Аднак рана ці позна прастора для манеўру скончыцца, і спажыўцам давядзецца сутыкнуцца з ростам цэн, папярэджваюць яны. Зумеры ў ЗША ужо павялічылі спажыванне растваральнай кавы, а многія звычайныя грамадзяне купілі кававаркі. Чаму дажджлівае лета 2025 года можа сыграць на руку каваманам — у нашым матэрыяле.

Гандляры кавы ў 2025 годзе сутыкнуцца з сур’ёзнымі цяжкасцямі з-за памяншэння аб’ёмаў вытворчасці кававых бабоў у шэрагу рэгіёнаў, папярэдзіла вясной агенцтва Reuters. У сакавіку яны да мінімуму скарацілі закупкі кававага зерня на фоне іх падаражэння, што прывяло ледзь ці не да поўнага прыпынення сусветнага гандлю гэтым прадуктам.

На лонданскай біржы ICE кошт ф’ючарса арабікі ў снежні мінулага года падняўся да 3,48 долара за фунт, што на 70 працэнтаў перавысіла паказчыкі 2023 года. 

Прычынай паслужылі дрэнныя ўмовы надвор’я ў краінах-пастаўшчыках, Бразіліі і В’етнаме. У першым рэгіёне назіралася засуха, у другім — тайфуны і дажджы, якія выклікалі праблемы з ураджаем, расказаў эксперт групы карпаратыўных рэйтынгаў АКРА Антон Трэнін.

Сустрэўшыся на з’ездзе амерыканскай Нацыянальнай асацыяцыі кавы, удзельнікі рынку прызналіся, што істотнае павышэнне кошту ф’ючарсаў на арабіку заспела іх знянацку. Прадстаўнік эквадорскага вытворцы і экспарцёра растваральнай кавы Elcafe Рэнан Чуэйры паскардзіўся, што яму ўпершыню не ўдалося прадаць увесь тавар, нарыхтаваны да рэалізацыі да сакавіка. З-за рэзкага росту цэн многія пакупнікі не сталі рабіць закупкі, і частка прадукцыі аказалася незапатрабаванай.

Праблемы назіраліся і ў іншых удзельнікаў рынку. У Нідэрландах і Германіі асобныя рэтэйлеры вясной адмовіліся набываць прадукцыю карпарацыі JDE Peet’s NV (валодае брэндамі Jacobs, Tassimo, Lor, Peet’s Coffee і Senseo). Гэта адбылося з-за рознагалоссяў з вытворцам, якія плануюць падняць кошт сваёй прадукцыі ў супермаркетах. «Рэальнасць такая, што значнае павышэнне цэн непазбежна», — выказваўся генеральны дырэктар JDE Peet Рафаэль Алівейра.

Кавярні шукаюць баланс шляхам зніжэння затрат на персанал і абсталяванне

Для Бразіліі гэты сезон стаў самым засушлівым з 1981 года: кававыя дрэвы пачалі засыхаць з-за дэфіцыту вільгаці, а пагоршылі сітуацыю праблемы з арашэннем палёў. Рэзервовай сістэмай паліву абсталявана толькі трэць кававых плантацый краіны, і гэтых магутнасцяў не хапіла, каб кампенсаваць наступствы засухі. У выніку вытворчасць арабікі ў краіне скарацілася на 15 працэнтаў, а рабусты — на 10 працэнтаў, паведамілі ў Міжнароднай арганізацыі кавы ICO (International Coffee Organization).

Па выніках мая 2025 года сукупны аб’ём паставак кававых зерняў з Бразіліі ў іншыя краіны знізіўся на трэць у параўнанні з аналагічным перыядам мінулага года, адзначылі прадстаўнікі Савета экспарцёраў кавы лацінаамерыканскай краіны (Cecafe). За гэты месяц бразільскія плантатары змаглі адправіць на экспарт толькі 2,963 мільёна мяшкоў па 60 кілаграмаў. У гадавым жа выражэнні экспарт у студзені-маі асеў на чатыры мільёны. У гэтым выпадку ўзрослыя цэны сыгралі на руку вытворцам, якія не толькі не зменшылі выручку з-за аб’ёмаў, але і павялічылі яе амаль у 1,5 раза.

Скарачэння ўраджаю кававых бабоў чакалі і ў В’етнаме. У 2024—2025 сельскагаспадарчым годзе вытворчасць кавы ў краіне знізіцца на пяць працэнтаў і складзе каля 27 мільёнаў мяшкоў, прагназавалі ў В’етнамскай асацыяцыі кавы і какавы (Vicofa).

Сярод іншых прычын, якія прывялі да падаражэння кавы, эксперты выдзяляюць павелічэнне лагістычных выдаткаў. 

З-за геапалітычнай нестабільнасці і падаражэння паліва біржавыя цэны на каву дадалі 20-25 працэнтаў, што адбілася на канчатковым кошце. Да таго ж у свеце вырасла спажыванне напою: чакаецца, што ў 2025 годзе яно чарговы раз перавысіць вытворчасць. 

За апошнія тры гады ў сукупнасці было выпіта 750 метрычных тон кавы — значна больш за ўраджай гэтых гадоў.

Працэс адаптацыі да новых цэн пачаўся не ўчора. Рост кошту кавы працягваецца з пераменнай інтэнсіўнасцю ўжо некалькі гадоў, а на рынку многіх краін СНД да глабальных прычын дадаюцца яшчэ і ваганні курсу долара. Кавярні пры гэтым імкнуцца не павышаць цэны занадта рэзка і шукаюць баланс, зніжаючы, апроч іншага, выдаткі на персанал і абсталяванне. «Але тут запасу для манеўру мала, паколькі лагістыка, персанал і сабекошт напояў таннейшымі не становяцца», — заключае спікер.

