Да такой высновы прыйшлі эксперты Сусветнай арганізацыі аховы здароўя (СААЗ), прааналізаваўшы глабальныя даныя па захваральнасці на рак. Праца апублікавана ў часопісе Nature Medicine.

Паводле ацэнак СААЗ, у 2023 годзе ў свеце было зарэгістравана амаль 19 мільёнаў новых выпадкаў раку.

Каля 38 % з іх аказаліся звязаныя з фактарамі, на якія чалавек і грамадства ў цэлым здольныя ўплываць — ад ладу жыцця да стану навакольнага асяроддзя.

Найбольшы ўклад у анкалагічную захваральнасць, якую можна прадухіліць, уносяць рак лёгкіх, страўніка і шыйкі маткі — на іх прыпадае амаль палова такіх выпадкаў.

«Барацьба з прадухіляльнымі прычынамі раку — гэта адна з самых магутных магчымасцяў знізіць глабальны анкалагічны цяжар», — адзначыла медыцынскі эпідэміёлаг СААЗ і старшы аўтар даследавання Ізабель Сераматарам.

Да фактараў рызыкі, што мяняюцца, даследчыкі аднеслі курэнне тытуню, ужыванне алкаголю, залішнюю масу цела, нізкую фізічную актыўнасць, жавальны тытунь і арэх арэка, недастатковае грудное кармленне, забруджванне паветра, ультрафіялетавае выпраменьванне, інфекцыі, а таксама больш за дзясятак прафесійных.

Галоўным прадухіляльным фактарам рызыкі застаецца курэнне. Яно было звязана з 15 працэнтамі ўсіх новых выпадкаў раку ў свеце. У мужчын уклад тытуню аказаўся яшчэ вышэйшым — курэнне стала прычынай амаль 23 % анкалагічных дыягназаў.

Аднак небяспеку ўяўляе не толькі тытунь. Забруджванне паветра таксама істотна павялічвае рызыку раку лёгкіх, прычым яго ўплыў адрозніваецца ў залежнасці ад рэгіёна. Так, у краінах Усходняй Азіі каля 15 % выпадкаў раку лёгкіх у жанчын звязаны менавіта з забруджваннем паветра, а ў Паўночнай Афрыцы і Заходняй Азіі — каля 20 % выпадкаў у мужчын.

На другім месцы сярод паводніцкіх фактараў рызыкі аказалася ўжыванне алкаголю. Яно стала прычынай прыкладна 3,2 % новых выпадкаў раку, што адпавядае каля 700 тысяч дыягназаў за год.

Каля 10 % усіх анкалагічных захворванняў аказаліся звязаныя з інфекцыямі. У жанчын найбольшы ўклад у прадухільнае захворванне ўнёс вірус папіломы чалавека (ВПЧ), які можа выклікаць рак шыйкі маткі. Нягледзячы на наяўнасць эфектыўнай вакцыны супраць ВПЧ, узровень ахопу вакцынацыяй у многіх краінах застаецца недастатковым.

Рак страўніка, які часцей сустракаецца ў мужчын, даследчыкі звязваюць з курэннем і інфекцыямі, распаўсюджанымі ва ўмовах цеснаты пражывання, дрэннай санітарыі і абмежаванага доступу да чыстай вады.

Аўтары падкрэслілі, што скарачэнне курэння, паляпшэнне якасці паветра, прафілактыка інфекцый і змяненне ладу жыцця могуць выратаваць мільёны жыццяў і стаць ключавым інструментам у глабальнай барацьбе з ракам.