Дзень народнага адзінства — больш чым самае маладое дзяржаўнае свята. Гэта яшчэ і выдатная нагода ўспомніць сваю гісторыю, прааналізаваць шлях, які прайшоў наш народ і вынесці ўрокі, неабходныя для будучага развіцця. Менавіта гэтаму прысвечаны святочны рабочы дзень Прэзідэнта Беларусі Аляксандра Лукашэнкі. У графіку кіраўніка дзяржавы — сустрэча з ідэалагічным актывам, гістарычнай і экспертнай супольнасцю. На парадку дня — наша гісторыя, цяперашні дзень і планы будучыню.

Прэзідэнт заклікаў не замоўчваць гістарычныя факты і адкрыта аб іх расказваць 

На сустрэчы з ідэалагічным актывам, гісторыкамі і палітолагамі кіраўнік дзяржавы ўзгадаў урокі і заклікаў расказваць аб іх людзям. 

Адкрываючы сустрэчу,кіраўнік дзяржавы назваў Дзень народнага адзінства данінай нашай гістарычнай памяці. Мы адзначаем лёсавызначальную падзею — 86 гадоў таму жалезная сцяна, якая падзяляла наш народ на заходніх і ўсходніх беларусаў, рухнула.

«Тэзіс гучыць пафасна, але не без падстаў, — заўважыў Аляксандр Лукашэнка. — Паход Чырвонай Арміі таму і называўся вызваленчым. Чырвонаармейцы ішлі на дапамогу беларусам, якія вялі самаадданую барацьбу за сваю нацыянальную годнасць. Усе, хто быў на перадавой гэтай барацьбы, — нашы героі». 

Прэзідэнт звярнуў увагу, калі мы гаворым аб гістарычнай памяці, размова ідзе аб акцэнтах. «Мы не так даўно вярнулі ў каляндар дзяржаўных святаў дзень 17 верасня. Ці ўдалося ў поўнай меры ўсвядоміць сэнс і нацыянальную значнасць даты — гэта пытанне, на якое мы сёння будзем шукаць адказ, — заўважыў кіраўнік дзяржавы. — У гэтае свята мы не проста гаворым пра гістарычнае ўз’яднанне і адзінства нацыі. Мы робім высновы. Будуем будучыню на вопыце мінулага». 

Аляксандр Лукашэнка акцэнтаваў: што б ні адбывалася сёння, мы не лічым памылкай тое, што доўгія гады імкнуліся жыць з суседзямі ў міры, не кідаючы ў твар непрыемныя для іх гістарычныя факты. «Пакуль мы думалі пра сяброўства, там з нас рабілі недачалавекаў і адкрытых ворагаў. І ў культуры, і ў навуцы, і ў СМІ. У выніку выпрацавалі тую палітыку, якую мы сёння маем. Таму, на мой погляд, нам трэба больш расказваць перадгісторыю паходу Чырвонай Арміі. Расказваць, перапыніўшы гады маўчання, пра тое, які цяжкі след пакінула польская ўлада на землях, адарваных ад савецкай рэспублікі». 

Кіраўнік дзяржавы перакананы: нашы людзі павінны ведаць, што беларусаў рабавалі, пакуль этнічная Польшча расцвітала, што нашы рэсурсы вывозілі, а селянін, які працаваў на знос за капейкі, жыў у галечы і пад страхам бізуна. І гэты бізун апускаўся на кожнага, хто спрабаваў змагацца за свае веру, мову, культуру.

• «Мы павінны гаварыць пра тое, што жыхары Заходняй Беларусі былі пазбаўленыя права вучыцца на роднай мове, праваслаўныя храмы зачыняліся, нацыянальныя эліты і святары прыгняталіся. І мы ўсе павінны памятаць, што польскія турмы былі перапоўненыя беларускімі патрыётамі, што нацыя знішчалася і духоўна, і фізічна самымі жорсткімі спосабамі», — заклікаў Прэзідэнт. Ён заўважыў, што размова пра гэта ўжо ідзе. Але для гэтага не трэба было збірацца ў Палацы Незалежнасці, заўважыў кіраўнік дзяржавы. «Мы ж сабраліся для таго, каб знайсці нешта новае, новы напрамак, які б, як моладзь кажа „зайшоў“, зачапіў бы людзей», — удакладніў беларускі лідар. 

