Узнагароджанне найлепшых адбылося на сцэне найстарэйшага тэатра краіны ў чатырох секцыях — «дзіцячы тэатр», «тэатр лялек», «музычны тэатр» (балет, опера, аперэта, мюзікл), «драматычны тэатр» (асобна для вялікай і малой сцэны). У фінале былі прадстаўлены 37 спектакляў з 27 тэатраў розных рэгіёнаў Беларусі. 

У кожнай секцыі — сваё журы, старшыні якіх выходзілі на сцэну і віталі лаўрэатаў. Іх аказалася шмат. Пры тым, што звычайна выбіраюць «Найлепшы спектакль» у кожным з кірункаў, гэта не адзіная намінацыя, якая сведчыць пра ўзровень, бо тэатр — рэжысёрскае мастацтва, яго стварае асоба (фактычна, і якасць твору задае). І тады вынікі падаюцца значна больш цікавымі! Сёлета вызначэння «Найлепшы спектакль» недастаткова, каб зразумець, што адметнага з’явілася ў тэатры за два гады ад мінулага конкурсу — трэба глядзець на вынікі шырэй... А яны вельмі цікавыя і шмат у чым нечаканыя — нават міністр культуры краіны, заслужаны артыст Беларусі Руслан Чарнецкі звярнуў увагу на гэта. Але гледачы, паводле адзнак журы, заўсёды могуць скласці ўласны рэйтынг спектакляў. 

Калі ў драматычным тэатры — то ўсё зразумела. «Найлепшы спектакль тэатра драмы для вялікай сцэны»: «Фаўст. Змова з д’яблам» паводле Гётэ Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Горкага ў пастаноўцы Дэвіда Разумава — можна шчыра парадавацца за маладога рэжысёра. І за артыста Сяргея Чэкерэса, чыя праца ў гэтым спектаклі была адзначана прэміяй за «Найлепшую мужчынскую ролю». Спектакль разумны і глыбокі. А вось на артыстку Юлію Гружэўскую, чыё выкананне жаночай ролі палічылі найлепшым, звярнулі ўвагу ў Рэспубліканскім тэатры беларускай драматургіі ў пастаноўцы «Заручыны». «Найлепшы спектакль тэатра драмы для малой сцэны» — «Вежы Маладзечанскага замка» паводле п’есы Ягора Конева. Пастаноўку ў Мінскім абласным драматычным тэатры ажыццявіў Валерый Анісенка. А вось за «Найлепшую рэжысёрскую працу» — адзначаны Аляксандр Козак, яго пастаноўка «Вера» ідзе ў Брэсцкім акадэмічным тэатры драмы. Звычайна гледачы думаюць, што калі ёсць найлепшыя спектаклі, то, напэўна, іх ставяць найлепшыя рэжысёры. Тым больш цікава гледачу пасля глядзець і думаць: а чаму ж так? І не ў адной намінацыі... 

• Ці не самая вялікая інтрыга тэатральнай прэміі ў Беларусі закручваецца вакол тэатра лялек — у нас столькі адметных рэжысёраў, што нават паглядзеўшы на фіналістаў, варта было чакаць сур’ёзнага супрацьстаяння: тут і шматразовы лаўрэат Нацыянальнай тэатральнай прэміі Алег Жугжда з «Сымонам-музыкам» з Гродна, і Яўген Карняг з Беларускага дзяржаўнага тэатра лялек са сваім найскладанейшым шэдэўрам «Мроіва» — і гэта «Найлепшая праца рэжысёра». Ну, немагчыма было б не заўважыць гэтага, бо спектакль неверагодна складаны тэхнічна, што стала няпростым выпрабаваннем для артыстаў, ён пабудаваны на алегорыях, якія, вядома, трэба расчытваць, звяртаючыся найперш да сваёй душы (бо галоўная гераіня там фактычна Беларусь, якая можа быць рознай у розную пару года, на розных гістарычных этапах і нават у сучаснасці, толькі сказана гэта праз вобразы). А якая там філігранная сцэнаграфічная праца — і нездарма Таццяна Нерсісян узнагароджана за «Найлепшую працу мастака ў тэатры лялек» за «Мроіва». Але пры гэтым «Найлепшы спектакль тэатра лялек»... трам-там-там... — «Бах-бах-бах» Магілёўскага абласнога тэатра лялек у пастаноўцы запрошанага з Расіі рэжысёра Паўла Акініна. Таму што тэма — вайна?.. Ці таму, што найлепшы лялечны — гэта калі зразумее кожны, нават дзіця? Дарэчы, прэмію адмысловую журы прысудзілі Гомельскаму дзяржаўнаму тэатру лялек — за высокую пастановачную культуру спектакля для самых маленькіх «Пра Вожыка і Мядзведзіка, або Як злавіць воблака». І артыстку Аляксандру Бурдзілоўскую адзначылі за найлепшую акцёрскую працу ў дзіцячым спектаклі «Дзюймовачка» тэатра «Лялька». 

