Дзівакаваць міністр пачаў літаральна з першага дня свайго прызначэння, а здарылася гэта 28 мая. Будучы перакананым латышскім нацыяналістам (яшчэ ў 2005 годзе Дамбрава ўступіў у нацыяналістычную арганізацыю «Усё для Латвіі», якая праз два гады пераўтварылася ў аднайменную партыю), першым жа ўказам новы начальнік забараніў усім супрацоўнікам сістэмы МУС выкарыстоўваць у зносінах паміж сабой, а таксама з насельніцтвам якую-небудзь іншую мову, акрамя дзяржаўнай латышскай. І гэта пры тым, што ў Латвіі пражывае прыкладна 437 тысяч рускіх (24 %), а каля 650-700 тысяч чалавек (35-38 %) лічаць рускую мову роднай або выкарыстоўваюць яе як паўсядзённую мову зносін. Калі ж гаворка заходзіць аб валоданні і магчымасці свабоднай камунікацыі, то колькасць рускамоўных у гэтай прыбалтыйскай рэспубліцы ўзрастае да 80-85 % ад усяго насельніцтва!

Спрабуючы змагацца такімі дзіўнымі метадамі з «агрэсіўнай Расіяй», Дамбрава цалкам пазбавіў магчымасці ўзаемадзеяння з паліцыяй, пажарнымі, ратавальнікамі і пагранічнікамі (гэта значыць, з тымі службамі, якія ўваходзяць у сістэму латвійскага МУС) не толькі карэнных рускамоўных жыхароў Латвіі, але і мігрантаў — украінцаў, прадстаўнікоў постсавецкіх рэспублік Цэнтральнай Азіі (Узбекістана, Таджыкістана і інш.). Зразумела, дзве апошнія катэгорыі латышскай мовы не ведаюць і наўрад ці захочуць яе вучыць, улічваючы свой часовы статус знаходжання ў маленькай, але ганарлівай Латвіі. А такіх людзей нямала — толькі ўкраінцаў, якія знаходзяцца пад часовай абаронай, па афіцыйных даных, пражывае ў краіне каля 10,5 тысячы. Ды яшчэ каля 23 тысяч замежных працоўных, сярод якіх асноўную масу складаюць менавіта ўзбекі і таджыкі.

Нягледзячы на некаторае бурленне сацсетак латвійскага грамадства, якое неадназначна ўспрыняла моўную ініцыятыву міністра ўнутраных спраў, адкрыта і рэзка крытыкаваць яго дзеянні ніхто не стаў. Сабе даражэй, бо ў цяперашнім нацыяналістычна-русафобскім чадзе любая крытыка ўлады можа імгненна быць перакваліфікаваная ў злачынства супраць дзяржавы з наступным выстаўленнем абвінавачання ў нанясенні шкоды дзяржаўнай бяспецы і ўзбуджэннем крымінальнай справы. Варта ўзгадаць справу гісторыка Віктара Гушчына, прэзідэнта Рускай абшчыны Латвіі, арыштаванага ў снежні 2025 года за ўдзел у расійскай навуковай канферэнцыі з дакладам, у якім вучоны крытыкуе латвійскую адукацыйную і моўную палітыку ў дачыненні да рускамоўнай меншасці, выкарыстоўваючы для яе вызначэння навуковы тэрмін «этнацыд».

Таму калегі па кабінеце міністраў толькі ветліва нагадалі Янісу Дамбраву, што любыя ведамасныя загады павінны строга адпавядаць дзеючаму Закону аб дзяржаўнай мове, у якім прадугледжана, што ў экстранных сітуацыях (напрыклад, пры выратаванні жыцця або ліквідацыі надзвычайных здарэнняў), а таксама пры ўзаемадзеянні з іншаземцамі адпаведныя службы абавязаны рэагаваць адэкватна сітуацыі, незалежна ад мовы зносін.

Больш рэзкую рэакцыю выклікаў канфлікт паміж кіраўніком МУС і яго падначаленым — начальнікам Дзяржаўнай паліцыі Армандам Руксам, які ўжо шмат гадоў займае гэту пасаду. Дамбрава ініцыяваў службовую праверку ў дачыненні да кіраўніка ведамства з-за чарады рэзанансных злачынстваў, учыненых нецвярозымі паліцэйскімі. Так, у канцы ліпеня ў горадзе Прыекуле п’яны супрацоўнік паліцыі ў непрацоўны час да смерці збіў мужчыну падчас гарадскога свята, а ўсяго праз некалькі дзён нецвярозая супрацоўніца паліцыі (у яе крыві знайшлі амаль 3,5 праміле алкаголю) за рулём аўтамабіля ўчыніла аварыю. Латвійская апазіцыя абвінаваціла Яніса Дамбраву ў тым, што, скарыстаўшыся сітуацыяй, «паказальную лупцоўку» прафесіянала Рукса міністр задумаў толькі для таго, каб падняць рэйтынгі сваёй партыі «Нацыянальнае аб’яднанне» напярэдадні парламенцкіх выбараў.