Працягваючы, Прэзідэнт падкрэсліў, што сёння асабліва важна расказваць, як гераічна заходнія беларусы супраціўляліся, аб’ядноўваліся ў барацьбе, імкнуліся да ўз’яднання з усходняй часткай. Гэта сапраўды гістарычны прыклад народнага адзінства, заявіў кіраўнік дзяржавы. І паставіў пытанне: наколькі эфектыўна мы гэтыя факты агучваем? Пачынаючы са школьнага падручніка і заканчваючы экспазіцыямі ў музеях, экскурсіямі па памятных месцах.

«Асабліва падкрэсліваю: у падручніку. Калі са школьнага ўзросту нам удалося пераканаць, укласці ў галаву дзяцей, тое, што мы хочам, і тое, пра што гаворым, значыць, мы дабіліся поспеху. Потым цяжка будзе пераканаць гэтых дзяцей у адваротным, — патлумачыў беларускі лідар. — І па ўсіх перыядах беларускай гісторыі варта прааналізаваць акцэнты: якія даты і падзеі важныя, хто героі, хто ворагі». 

Аляксандр Лукашэнка прызнаў, што Беларусь, прайшоўшы трэць стагоддзя сваёй суверэннай гісторыі, яшчэ вельмі маладая. Гісторыя суверэннай дзяржавы толькі пачынаецца. «Я ўжо не аднойчы казаў, што мы ідзем па тонкім лёдзе. Тыя, хто марыць, каб гэты лёд даў расколіну, будуць бясконца спекуляваць на важных для нас гістарычных датах, укідваючы фэйкі пра пакты, змовы і іншую лёгка аспрэчваемую гістарычнымі дакументамі лухту», — папярэдзіў кіраўнік дзяржавы. 

Аляксандр Лукашэнка ўзгадаў пакт Молатава-Рыбентропа. «Я павінен сказаць, што нам глыбей трэба аналізаваць, чаму гэта адбылося. Калі павярхоўна, то быццам бы ў нейкай ступені і Савецкі Саюз вінаваты, нешта там дзялілі, падзялілі і гэтак далей. А калі глыбей паглядзець? І гэта ўжо задача нават не гісторыкаў, гэта задача палітыкаў, дасведчаных палітыкаў, якія могуць праз сваё палітычнае жыццё, кар’еру і іншае зірнуць канкрэтна на тыя падзеі. — звярнуў увагу ён. — Вось Польшчу падзялілі. Слухайце, А Польшча чаму дапусціла тое, што яе падзялілі? Памятаеце, я вам казаў — 2020 год, усе тут крычым гвалтам „вінаватыя, нягоднікі, падонкі і іншае“. А мы? Мы што, добрыя былі, мы не вінаватыя? Сапраўды так там было і з Польшчай. „Ад можа да можа“ з’явілася ж не ўчора і не сёння».

Прэзідэнт нагадаў, як Польшча ў той час «падлашчвалася» да Гітлера — гісторыя захавала факты, як польскія паслы хвалілі нямецкае кіраўніцтва. Як заўважыў, Аляксандр Лукашэнка, такія словы паслы без адабрэння кіраўніцтва краіны казаць не будуць. «Вось з гэтых пазіцый яшчэ трэба паглядзець і палякаў павярнуць у гэты бок і папрасіць іх: вы туды акуніцеся і прааналізуйце, чаму вас нібыта падзялілі... Калі б не падзялілі, можа быць, яны б і самі дзялілі, ды і дзялілі», — дадаў ён. Аляксандр Лукашэнка параіў на гістарычныя падзеі глядзець з розных бакоў і рабіць з гэтага аналізу адпаведныя высновы.

«Крытэрый адзін — адданасць інтарэсам роднай зямлі і свайго народа»

Па словах Прэзідэнта, трэба разумець, што гісторыкі аналізуюць дакументы, факты, выбудоўваюць храналогію падзей. «А ідэалагічная задача, наша задача — трансфармаваць гэты матэрыял у наратывы, аргументы, контраргументы і працаваць з імі ў інфармацыйным полі, — звярнуў увагу кіраўнік дзяржавы. — Тут вучоныя, педагогі, журналісты і эксперты павінны дзейнічаць у рамках адзінай стратэгіі фарміравання гістарычнай памяці».

