а таксама тавары лёгкай прамысловасці і радыёэлектроніка пры транзіце. Гэта частка трохэтапнага пераходу, які паступова ахопіць усе аўтамабільныя і чыгуначныя перавозкі ў саюзе.

Паводле слоў начальніка аддзела перамяшчэння пад мытным кантролем галоўнага ўпраўлення арганізацыі мытнага кантролю ДМК Аляксандра Бажука, паводле даных на 18.00, ужо прыменена 79 навігацыйных пломбаў, з іх 68 накіроўваліся ў Расію, 11 — у Казахстан.

«Сістэма прызначана забяспечваць празрыстасць перавозак тавараў, а таксама мінімізаваць кантрольныя мерапрыемствы ў дарозе. Прымяненне адзінай навігацыйнай пломбы дасць магчымасць скараціць расходы бізнесу за кошт бясшвовасці перавозак і паскорыць дастаўку да канечнага атрымальніка», — растлумачыў Аляксандр Бажук.

Ён дадаў, што навігацыйныя пломбы ў Беларусі прымяняюцца з 2020 года — за гэты час навешана ўжо каля 2,1 млн устройстваў. Вопыт рэспублікі ў тым ліку выкарыстоўваўся для распрацоўкі пагаднення ў рамках ЕАЭС.

У якасці ўпаўнаважаных нацыянальных аператараў пламбіравання краін ЕАЭС зарэгістраваны наступныя кампаніі: Цэнтр развіцця лічбавых платформ (Расія), РУП «Белмытнясэрвіс» (Беларусь), Інстытут касмічнай тэхнікі і тэхналогіі (Казахстан), Дзяржаўная мытная інфраструктура (Кыргызстан) і ArmGPS (Арменія).

Як расказалі ў «Белмытнясэрвісе», Беларусь падышла да запуску механізма поўнасцю гатовай. Разгорнута інфраструктура, інтэграваны інфармацыйныя сістэмы, вызначаны месцы накладання і зняцця пломбаў. «Белмытнясэрвіс» як нацыянальны аператар забяспечвае рэгістрацыю перавозчыкаў, устаноўку і актывацыю пломбаў, маніторынг маршрутаў і ўзаемадзеянне з аператарамі іншых краін.

«Даныя аўтаматычна даступны кантралюючым органам дзяржаў-членаў, што зніжае адміністрацыйную нагрузку і мінімізуе рызыкі нядобрасумленных аперацый», — адзначылі ў «Белмытнясэрвісе».

Там дадалі, што сістэма навігацыйных пломбаў — не проста інструмент кантролю, а ключавы элемент новай лічбавай лагістыкі ЕАЭС. Яна стане асновай адзінага тэхналагічнага контуру саюза, які будзе паслядоўна пашырацца і ўдасканальвацца на наступных этапах развіцця.

Эксперты адзначаюць, што старт сістэмы сачэння за міжнароднымі грузаперавозкамі — гістарычны этап для ўсёй еўразійскай лагістыкі. Упершыню пяць дзяржаў ЕАЭС пераходзяць да адзінага лічбавага кантролю транзітных і ўзаемных перавозак.

Навігацыйная пломба — гэта «разумная» пломба: у ёй ёсць і замыкаючы элемент, і звязаны з ім электронны блок. Яна працуе на аснове спадарожнікавай навігацыі і ў рэжыме анлайн перадае даныя аб перавозцы: дзе знаходзіцца транспарт, што са статутам замка, ці цэлы трос, ці не было спроб адкрыцця. Даныя ідуць у інфармацыйную сістэму нацыянальнага аператара, дзе пломба зарэгістравана. Доступ да інфармацыі атрымліваюць кантралюючыя органы тых краін ЕАЭС, па тэрыторыі якіх праходзіць перавозка. Гэта дапамагае дакладней планаваць праверкі і хутчэй рэагаваць на рызыкі.

Сёння ў Беларусі аперацыі выконваюцца на пяці дзеючых аўтамабільных пунктах пропуску на знешняй граніцы ЕАЭС, на пяці месцах зняцця пломбаў на беларуска-расійскай граніцы, ва ўсіх ведамасных мытных пунктах, на 22 чыгуначных станцыях. Гэта забяспечвае поўнае пакрыццё ўсіх лагістычных напрамкаў.

Маніторынг ажыццяўляецца праз анлайн сістэму сачэння нацыянальнага аператара. Па патрабаванні ДМК Рэспублікі Беларусь альбо па заяўцы заказчыка, аформленай у асабістым кабінеце, навігацыйную пломбу навешваюць на цягач або прычэп. Пасля гэтага яе нумар прывязваецца да канкрэтнай перавозкі і маршруту. Пломба працуе «бясшвова». Прасцей кажучы: калі груз едзе, умоўна, з Казахстана ці Кітая, пломбу навешваюць у пачатку маршруту — і да Беларусі яна не адкрываецца. Уся гісторыя падзей захоўваецца ў першапачатковым выглядзе.

У рэжыме анлайн сістэма фіксуе ключавыя падзеі, якія важныя для кантролю: спробы ўзлому, адхіленне ад устаноўленага маршруту, працяглыя пазапланавыя прыпынкі, заезды на АЗС, якія не адносяцца да дазволеных або спецыяльна ўстаноўленых месцаў запраўкі. Сістэма не проста паказвае «пункт на карце» — сочыць за паводзінамі перавозкі па тыпавых сцэнарыях рызыкі.