Амерыканцы перайшлі на растваральную каву, а многія запасліся кававаркамі

Імкнучыся адказаць на запыты рынку, некаторыя вытворцы расходавалі рэзервовыя запасы. Але, нягледзячы на моцны прырост цэн на каву ў мінулым годзе, сёлета яны зноў выраслі. Чарговы гістарычны максімум ф’ючарсы на арабіку прабілі 13 лютага, дасягнуўшы 4,4 долара за фунт. У выніку гандляры прадуктам вырашылі закупляць у Бразіліі строга неабходны аб’ём, каб не аказацца ў мінусе.

Тое, што адбываецца, адбілася і на бізнесе ўладальнікаў кававых складоў, размешчаных каля партоў у ЗША. Вясной яны былі загружаны ў два разы менш, чым звычайна, а многія арандатары паспяшаліся вярнуць кававыя бункеры іх уладальнікам, не чакаючы заканчэння арэндных дагавораў. Некаторыя кампаніі па абсмажванні кавы ў Штатах з-за ўзрослых цэн сталі сумнявацца ў далейшым поспеху свайго бізнесу, расказаў заходняму агенцтву неназваны ўдзельнік рынку.

Адрэагавалі на павышэнне цэн і радавыя пакупнікі. Яны сталі радзей браць напой ва ўстановах і павялічылі яго спажыванне дома. Выдаткі зумераў на растваральную каву ў ЗША па выніках мінулага года выраслі да 126,5 мільёна долараў. У параўнанні з 2022 годам прырост аказаўся больш чым двухразовым. Па даных Bloomberg, такая тэндэнцыя была звязана з падаражэннем напою ў кавярнях. 

За кубачак кавы ў Starbucks у Нью-Ёрку сёння просяць 3,45 долара, тады як цана растваральнай кавы ў разы ніжэйшая — усяго 0,36 долара.

У свеце развіваюцца стартапы па стварэнні клеткавай і малекулярнай кавы

Аднымі з першых выкарыстоўваць рост цэн на каву на сваю карысць вырашылі прадпрымальнікі. Так, жыхарка Коста-Рыкі Марсела Саенс пяць гадоў таму запусціла стартап па вытворчасці кавы без зерня — малекулярнай кавы — пад назвай Compound Foods. Яе ідэя заключалася ў пошуку кампанентаў, якія стануць аналагам натуральнай кавы, а важнай умовай была магчымасць вырошчвання такіх інгрэдыентаў не ў трапічных рэгіёнах. У выніку прадстаўнікі стартапа сталі выкарыстоўваць фінікавыя і вінаградныя костачкі, семкі сланечніку і ражковага дрэва, цыкорыю.

«Каля паловы існуючых плантацый (уключаючы размешчаныя ў Бразіліі і В’етнаме) праз паўстагоддзя могуць стаць непрыдатнымі для вядзення гаспадаркі», — тлумачыць прычыну, якая заахвоціла яе пачаць распрацоўкі, Саенс. Кліматычныя змены адбіваюцца на плошчах плантацый, уплываюць на якасць зерня і рэгулярнасць ураджаю, пералічвае яна. Для работы над пачынаннем дзяўчыне ўдалося прыцягнуць інвестыцыі ў памеры 5,3 мільёна долараў.

Ужо некалькі гадоў пастаўкамі падобнай кавы ў гандлёвыя сеткі займаюцца і галандскія кампаніі. У прыгатаванні напою яны выкарыстоўваюць лубін, чорныя парэчкі і нут. Карыстальнікі, якія спрабуюць яго ўпершыню, спачатку з недаверам рэагуюць на кававы аналаг, але ў выніку застаюцца цалкам задаволены яго смакавымі якасцямі, канстатуе сузаснавальнік брэнда Дэвід Клінгем.

Матываваць пакупнікоў набываць менавіта гэту каву вытворца спрабуе праз экалагічную адказнасць. Калі аматары падбадзёрлівага напою заменяць ім усяго адзін кубачак кавы ў тыдзень, гэта зберажэ гектары трапічных лясоў, адзначаюць галандскія спецыялісты кававага бізнесу. Набыць такі прадукт на маркетплэйсе можна за 5,39 еўра за 250 грамаў.

Яшчэ адна эксперыментальная тэхналогія ўяўляе сабой вытворчасць кавы з клетак кававых раслін у лабараторыі. У 2021 годзе спецыялісты Finnish institute VTT прыступілі да вырошчвання кавы ў прабірцы, а ў 2023-м яны расказалі пра гэта шырокай аўдыторыі. У працэсе не выкарыстоўваюцца пестыцыды, эканоміцца вада і памяншаюцца выкіды вуглякіслага газу ад транспарціроўкі. Ніжэйшыя і выдаткі часу — на атрыманне кавы ў такіх умовах ідзе толькі каля месяца, а не цэлы сезон.

Да шырокага спажыўца прадукт пакуль не дайшоў: спачатку трэба распрацаваць каналы збыту і прыдумаць культуру спажывання напою, тлумачаць эксперты. 

Ці змогуць вытворцы сур’ёзна прывучыць каваманаў да штучных аналагаў і даказаць ім, што яны не толькі больш карысныя, але і смачнейшыя, пакажа час. Але чым хутчэй кававыя зерні будуць расці ў цане, тым з большай хуткасцю бізнес пачне масава распрацоўваць і прасоўваць такія тавары.