Аляксандр Лукашэнка заўважыў, што ён не плануе падрабязна развіваць гэту тэму, яго цікавіць аналіз праведзенай работы па канкрэтных даручэннях, у тым ліку Прэзідэнта, бачанне далейшага шляху ў кантэксце задач гістарычнай палітыкі. 

У сувязі з гэтым беларускі лідар абазначыў некаторыя тэмы.

Першая тэма — развіццё гістарычнай навукі ў краіне. Прэзідэнт пацікавіўся, якія тэмы сёння распрацоўваюць аспіранты і вучоныя. «Гэта важна ўвогуле для ўсіх галін, а для гісторыі — гэта найважнейшы кірунак, — удакладніў ён. — Тут і абмяркоўваць, быццам, няма чаго. Трэба разам з вамі — вы людзі і свядомыя, і адукаваныя, вы ведаеце часам больш чым я або хтосьці іншы. Падымайце гэтыя пытанні наверх».

Па словах кіраўніка дзяржавы, важна, якія тэмы распрацоўваюць аспіранты, навукоўцы, хто і як выкладае гісторыю, хто і як фарміруе экспазіцыі ў музеях, турыстычныя маршруты. Аляксандр Лукашэнка паставіў гэтыя пытанні з пункту гледжання акцэнтаў на падзеі, даты, асобы.

«У многіх краінах свету гэтае пытанне на асаблівым кантролі дзяржавы, аж да ліцэнзавання, — праінфармаваў Прэзідэнт. — Там ты не маеш права расказваць пра гісторыю краіны, не здаўшы спецыяльнага іспыту». 

Другая тэма — пантэон нацыянальных герояў. «Тэма вельмі адчувальная, — удакладніў кіраўнік дзяржавы. — Таксама трэба разумець, хто герой, хто вораг, хто ўнёс уклад у сусветную культуру, навуку, гісторыю, захаваўшы сувязь з Радзімай, хто зрабіў тое ж самае, але адрокся ад сваёй ідэнтычнасці. Нікога не выкрэсліваем са сваёй гісторыі, але акцэнты павінны быць зроблены выразна і пажадана без паўмер».

Гэтак жа дакладна, па словах беларускага лідара, трэба аргументаваць афіцыйную пазіцыю і адлюстроўваць яе ў інфармацыйных крыніцах. «Крытэрый адзін — адданасць інтарэсам роднай зямлі і свайго народа», — падкрэсліў Аляксандр Лукашэнка і пацікавіўся, ці робяцца такія акцэнты ў школьных і праграмах ВНУ.

Беларускі лідар звярнуў увагу на тое, што кожны гістарычны персанаж — гэта выхавацель нашых дзяцей. «З героямі Вялікай Айчыннай вайны ўсё зразумела (яны гераічна гінулі за Радзіму), але ў нас былі і вялікія перыяды мірнай гісторыі, — нагадаў ён. — Нам патрэбны прыклады людзей, якія гераічна жылі і працавалі».

Трэцяя і найгалоўнейшая тэма — як зрабіць гісторыю зразумелай, даступнай і цікавай для ўсіх. «Асабліва для моладзі, якая падпадае пад уплыў не толькі інтэрнэту», — удакладніў Прэзідэнт. 

Кіраўнік дзяржавы канстатаваў, што цікавасць да гісторыі ў грамадстве ўзрастае. «Ва ўсе часы гэта тэма была спрыяльнай глебай для спекуляцый, — нагадаў ён. — І сёння яе спрабуюць сказіць у галовах нашых людзей, закідваючы міфамі і небыліцамі». 

У сувязі з гэтым Аляксандр Лукашэнка прывёў у прыклад выпадак са сваёй работы ў Вярхоўным Савеце. «Калі зусім малая апазіцыя (каля 30 чалавек), змагла зламаць, павярнуць, сказіць, — канкрэтызаваў ён. — І гісторыкі былі там на чале: той жа Зянон Пазняк, Голубеў і гэтак далей. А паколькі, прабачце мяне, нашы камунякі сядзелі там, не разумеючы, што адбываецца, не ведаючы гісторыі, яны з усім пагаджаліся». 

