Сёння Міжнародны дзень жанчын і дзяўчат у навуцы. Абвешчаны Генеральнай асамблеяй ААН, гэты дзень мае мэтай прыцягнуць увагу сусветнай супольнасці да роўнага ўдзелу мужчын і жанчын у навуковых даследаваннях і развіцці навуковых ведаў.
У нашай краіне гэта роўнасць забяспечана безагаворачна, і жанчыны робяць вельмі значны ўнёсак у развіццё айчыннай навукі. Доля жанчын-даследчыкаў у краіне складае каля 39 працэнтаў, пры гэтым у магістратуры, аспірантуры і дактарантуры іх больш як палова, сведчыць статыстыка. У Акадэміі навук палова супрацоўнікаў — жанчыны, ва ўніверсітэцкай навуцы іх яшчэ больш — 57 працэнтаў прафесарска-выкладчыцкага складу. Жанчыны іграюць важную ролю і ў фундаментальных, і ў прыкладных даследаваннях, і без іх беларуская навука на сённяшні дзень проста не можа паўнавартасна існаваць
Згадзіцеся, раней у Беларусі пра такі дзень наогул мала хто чуў, хоць з падачы Генеральнай асамблеі ААН ён адзначаецца 11 лютага ўжо дзесяць гадоў запар. Аднак гэта і нядзіўна, таму што ў нашай краіне забяспечаны роўны ўдзел мужчын і жанчын у навуковай дзейнасці — ніякай гендэрнай няроўнасці.
У атмасферы салідарнасці і адзінства
Пра ролю жанчын у развіцці айчыннай навукі, пераемнасць пакаленняў і сучасны жаночы навуковы патэнцыял у Нацыянальным прэс-цэнтры расказала Юлія КАЧУРКА, начальнік упраўлення навукова-арганізацыйнай і прававой работы, старшыня першаснай арганізацыі «Беларускі саюз жанчын» НАН Беларусі. Яна таксама нагадала, што Міжнародны дзень жанчын і дзяўчат у навуцы з’явіўся ў календары ў 2015 годзе, і асабліва прыемна назіраць, як з кожным годам ён усё шырэй асвятляецца і атрымлівае падтрымку з боку розных сфер нашага грамадства і дзяржавы. Разам з навуковай дзейнасцю жанчыны-навукоўцы актыўна ўдзельнічаюць у грамадскім жыцці.
Як адзначыла Юлія Качурка, Беларускі саюз жанчын у НАН імкнецца гарманічна спалучаць навуковую працу з сацыяльнымі, духоўнымі і дабрачыннымі ініцыятывамі. Жанчыны-даследчыкі ўдзельнічаюць у дапамозе хоспісам, дзецям, сацыяльна ўразлівым групам, падтрымліваюць грамадскія акцыі і традыцыі ўзаемадапамогі. Да такіх праектаў актыўна далучаюцца і мужчыны-навукоўцы, што стварае асаблівую атмасферу салідарнасці і адзінства навуковай супольнасці.
Кадравы патэнцыял
Сваім бачаннем ролі жанчыны ў сучаснай навуцы падзялілася доктар хімічных навук, «Вучоны 2024 года», член-карэспандэнт НАН, кіраўнік «ХімФармСінтэз» Інстытута біяарганічнай хіміі Алена КАЛІНІЧЭНКА. Яна лічыць, што жанчыны адыгрываюць істотную ролю не толькі ў развіцці навуковай сферы, але і ў развіцці грамадства і дзяржавы ў цэлым. Гісторыя сусветнай навукі — яскравае таму пацвярджэнне: больш за шэсць дзясяткаў жанчын сталі лаўрэатамі Нобелеўскай прэміі ў галінах хіміі, фізікі і медыцыны!
Асабліва блізкай для Алены Калінічэнка з’яўляецца менавіта медыцынская навука. Навукова-практычны цэнтр, якім яна кіруе, арыентаваны на распрацоўку і ўкараненне сучасных супрацьпухлінных, супрацьвірусных і супрацьтуберкулёзных прэпаратаў. Гэта сфера, на яе думку, надзвычай сімвалічна сугучная з жаночай прыродай — імкненнем клапаціцца пра жыццё.
Звярнула ўвагу Алена Калінічэнка і на кадравы патэнцыял: каля 2/3 супрацоўнікаў цэнтра — жанчыны, пераважна маладыя, ва ўзросце 35–40 гадоў. За час існавання цэнтра з’явілася шмат маладых сем’яў і дзяцей, але гэта не стала перашкодай для прафесійнага росту супрацоўніц.
Больш чым статыстыка
Размова пра жаночы патэнцыял у навуцы атрымала лагічнае і фактаграфічна насычанае працягненне ў выступленні Алесі САЛАВЕЙ, навуковага супрацоўніка Інстытута сацыялогіі НАН. Паводле прыведзеных даных, сёння жанчыны складаюць каля 39 % ад агульнай колькасці даследчыкаў у Беларусі. Аднак сітуацыя істотна змяняецца, калі гаворка заходзіць пра малады навуковы корпус: у магістратуры, аспірантуры і дактарантуры доля жанчын перавышае 50 %. Як адзначыла даследчыца, большасць з іх свядома выбралі навуковы шлях, упэўненыя ў сваёй прафесіі і разглядаюць у перспектыве абарону кандыдацкіх і доктарскіх дысертацый.
Асобна Алеся Салавей спынілася на галіновай структуры навукі. Найбольш шырока жанчыны прадстаўлены ў медыцынскіх навуках — 66,3 %. Даволі высокія паказчыкі назіраюцца і ў іншых сферах: у прыродазнаўчых навуках — 54,5 %, у сельскагаспадарчых — 61,8 %, у сацыяльна-эканамічных і грамадскіх — 59,7 %, у гуманітарных — 59,9 %.
Алеся Салавей упэўнена: актыўная прысутнасць беларускіх жанчын у сучаснай навуцы істотна ўмацоўвае кадравы патэнцыял не толькі навуковай сферы, але і ўсяго грамадства. Пры гэтым высокі ўзровень прадстаўленасці жанчын сярод даследчыкаў сведчыць пра тое, што фемінізацыя беларускай навукі значна вышэйшая, чым у сярэднім у свеце.
Гэтыя лічбы і назіранні гучаць не проста як сухая статыстыка, а як выразнае пацвярджэнне таго, што жаночы твар беларускай навукі — гэта ўжо не выключэнне, а ўстойлівая і важная частка яе сучаснай рэальнасці.
Міхаіл ДАНІЛКОВІЧ
Фота БелТА
