Вядома, не ўсе беларускія экспарцёры з’яўляюцца безумоўна дасканалымі. Прама скажам, ёсць кірункі, па якіх можна актыўна працаваць, павышаючы як эфектыўнасць паставак на знешнія рынкі, так і канкурэнтаздольнасць прадукцыі. Апошняя не заўсёды безумоўна інавацыйная з пункту гледжання найноўшых дасягненняў навукі і тэхнікі. Аднак адрозніваецца дыхтоўнасцю і запатрабаванасцю. У тым ліку, у сілу сваёй утылітарнай прастаты і функцыянальнасці, якія робяць нашу прадукцыю эфектыўнай у рэальных умовах гаспадарання большасці кампаній у свеце. Несумненна, трэба павышаць тэхналагічнасць і эканомікі ў цэлым, і прамысловай вытворчасці ў прыватнасці. Але гэта не значыць, што тыя тавары, якія мы нядрэнна ўмеем вырабляць, безнадзейна састарэлі. І можна канстатаваць, што пасля не самых удалых першых месяцаў гэтага года нашы пастаўшчыкі нарэшце сканцэнтраваліся на знешнія рынкі і ў маі ўжо намеціўся значны пазітыў: сальда знешняга гандлю таварамі і паслугамі выйшла ў станоўчую зону і склала 81 мільён долараў.
У беларускай прамысловасці ёсць, на мой погляд, дзве перавагі. Па-першае, нават нашы флагманы і гіганты (мабыць, за выключэннем калійнай галіны і кар’ерных самазвалаў) у рамках глабальных і нават рэгіянальных рынкаў не з’яўляюцца тытанамі. Таму могуць быць вельмі эластычнымі. Так, у лідзіруючых карпарацый ёсць перавага ў маштабах, больш вялікіх маркетынгавых бюджэтах. Але яны вельмі непаваротлівыя, бо даводзіцца аперыраваць значнымі аб’ёмамі прадукцыі. І калі нашым вытворцам для поўнага поспеху і нябеднага жыцця трэба прадаць на знешніх рынках прадукцыі на некалькі дзясяткаў ці сотняў мільёнаў долараў, то ў канкурэнтаў лік ідзе на мільярды. Маштаб далёка не заўсёды з’яўляецца адзінай паспяховай стратэгіяй. Ён дазваляе актыўна рухацца наперад, калі сусветная эканоміка не проста ў сярэднім, а ўся знаходзіцца на крывой росту і ўсе рынкі пашыраюцца. Цяпер сітуацыя крыху іншая. Нявызначанасцяў толькі дадаецца. Гнуткасць, мабыць, сёння з’яўляецца адной з пераваг. А яе даюць адносна невялікія памеры і аб’ёмы на рынку.
Па-другое, нашым вытворцам удалося «не адарвацца ад зямлі». Не будзем крывіць душой, тую ж нашу сельскагаспадарчую тэхніку нярэдка крытыкуюць за нізкі ўзровень інавацыйнасці. Што, насамрэч, з’яўляецца і праўдай, і надуманымі абвінавачваннямі. З пункту гледжання эксплуатацыі тэхніка не бывае разумнай або дурной, надзейнай ці ненадзейнай. Яна бывае эфектыўнай ці не. І гэту тонкую грань неабходна знайсці. Можна зрабіць вечны (ці амаль вечны) самаходны сродак? Каб гадамі можна было заліваць толькі паліва і мяняць алей. Можна. І з канструктарскага, і з тэхналагічнага пункту гледжання. Але заўсёды пытанне ўпіраецца ў кошт. Якія легкавыя машыны карыстаюцца найбольшым попытам? З годнай надзейнасцю, высокай рамонтапрыдатнасцю, прымальным функцыяналам і невысокім коштам (адносна, натуральна). «Ферары», «ламбаргіні», «майбах» і іншыя элітныя транспартныя сродкі з’яўляюцца выдатнымі ўзорамі інавацыйнасці інжынерных рашэнняў. Але кошт робіць іх жаданымі, але недасягальнымі для пераважнай большасці спажыўцоў. Таму элітныя маркі і мадэлі прадаюцца сотнямі і тысячамі штук, складаючы дзесятыя долі працэнта ад агульных продажаў на сусветным рынку.
Прыблізна так справы ідуць у кожным сегменце складаных тэхнічных вырабаў. Можна з сельскагаспадарчай тэхнікі зрабіць касмічны карабель у прамым сэнсе гэтага слова. Абсталяваць беспілотнымі сістэмамі, магутнымі сістэмамі навігацыі, падключыць да штучнага інтэлекту... Ёсць такія агрэгаты. Пра іх знятыя прыгожыя ролікі. Толькі не трэба думаць, што аўтаматызаваныя сістэмы ўсюды блукаюць, нават на прасторах самых багатых краін. Для масавага ўкаранення нават яны аказваюцца занадта бедныя. Несумненна, можна сфармаваць астраўкі павышанай інавацыйнасці. Але ці атрымаецца маштабаваць іх на ўсю прастору? Пакуль не ўдаецца.
Не буду спрачацца, за беспілотнымі і аўтаматызаванымі сістэмамі будучыня. Але тое далёка не значыць, што гэта самая будучыня наступіць ужо заўтра, безапеляцыйна і па ўсёй планеце. Так, ёсць глыбока аўтаматызаваная тэхніка рознага прызначэння. І нашы вытворцы таксама займаюцца яе распрацоўкай, ёсць адпаведныя вопытныя ўзоры. Але пытанне ўпіраецца, зноў жа, у кошт. А самае галоўнае — у наяўнасць адпаведнай інфраструктуры для яе эксплуатацыі. Беспілотныя сістэмы прыгожыя, але для іх функцыянавання неабходная як мінімум наяўнасць стабільнай, вялікай прапускной здольнасці і каналаў сувязі высокай надзейнасці. А дзе яны ёсць? Вельмі і вельмі фрагментарна. У той жа Германіі крыху ў аддаленні ад буйных населеных пунктаў з мабільным інтэрнэтам вельмі істотныя праблемы. Таму нават для еўрапейскіх фермераў усе гэтыя дасягненні сучасных інавацыйных рашэнняў з’яўляюцца пакуль недасягальнай марай. І доля ультрасучаснай сельскагаспадарчай тэхнікі пакуль вымяраюцца нават не працэнтамі, а дзясятымі долямі ад агульных аб’ёмаў рэалізацыі.
Асноўнай цяглавай сілай, як бы мы ні хацелі мроіць бясхмарнай аўтаматызаванай будучыняй, з’яўляюцца цалкам стандартныя транспартныя сродкі. Несумненна, яны забяспечаныя шматлікімі функцыямі, якія робяць працу аператара больш камфортнай, зручнай і эфектыўнай. Іх наша тэхніка цалкам годна забяспечвае. Прычым за прымальны кошт, валодаючы высокай рамонтапрыдатнасцю, што таксама з’яўляецца вялізнай перавагай: няма неабходнасці па замене любога вінта звяртацца ў сэрвісны цэнтр — прычым адразу мяняць увесь вузел, як нярэдка адбываецца з заходнімі мадэлямі тэхнікі. Таму ў нашых экспарцёраў дастаткова шмат добрых ніш. І яны, мяркуючы па статыстыцы, іх выкарыстоўваюць.
Інтэлект ШТУЧНЫ