Расказаў Прэзідэнт і пра скандальную гісторыю, калі ў Вярхоўным Савеце зацвярджалі герб Беларусі — «Пагоню». «Жорстка было пастаўлена (я таксама быў у гэтай кампаніі) пытанне: чым ён адрозніваецца ад літоўскага, — узгадаў беларускі лідар. — І літаральна за ноч, раніцай нам прынеслі столькі плакатаў у Вярхоўны Савет, страшна было глядзець, прайсці ў калідоры немагчыма было. І ўсе даказвалі: „А вось вугал нахілу мяча такі“, „а гэты скача так“ і гэтак далей. Бела-чырвона-белы і іншае... А сёння мы разумеем, куды нас нахілялі і ў каго падобныя сімвалы». 

«Давайце казаць шчыра: і мы тут удаліся, — удакладніў кіраўнік дзяржавы. — Калі мы такія праведныя былі, то чаму камуністычная наша ідэалогія, прапаведнікам якой і я быў (не адмаўляюся, лектарам усё жыццё працаваў, свята ў гэта верыў) аказалася не зусім правільная? Таму мы часам, па-славянску, як возьмем кій, як пачнём скакаць, мы не бачым, што робіцца па баках. А гэта трэба бачыць і аб гэтым трэба гаварыць...»

«Падмена пэўных сэнсавых катэгорый мінулага з мэтай змянення паводзін цэлых народаў сёння стала асаблівасцю сучаснай палітыкі, — звярнуў увагу беларускі лідар. — Таму ў свядомасці нашых грамадзян — ад малога да вялікага — павінна быць дакладнае разуменне таго, праз што прайшоў наш народ (усебаковы аналіз), якой цаной нам дасталася незалежнасць і каму мы абавязаны самім фактам свайго існавання».

Трэба ўзяць усё найлепшае «савецкае» 

Падчас сустрэчы з Прэзідэнтам актыўна абмяркоўваліся актуальныя пытанні мінулага і сучаснасці. Сяргей Сыранкоў, першы сакратар Цэнтральнага Камітэта Камуністычнай партыі Беларусі звярнуў увагу, што ў сваіх публічных выступленнях Прэзідэнт называе сябе савецкім чалавекам. Ён таксама заўважыў, што беларускі лідар падчас нядаўняй сустрэчы са Старшынёй КНР Сі Цзіньпінам ацаніў кітайскі досвед палітычнага ўладкавання дзяржавы пры галоўнай ролі кампартыі. «У сувязі з гэтым пытанне: што з вопыту Камуністычнай партыі Кітая прымяняльна ў дзейнасці Камуністычнай партыі Беларусі і маіх калег у партыйным руху?», — спытаў Сяргей Сыранкоў. 

«Калі я кажу, што я савецкі чалавек, гэта не значыць, што я прымаю ўсё тое, што было», — патлумачыў Аляксандр Лукашэнка. Ён падзяліўся, што тым самым падкрэслівае, што не адмаўляецца ад мінулага, ад мінулага краіны і ад свайго асабістага. «Я як савецкі чалавек імкнуся ўзяць усё найлепшае адтуль. А шмат добрага было. Мы ўсталі ўровень з сусветнай імперыяй. І ні адно пытанне без нас не вырашалася», — сказаў Прэзідэнт. 

Разам з тым, звярнуў увагу Аляксандр Лукашэнка, у савецкія часы ў эканоміцы мы таксама мелі станоўчы досвед. «Стаўшы прэзідэнтам, я для сябе адзначыў, што нельга бурыць тое, што стварылі да нас. Трэба гэта выкарыстоўваць, развіваць, мадэрнізаваць, — заявіў ён. — Як савецкі чалавек я перш за ўсё спрабаваў захаваць тое, што было створана неймавернымі намаганнямі, неймавернай працай нашага народа». Прыклад — сельская гаспадарка, будаўніцтва — сферы, добра развітыя ў Савецкім Саюзе. Захаваўшы гэтыя савецкія школы, у суверэннай Беларусі атрымліваюць годныя вынікі, заўважыў Аляксандр Лукашэнка. 

