Каб права заставалася жывым інструментам рэгулявання грамадства, неабходна пачуць усіх, хто яго штодня прымяняе, адчувае на сабе або ўдасканальвае. У гэтым і заключаецца мэта Беларускага юрыдычнага форуму, які праходзіць гэтымі днямі ў Мінску і з’яўляецца першай і найбуйнейшай у краіне падобнай пляцоўкай такога ўзроўню.

Крытэрый ісціны — практыка

Усе абмеркаванні вядуцца ў інтарэсах павышэння прававой культуры грамадства і пошуку аптымальнага вырашэння праблемных пытанняў, у тым ліку і для далейшага ўдасканалення заканадаўства. Усё для таго, каб яно заставалася максімальна актуальным і эфектыўным: абараняла правы грамадзян, стварала прадказальныя ўмовы для бізнесу, дапамагала дзяржаве вырашаць задачы па кіраўніцтве. Дарэчы, 1 студзеня 2026 г. уступяць у сілу асноўныя палажэнні Кодэкса грамадзянскага судаводства Рэспублікі Беларусь (КДС). Дакумент уводзіць адзіныя правілы разгляду грамадзянскіх і эканамічных спраў, замацоўваючы сучасныя падыходы да забеспячэння правасуддзя і адпаведнасці яго актуальным сацыяльна-эканамічным патрэбам. 

«У нас было дастаткова часу, каб планамерна і паслядоўна рыхтаваць сістэму судоў агульнай юрысдыкцыі да прымянення Кодэкса, — адзначыў на форуме першы намеснік старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь Валерый КАЛІНКОВІЧ. — З моманту яго прыняцця судзейскім корпусам праводзіліся планамерныя мерапрыемствы па вывучэнні яго асноўных палажэнняў, тлумачэнні пытанняў, якія ўзнікалі або павінны былі ўзнікнуць у правапрымяняльнікаў ва ўмовах практычнага прымянення». Ён таксама падкрэсліў: крытэрыем ісціны заўсёды з’яўляецца практыка, таму трэба быць гатовымі вырашаць тыя пытанні і праблемы, з якімі непазбежна сутыкнецца правапрымяняльная сістэма, якая асвойвае новы нарматыўны прававы акт. 

Будучыня — у тэхналогіях 

Кодэкс замацоўвае і шэраг навацый, накіраваных на павышэнне эфектыўнасці грамадзянскага судаводства. Сярод ключавых новаўвядзенняў — прымяненне электронных доказаў, увядзенне інстытута калектыўных іскаў, а таксама развіццё спрошчанага судаводства. Існуюць перспектывы паэтапнага ўкаранення штучнага інтэлекту, перш за ўсё ў якасці электроннага памочніка суддзі. Да таго ж, сваю ролю гэта тэхналогія можа адыграць у больш аператыўнай арыентацыі ў інфармацыйных масівах, пры рабоце з заканадаўствам, удасканаленні і аналізе існуючай судовай практыкі. Аднак асноўная маса працэсаў усё ж такі застаецца за чалавекам: «Ацаніць сабраныя па справе доказы і, у адпаведнасці з законам і ўнутранымі перакананнямі, прыняць справядлівае рашэнне — наўрад ці калі-небудзь нават самы разумны штучны інтэлект з гэтай задачай зможа годна справіцца, — падкрэсліў Валерый Калінковіч. — І ў гэтым плане наша правасуддзе заўсёды было, ёсць і застанецца правасуддзем з чалавечым абліччам».

Працягваецца і лічбавізацыя судовага працэсу. Па словах міністра юстыцыі Яўгена КАВАЛЕНКІ, з 1 студзеня 2026 года для спагнання запазычанасцяў будуць актыўна прымяняцца лічбавыя тэхналогіі. Новыя падыходы чакаюць і натарыяльныя здзелкі: плануецца даць магчымасць пры дапамозе абароненых лічбавых каналаў сувязі праводзіць здзелкі адразу натарыусам абодвух бакоў нават калі яны з розных рэгіёнаў. Але міністр зазначыў: апошняе слова заўсёды будзе за чалавекам. Пачуццё справядлівасці, пачуццё неабходнасці абароны правоў і законаў грамадзян у першую чаргу рэалізуецца прадстаўнікамі юрыдычнай прафесіі, а не тэхнічнымі сродкамі.

Адзінства ў рэалізацыі мэт і задач 

Усебеларускі народны сход, які атрымаў канстытуцыйны статус па выніках рэферэндуму 2022 года, паслядоўна рэалізуе ўскладзеныя на яго народам задачы. 18-19 снежня адбудзецца яго другое пасяджэнне, таму і сярод першых і, дарэчы, самых папулярных на форуме — шэраг тэм, прысвечаных народаўладдзю. «Незалежна ад таго, якія маштабныя планы будуюцца, якія задачы ставяцца, канчатковая мэта нашай дзяржавы як сацыяльнай — гэта інтарэсы кожнага асобна ўзятага грамадзяніна. І, вядома, такое публічнае, адкрытае абмеркаванне павесткі, унясенне прапаноў у праект Праграмы сацыяльна-эканамічнага развіцця, — гэта рэалізацыя ў жыцці высокага статусу Усебеларускага народнага сходу», — адзначыла суддзя Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь Святлана ЛЮБЕЦКАЯ. 

Пры падрыхтоўцы Закона аб Усебеларускім народным сходзе, безумоўна, вывучаўся і аналізаваўся міжнародны вопыт, аднак ён разглядаўся праз прызму нацыянальных асаблівасцяў, дзяржаўнага ладу, каштоўнасцяў і інстытутаў, прымальных для нашай краіны. Паводле слоў Святланы Любецкай, актыўная грамадская ўвага і цікавасць да пасяджэння, якое ў хуткім часе адбудзецца, сведчаць аб тым, што УНС атрымаў прызнанне ў грамадстве, і на яго ўскладаюцца сур’ёзныя чаканні: «Кожная дзяржава шукае пункт раўнавагі, балансу ва ўзаемадзеянні з грамадствам. Наша краіна прапанавала такі, я не пабаюся, унікальны, асаблівы механізм узаемадзеяння, які кіруецца задачамі кансалідаваць грамадства, забяспечыць адзінства ў рэалізацыі мэт і задач грамадства і накіраваны на росквіт нашай дзяржавы, як гэта зазначана ў прэамбуле Канстытуцыі». 

Увогуле, як адзначыў Валерый МІЦКЕВІЧ, старшыня Саюза юрыстаў, начальнік Сакратарыята Усебеларускага народнага сходу, парадак дня форуму сфарміравалі такім чынам, каб быў прадстаўлены шырокі спектр меркаванняў. У якасці слухачоў і спікераў не толькі юрысты, але і журналісты, навукоўцы, педагогі, студэнты. Упершыню на Беларускі юрыдычны форум запрасілі школьнікаў. Іх, як і настаўнікаў, паспрабавалі зацікавіць шэрагам пляцовак, прысвечаных праблемам школьнай адукацыі, яе спецыфіцы. 

Аміна НАЗАРАВА

Фота аўтара