Па макраэканамічных паказчыках Польшча выглядае нават вельмі нядрэнна на фоне Еўрапейскага саюза. Зрэшты, у ЕС чарговы раз ліхаманіць. Палякам увогуле ўдалося раскруціць сваю прамысловасць, па нейкіх пазіцыях пацясніць на рынку Германію, у якой справы застаюцца дрэннымі. Рост у Польшчы ў наяўнасці, але яго цана занадта высокая: у значнай ступені ён забяспечаны шчодрымі бюджэтнымі імпульсамі. І гэта краіна з’яўляецца безумоўным лідарам па дынаміцы дзяржаўнага доўгу. Бюджэтны дэфіцыт прымушае эканоміць на сацыяльных абавязацельствах і інфраструктуры. Поспехі таксама бываюць падманнымі: па статыстыцы яны ёсць, а вось насельніцтва іх не адчувае. Наадварот, нават вельмі непакоіцца за свой дабрабыт, пра што сведчаць апытанні наконт фінансавага становішча людзей у верасні гэтага года.

Вынікі апублікаваў аналітычны партал Stan360, заснаваны Агульнанацыянальнай даследчай групай — адной з вядучых і найбольш аўтарытэтнай аналітычнай кампаній у Польшчы. Яна рэгулярна скануе грамадскую думку, у тым ліку па сацыяльна-эканамічных пытаннях. Аказалася, што палякі вельмі трывожна і скептычна глядзяць на сваю фінансавую будучыню. Па даных апытання, 33,8 % палякаў занепакоеныя сваім фінансавым становішчам і чакаюць яго пагаршэння ў найбліжэйшыя тры месяцы. Эканамічны песімізм дасягнуў піку за апошнія чатыры гады. Больш сумным быў толькі жнівень 2022 года, калі гэты паказчык перавышаў 50 %. У далейшым ён вагаўся ў дыяпазоне 20-30 %. Але самы трывожны імпульс — дынаміка, з якой грамадства апускаецца ў абдымкі няўпэўненасці. У жніўні фінансавае становішча трывожыла толькі 23,5 % палякаў. За месяц іх колькасць павялічылася практычна ў паўтара раза! Горш за ўсё сябе адчуваюць сельскія раёны: у іх узровень сумненняў у дабрабыце заўтрашняга дня выказалі 40,6 %. Толькі 14,7 % рэспандэнтаў чакаюць росту свайго дабрабыту. У параўнанні са жніўнем гэты паказчык практычна не змяніўся: знізіўся, але нязначна — усяго на 0,6 працэнтнага пункта.

На эканамічнае самаадчуванне палякаў ціснуць некалькі фактараў. Перш за ўсё нафтавы крызіс, які раскручваецца. Пасля адмовы ад супрацоўніцтва з Расіяй значныя аб’ёмы сыравіны Польшча закупляла ў Саудаўскай Аравіі. Таму крызіс у Армузскім праліве балюча адбіўся на польскіх НПЗ. А пасля пашкоджання магістральнага нафтаправода 

Усход — Захад, які звязвае парты ў Персідскім заліве з узбярэжжам Чырвонага мора, Польшча стала адчуваць фізічны дэфіцыт нафты. Акрамя таго, адбіваецца і агульны дэфіцыт дызельнага паліва на сусветным рынку. 

Для Еўропы гэта асабліва балюча, бо яна традыцыйна, яшчэ з 70-80-х гадоў, рабіла стаўку ў нафтаперапрацоўцы на выпуск высокаактанавых бензінаў, а салярку актыўна закупляла за мяжой — каля мільёна барэляў у суткі. Гэта прыкладна 25-30 % дызелю, які выстаўляўся на продаж на сусветным рынку да крызісу.

Кошт паліва на АЗС у Польшчы восенню рэзка пайшоў уверх, дасягаючы 2,2-2,3 долара за літр, што вельмі моцна ўдарыла па пакупніцкай здольнасці заробку палякаў. Паліўны крызіс асабліва балюча адбіўся на фермерах, таму яны з большым сумам назіраюць за эканамічнымі паказчыкамі, чым гараджане. Зрэшты, вераснёўская інфляцыя, якая разагналася да максімуму за год, усім псуе настрой.

У кіруючай эліце ўзніклі рознагалоссі па рэакцыі на негатыўныя падзеі. Падаражанне паліва адбываецца на фоне дынамічнага росту дзяржаўнага доўгу, аб’ём якога ўжо перавысіў 60 % ад ВУП. Вядома, у немалой колькасці еўрапейскіх дзяржаў запазычанасць казны перавысіла ўжо 100 % валавога прадукту. Але тут пытанне не толькі аб’ёму доўгу, але і яго структуры. У закрэдытаваных урадаў тых жа Францыі і Італіі ў партфелі дастаткова шмат доўгіх інструментаў прыцягнення грошай. У Варшавы крэдыты больш кароткія, таму рост дзярждоўгу адразу значна павышае выдаткі на яго абслугоўванне. Словам, наяўных сродкаў для нівеліравання паліўнай інфляцыі ў польскага ўрада пад рукой не аказалася, а прэзідэнт краіны Караль Наўроцкі адмаўляўся некалькі тыдняў падпісаць закон аб дадатковым падаткаабкладанні звышпрыбыткаў нафтаперапрацоўчых кампаній. У рэшце рэшт яму гэта прыйшлося зрабіць — 3 кастрычніка. 

Дадзеныя сродкі будуць накіраваны на зніжэнне цэн на дызель і бензін. Таксама практычна адначасова Варшава вярнула рэгуляванне цэн на АЗС. Акрамя таго, прыйшлося зменшыць ПДВ і акцызы. Гэты крок адмоўна адаб’ецца на паступленнях у бюджэт. І ці змогуць зборы з нафтаперапрацоўшчыкаў кампенсаваць гэтыя страты — складанае пытанне.

Бюджэтны дэфіцыт раскручваецца. Дзяржава ўжо з цяжкасцю выконвае і нават скарачае свае сацыяльныя гарантыі. У выніку зніжаецца фінансаванне сістэмы аховы здароўя, адукацыі, уводзяцца рэжымы эканоміі ў інвестыцыях на інфраструктуру. Гэта значна ўплывае на якасць жыцця і патрабуе дадатковых выдаткаў ад грамадзян. А наперадзе яшчэ зіма, якая ў многіх выклікае сумненні з-за нізкага ўзроўню запампоўкі газу ў сховішчы, таму і прагрэсіруе песімізм. Што цалкам вытлумачальна.

Уладзімір ВАЛЧКОЎ