Аляксандр Лукашэнка пахваліў Камуністычную партыю, якая, па яго словах, «не віляе хвастом» на працягу ўсёй сваёй гісторыі. Але кіраўнік дзяржавы расказаў, што яго самога нярэдка крытыкавалі члены кампартыі, што ў свой час у яго былі не самыя цёплыя адносіны з камуністамі. Кіраўнік дзяржавы расказаў, што падчас яго парламенцкай дзейнасці ў Вярхоўным Савеце ўтварыўся дэмакратычны клуб, куды ўваходзілі прагрэсіўна думаючыя дэпутаты, і ў які паклікалі і Аляксандра Лукашэнку, што выклікала крытыку ў членаў кампартыі. «Мы самі сябе грызлі знутры замест таго, каб разабрацца: а што там гэты дэмакратычны клуб, давайце паглядзім, чаму там камуніст Лукашэнка разам з нацменам Пазняком... А там розныя былі пазіцыі, розныя пункты гледжання. Першы раз сабраліся... (Прэзідэнта ж не было, каб кіраваць краінай. Усе ў Вярхоўным Савеце варыліся). Быў кашмар», — распавёў Аляксандр Лукашэнка. 

Разам з тым, прызнаўся Прэзідэнт, ён з павагай ставіцца да камуністаў, якія сваёй лініі не змяняюць. «Лічу, што кампартыя — гэта сапраўдная партыя, якая мае сваю гісторыю, мінулае, станаўленне і іншае. Як бы я ні імкнуўся падтрымліваць усе партыі, усё ж такі гэта маладыя партыі, ім вельмі складана аб’ектыўна», — адзначыў ён. 

Кіраўнік дзяржавы ўспомніў і пра яшчэ адну савецкую арганізацыю — камсамол. Паводле яго, гэты рух трэба мадэрнізаваць і прыстасаваць да сучасных рэалій. Аляксандр Лукашэнка заўважыў, што сёння з’явілася шмат маладзёжных арганізацый, у дзейнасці некаторых часам цяжка разабрацца. Але, папярэдзіў ён, «ціснуць іх» і пакінуць адну — гэта апошняя справа. «А вось акуратна працуючы, прыйсці да таго, каб была магутная маладзёжная арганізацыя, — гэта трэба зрабіць», — адзначыў кіраўнік дзяржавы. 

Асобна Прэзідэнт адказаў тым, хто лічыць што такія маладзёжныя арганізацыі, як, напрыклад, БРСМ не патрэбныя. Ён патлумачыў, што сёння складаная сітуацыя ў свеце, але ёсць выбудаваная моцная арганізацыя, якая ў выпадку надзвычайнай сітуацыі (напрыклад, вайны) зможа мабілізаваць і павесці за сабой людзей. «У складанай сітуацыі патрэбныя лідары, патрэбна накіраванасць, пажадана каб у асноўным у адзін бок. І хто наперадзе пойдзе? Дай бог, каб усе партыі арганізаваліся. Вы ведаеце маю пазіцыю, я вас хутка буду арганізоўваць у гэтым плане. Але абапірацца на каго? Вось яна, структура», — адзначыў Прэзідэнт. Ён заўважыў, што сёння трэба пазбаўляцца ад фармалізму і вызначаць асноўныя напрамкі дзейнасці. «Будатрадаўскі рух — вялікая справа, ніхто ад гэтага не адмовіцца. Праца, праца, праца... Дык трэба пакінуць? Трэба. Вы цяпер называеце „валанцёрскі рух“ — таксама нядрэнна, і піянераў будзеце падцягваць за сабой і дапамагаць старым. Гэта вялікая справа. Трэба вызначыць пяць-шэсць напрамкаў, каб усе разумелі, у гэтым кірунку трэба рухацца. І абавязкова быць патрыётамі сваёй краіны», — параіў Прэзідэнт маладзёжным арганізацыям, зрабіўшы акцэнт на тым, што трэба структураваць сваю дзейнасць. Аляксандр Лукашэнка прызнаўся, што для яго вельмі важна наяўнасць структуры, на якую ў цяжкі перыяд можна абаперціся. Таму, упэўнены, кіраўнік дзяржавы, трэба працаваць з моладдзю. 

А што датычыцца кітайскага вопыту, Прэзідэнт адзначыў, што ў гэтай краіны ёсць чаму павучыцца. Найперш, пераняць іх падыходы да работы. 

