Top.Mail.Ru

Нобелеўскую прэмію па медыцыне прысудзілі за оптагенетыку

Нобелеўская асамблея Каралінскага інстытута прысудзіла Нобелеўскую прэмію па фізіялогіі і медыцыне 2026 г. Карлу Дайсероту, Петэру Хегеману і Георгу Нагелю за адкрыцці, якія датычацца святлоадчувальных іонных каналаў і оптагенетыкі — метаду, які дазваляе кіраваць нервовымі клеткамі з дапамогай святла.


Прэмію прысудзілі за метад, які дае магчымасць уключаць і выключаць нейроны святлом і ў рэальным часе назіраць, як нервовыя клеткі фарміруюць памяць, пачуцці і паводзіны ў жывым мозгу. Узнагарода дзеліцца пароўну паміж трыма лаўрэатамі, яе сума — 12 млн шведскіх крон.

Петэр Хегеман і Георг Нагель у пачатку 2000-х выявілі ў аднаклетачным багавінні Chlamydomonas бялок каналарадапсін. Пры асвятленні сінім святлом ён адкрывае канал, праз які ў клетку накіроўваюцца зараджаныя іоны, ствараючы электрычны імпульс. Навукоўцы высветлілі, што ў якую б клетку ні змясцілі гэты бялок, яна становіцца святлоадчувальнай.

Карл Дайсерот увёў ген канальнага радапсіну ў нервовыя клеткі пацукоў і, асвятляючы іх сінім святлом, запускаў нервовы сігнал. Прарыўную работу ён апублікаваў у 2005 г., а праз два гады прымусіў светлавы пераключальнік працаваць у мозгу жывых мышэй. Так з’явілася оптагенетыка.

Да оптагенетыкі даследчыкі маглі вывучаць, якія вобласці мозгу за што адказваюць, але не маглі даказаць прычынна-выніковыя сувязі. Метад гэта змяніў: з яго дапамогай ужо выяўлены нейронавыя ланцужкі, якія адказваюць за канкрэтныя ўспаміны, пачуцці і паводзіны, звязаныя з неўралагічнымі і псіхіятрычнымі расстройствамі. У клінічнай медыцыне метад спрабуюць выкарыстоўваць для аднаўлення зроку.

Прэмія па фізіялогіі і медыцыне — першая з Нобелеўскіх прэмій, абвешчаных у гэтым сезоне. Нобелеўская асамблея, заснаваная ў 1977 г., з’яўляецца органам Каралінскага інстытута, які прысуджае гэту ўзнагароду.


arrow
Нашы выданні

Толькі самае цікавае — па-беларуску!

Напішыце ў рэдакцыю