Наступным неабдуманым (думаць жа, здаецца, няма чым!) дзеяннем латвійскага міністра ўнутраных спраў стала нечаканае кароткатэрміновае закрыццё адзінага дзейнага пункта пропуску Патэрніекі — Грыгароўшчына на латвійска-беларускай граніцы. Аб спыненні сухапутных зносін паміж Латвіяй і Беларуссю Дамбрава паведаміў вечарам у пятніцу, 31 ліпеня, чым паставіў у вельмі непрыемнае становішча як грамадзян, якія затрымаліся на мяжы (у асноўным латвійцаў, якія наведвалі нашу краіну з турыстычнымі мэтамі), так і аўтаперавозчыкаў, якія за некалькі дзён вымушанага прастою панеслі значныя страты. Мабыць, часткова з-за рэзкай крытыкі з боку Латвійскай асацыяцыі аўтаперавозчыкаў (Latvijas auto), усведамляючы патэнцыйныя каласальныя фінансавыя страты бізнесу, часткова спалохаўшыся ціску звонку (бо транзітам праз Латвію ідуць грузы еўрапейскіх і азіяцкіх вытворцаў), а таксама таму, што рашэнне аб закрыцці граніцы фактычна было прынята Янісам Дамбравам асабіста, 4 жніўня на экстранным пасяджэнні ўрад Латвіі не падтрымаў дадзеную ініцыятыву.

Цікава, што ў абгрунтаванні неабходнасці закрыцця пагранпераходу Яніс Дамбрава ўказваў барацьбу з нелегальнай міграцыяй! У нацыяналістычнай карціне свету заўзятага міністра мігранты выступаюць ледзь ці не як горшае ліха. Сваю пазіцыю па гэтым пытанні ён выказваў неаднаразова. Яшчэ будучы дэпутатам латвійскага Сейма папярэдніх скліканняў, Дамбрава падтрымаў ідэю аб прадастаўленні пагранічнікам паўнамоцтваў на выкарыстанне зброі супраць бежанцаў, выступаў супраць агульнаеўрапейскіх «квот» па размеркаванні мігрантаў, дамогся зніжэння дапамогі, якая выплачваецца імігрантам. Адчуваючы падтрымку і ўхвалу начальства, латвійскія пагранічнікі не цырымоняцца з людзьмі, якія спрабуюць выратавацца ў цудоўным «еўрапейскім садзе» ад беднасці і войн, развязаных у іх краінах клапатлівымі заходнімі «садоўнікамі». Чарговы прыклад латвійскай «гасціннасці» мы назіралі зусім нядаўна, у канцы ліпеня, калі пагранічнікі з ведамства Дамбравы катавалі, збілі і потым выцеснілі на тэрыторыю Беларусі групу грамадзян Афганістана, ужыўшы пры гэтым слёзатачывы газ і агнястрэльную зброю.

Дарэчы, сваім «багатым і прагрэсіўным» вопытам па абыходжанні з нелегальнымі мігрантамі латвійскі міністр унутраных спраў гатовы падзяліцца і з іншымі калегамі па Еўрасаюзе. Днямі, 4 жніўня, ён накіраваў адпаведны ліст ураду Іспаніі, дзе заклікаў да ўмацавання знешніх межаў ЕС і даў некалькі парад, як абыходзіцца з бежанцамі, якія ўехалі незаконна. Падставай для звароту да іспанцаў сталі нядаўнія падзеі ў горадзе Сеута, куды за кароткі перыяд часу пранікла некалькі дзясяткаў тысяч чалавек з Марока. У Мадрыдзе змест, а галоўнае, тон ліста палічылі напышлівым і нагадалі Рызе, што іспанскія салдаты (цэлых 600 чалавек) у складзе шматнацыянальнай брыгады НАТА абараняюць Латвію, задзейнічаныя ў сухапутнай абароне з цяжкай бранятэхнікай і заадно абслугоўваюць сістэму супрацьпаветранай абароны з дапамогай зенітна-ракетных комплексаў NASAMS.

Нашкодзіўшага Дамбраву добра аблаялі за самадзейнасць, паколькі ліст не быў узгоднены ні з міністрам замежных спраў, ні з прэм’ер-міністрам, ні з прэзідэнтам, а менавіта гэтыя службовыя асобы маюць права займацца знешняй палітыкай без спецыяльных даручэнняў. Вывалачку міністру, які зарваўся, зладзіў як прамы начальнік — прэм’ер Кулбергс, так і асабіста прэзідэнт Латвіі Эдгарс Рынкевічс. А ў латвійскім Сейме прадстаўнікі апазіцыйных партый «Стабільнасць!» і «Прагрэсіўныя» выступілі з ініцыятывай аб адстаўцы міністра ўнутраных спраў. Улічваючы, што апазіцыя зараз у меншасці, наўрад ці ў іх атрымаецца адхіліць Дамбраву, але свае рэйтынгі перад кастрычніцкімі выбарамі за кошт супрацьдзеяння і крытыкі дурылкі-міністра яны, безумоўна, паднімуць.

Але праблема Латвіі (ды і Прыбалтыкі ў цэлым) у тым, што такіх міністраў у іх — поўны ўрад!

Аляксей Бяляеў, палітолаг