«Я заўсёды імкнуўся зрабіць усё для таго, каб у нас былі добрыя адносіны з Польшчай»

Старшыня Ліберальна-дэмакратычнай партыі Беларусі, намеснік старшыні Пастаяннай камісіі па міжнародных справах Палаты прадстаўнікоў Алег Гайдукевіч нагадаў першыя выбары Прэзідэнта Беларусі 1994 года, калі Аляксандр Лукашэнка, па яго словах, сказаў геніяльную фразу: «Я не з левымі, я не з правымі. Я з народам».

«Тое, што вы беспартыйны, што вы над усімі партыямі, — напэўна, адна з галоўных сіл, — падкрэсліў Алег Гайдукевіч. — Правільна, што не павінна быць пэўнай партыі ва ўладзе, але партыі патрэбны. Калі браць міжнародную работу, то кожная партыя працуе з пэўным спектрам палітычных сіл у Еўропе і Амерыцы. Напрыклад, наша партыя працуе з правымі партыямі Еўропы». 

Лідар Ліберальна-дэмакратычнай партыі Беларусі праінфармаваў, што 12 лістапада у Мінску плануецца кангрэс, у якім прымуць удзел 100 прадстаўнікоў з Амерыкі і Еўропы. «Яны едуць сюды, бо іх вы для іх — аўтарытэт, яны мараць аб такім Прэзідэнце», — заўважыў Алег Гайдукевіч. 

Кажучы аб агрэсіўнай палітыцы заходніх суседзяў у адносінах да Беларусі, дэпутат параіў і ў Польшчы, і ў Прыбалтыцы прыслухацца да слоў беларускага лідара, які неаднойчы гаварыў, што суседзяў не выбіраюць, яны Богам дадзены. «Яны дзейнічаюць па-іншаму: правакацыі, эскалацыі, парушэнне бізнэс-сувязяў, прычым б’юць па ўласных грамадзянах, — маючы на ўвазе заходніх суседзяў, дадаў Алег Гайдукевіч. — Гісторыя з дронамі, якія быццам бы ляцелі з Беларусі... Беларусь папярэдзіла Польшчу аб дронах ды яшчэ дапамагла іх збіць. І абуральны выпадак. За дзень да фактычнага заканчэння вучэння „Запад-2025“ з’явілася новая правакацыя: затрымалі быццам бы двух беларусаў і дрон, які быццам бы лятаў над урадавымі ўстановамі. І закрылі граніцу на фоне таго, як ЗША здымаюць санкцыі».

У сувязі з гэтым лідар партыі пацікавіўся меркаваннем Аляксандра Лукашэнкі, калі, на яго погляд, пачнуць наладжвацца адносіны паміж Беларуссю, Польшчай і Прыбалтыкай. 

«Я заўсёды імкнуўся зрабіць усё для таго, каб у нас былі добрыя адносіны, — падкрэсліў кіраўнік дзяржавы. — Я заўсёды да гэтага імкнуўся. Заўсёды гатовы да гэтага».

Прэзідэнт удакладніў, што ў яго як гісторыка заўсёды было разуменне таго, што Польшча — няпростая краіна. «І рана ці позна нам прыйдзецца з імі весці справу — вось як цяпер, — заўважыў ён. — Я імкнуўся пазбегнуць гэтага. Заўсёды палітыка была накіравана на гэта». 

Кажучы аб рэакцыі Польшчы на беларуска-расійскае вучэнне «Захад-2025», Аляксандр Лукашэнка канстатаваў, што адвесці манеўры ад заходняй граніцы, углыб Беларусі, было выключна яго рашэннем. «Мы нават з Пуціным гэта не абмяркоўвалі, — удакладніў ён. — Як высветлілася, гэта толькі была нагода. І закрыццё граніцы — таксама нагода. Яны даўно шукаюць, чым нас справакаваць. Не атрымліваецца. Бязвіз — калі ласка, прыязджайце. Яны выбудоўваюць сцяну на граніцы, яшчэ і закрываюць граніцу. Гэта ўжо зразумела, што ім нешта трэба. Мая галоўная задача і ваша таксама — не дапусціць (эскалацыі. — „Зв“.), не даць ім нагоды (яны нагоду знойдуць заўсёды). Прычын быць не павінна».