Пры тым, сваю прэмію Яўген Карняг атрымаў за «Найлепшы спектакль для дзяцей і юнацтва» — «Разумны сабачка Соня» Беларускага дзяржаўнага тэатра лялек. Хоць і тут, вядома, канкурэнцыя, бо спектаклі для дзяцей прапаноўваюць усе айчынныя тэатры. Свае ацэнкі журы атрымалі Брэсцкі тэатр лялек (спектакль «Ефрасіння Полацкая. Святыя літары», створаны пры падтрымцы гранта Прэзідэнта), Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Горкага ( за акцёрскі ансамбль у «Казках Пушкіна») і Беларускі тэатр юнага гледача (за мастацкае ўвасабленне першай у Мінску пастаноўкі казкі «Пітэр Пэн»). 

Асобная тэма і секцыя — музычны тэатр. Здавалася б, тут усё прасцей, бо такіх тэатраў у нас толькі два: Вялікі тэатр оперы і балета і Беларускі дзяржаўны акадэмічны музычны тэатр. Фактычна оперы вялікага спаборнічаюць паміж сабой. «Найлепшы оперны спектакль» прадказальна, «Яўгеній Анегін» Чайкоўскага ў пастаноўцы Ганны Маторнай, з адметнай сцэнаграфіяй Любові Сідзельнікавай — гэта «Найлепшая праца мастака ў музычным тэатры». Але артыст Андрэй Валенцій адзначаны за выкананне «Найлепшай мужчынскай ролі» ў спектаклі «Іаланта» Чайкоўскага. «Чароўная Алена» Афенбаха ў пастаноўцы Міхаіла Кавальчыка — «Найлепшы спектакль у жанры аперэта, музычная камедыя, мюзікл». А самае дзіўнае — у балеце. Удзельнікаў — нават больш чым тры ад розных тэатраў. «Найлепшым спектаклем балета» прафесійнае журы прызнала «Папялушку» Пракоф’ева, над харэаграфічным увасабленнем якой працавалі Юлія Дзятко і Канстанцін Кузняцоў у Вялікім тэатры Беларусі, балерына Аліна Рудэнка адзначана за выкананне найлепшай жаночай ролі ў музычным спектаклі. Спецыяльным дыпломам журы адзначыла і пастаноўку Беларускага дзяржаўнага маладзёжнага тэатра «Шынэль. Гогаль» (як кірунак contemporary dance). 

А як жа цуд, што здарыўся ў канцы мінулага тэатральнага сезона ў музычным тэатры — «Купалле» Лізаветы Лобан, што само па сабе ўжо з’ява: паўнавартасны балет сучаснага маладога беларускага кампазітара на сцэне!? З ім усё добра, вырашыла журы. Яго стваральнік, харэограф Сяргей Мікель адзначаны за «Найлепшую працу пастаноўшчыка ў музычным спектаклі». Сапраўды, нацыянальны твор па духу (не толькі па тэме), і гэта закладзена не толькі харэаграфіяй, але і музыкай. Адпаведна, сваю ўзнагароду атрымала дырыжор-пастаноўшчык Марына Траццякова. Але ж гэта секцыя «музычны тэатр», і нават у ёй чамусьці не знайшлося намінацыі для аўтара-кампазітара. Так, нячаста ў нашых тэатрах з’яўляюцца арыгінальныя творы беларускіх кампазітараў, тым больш, гэта варта было б адзначаць. Вось ёсць жа асобная (!) намінацыя для аўтараў за драматургію — не проста так яна калісьці з’явілася. Вядома, без драматургіі тэатра няма. Узнагарода ў секцыі драматычнага тэатра, але прысудзілі яе за спектакль на ваенную тэму «Без тэрміна даўнасці» Маладзёжнага тэатра эстрады. Праўда, пастаноўка ўсё ж больш музычна-пластычная паводле задумы і рэалізацыі аўтара Уладзіславы Арцюкоўскай (для гэтага віду тэатра таксама мае значэнне закладзены сюжэт і яго павароты). Так жа і музыка — без яе няма музычнага тэатра як такога. Не кажучы ўжо пра музыку ў тэатры наогул, якая таксама адыгрывае такую ж значную ролю, як і праца мастака... 

І вось тут — галоўная ўзнагарода. Спецыяльнай прэміяй журы за ўнёсак у развіццё тэатральнага мастацтва Беларусі атрымаў народны мастак Беларусі Барыс Герлаван, які ў 1962 годзе прыйшоў працаваць у тэатр імя Янкі Купалы і аддаў яму больш за 60 гадоў жыцця і працаваў над пастаноўкамі, многія з якіх сталі легендарнымі. А сёлета яго творчы паслядоўнік Аляксандр Камянец быў адзначаны за найлепшую працу мастака ў спектаклі «А зоры тут ціхія» гэтага тэатра. 

Зрэшты, найлепшых назвала журы, і логіка тут збольшага зразумелая. Апошнім часам у нас не бывае так, калі ўсе адзнакі складаюцца ў адну кішэню (і адзін спектакль вылучаецца сярод іншых як самы-самы). Можа, гэта і слушна: няхай глядач даведваецца пра розныя спектаклі. А тады ўжо выбірае сваіх фаварытаў і галасуе — калі купляе квіткі. 

Ларыса ЦІМОШЫК

Чытайце таксама: Тэатралізаванае чытанне «ВЫРАЙ. ЧЫТКА» прайшло на сцэне Купалаўскага тэатра