«Калі вы хочаце быць Прэзідэнтам, забудзьцеся, што ў вас ёсць усялякае жыццё»

Кіраўнік прававой установы «Грамадскі цэнтр заканадаўчых ініцыятыў» Ганна Канапацкая звярнула ўвагу на тое, што маладое свята, Дзень народнага адзінства, прысвечана згуртаванасці грамадства. Яна адзначыла, што на сучасным этапе адчуваецца адзінства нашага грамадства. «І Вашы прыхільнікі, і Вашы палітычныя апаненты аб’яднаныя ў абароне нашай дзяржаўнасці і адстойванні інтарэсаў народа Беларусі каля фігуры Прэзідэнта, што дасягнута ў тым ліку дзякуючы Вашым асабістым якасцям», — падкрэсліла Ганна Канапацкая. Яна папрасіла ў Аляксандра Лукашэнкі парады, што яшчэ неабходна зрабіць для таго, каб гэтае адзінства, кансалідацыю беларускага грамадства захаваць у будучыні, калі будзе новы Прэзідэнт (магчыма, нават жанчына).

Аляксандр Лукашэнка адзначыў, што нармальна ўспрымае размовы наконт будучага новага кіраўніка дзяржавы, але перакананы, што жанчына не будзе Прэзідэнтам у Беларусі ў бліжэйшы час. «Я ўвогуле жанчын паважаю бязмерна і быў бы рады, калі б знайшлася жанчына, якая магла б быць цяпер Прэзідэнтам, — удакладніў ён. — Гэта не жаночая цяпер работа. Гэта найцяжэйшая праца».

Па словах кіраўніка дзяржавы, жанчына — найлепшае, што стварыла прырода. А таму нельга яе кідаць на такую «гарачую патэльню», якой з’яўляецца прэзідэнцкая пасада. «Не хачу, каб на вас гэта ўсё абрынулася, і вы ўпалі пад гэтым грузам», — удакладніў Аляксандр Лукашэнка.

«Я заўсёды кажу, прэзідэнцтва — гэта не работа, — заўважыла Старшыня Савета Рэспублікі Наталля Качанава. — Гэта жыццё, пакладзенае на алтар сваё краіны і свайго народа».

«Калі вы хочаце быць Прэзідэнтам, забудзьцеся, што ў вас ёсць усялякае жыццё. Не кажучы пра асабістае — такога паняцця ў Прэзідэнта быць не можа», — канстатаваў кіраўнік дзяржавы. 

Ганна Канапацкая заўважыла, што, згодна з Канстытуцыяй, Прэзідэнт аблегчыў сабе работу, аддаўшы частку паўнамоцтваў Усебеларускаму народнаму сходу.

«Калі не туды звернем, у УНС ніхто маўчаць не будзе, — перакананы Аляксандр Лукашэнка. — Ніякага змянення гэтага курсу УНС не дапусціць. Гэта гарант, стабільнасць у гэтым плане. Што тут у Прэзідэнта забралі? Прэзідэнт можа ўнесці прапановы. Пакуль УНС іх падтрымлівае. Я імкнуся ўносіць такія прапановы, каб не трапіць пад крытыку з боку УНС і каб увогуле не адхілілі мае прапановы. Гэта такі стрымліваючы фактар. Нават я, 30 гадоў прапрацаваўшы, адчуваю гэта. А прыйдзе малады Прэзідэнт, ён тым больш будзе адчуваць. Я не бачу тут вялікай праблемы, асабліва калі ў нас будзе кансалідаванае, адзінае грамадства».

Па яго словах, Усебеларускі народны сход — гэта добры, буйны першы крок да той дэмакратыі, за якую некаторыя заўсёды змагаюцца. 

Тым, хто змагаецца за лідарства ў тых ці іншых колах, Аляксандр Лукашэнка нагадаў, што крэсла — заўсёды адно. «І ў кіраўніка партыі, і кіраўніка дзяржавы і гэтак далей, — канкрэтызаваў ён. — Гэта адно крэсла. Так прынята: усе змагаюцца (і гэта нармальна), гэта канкурэнцыя. Але вы павінны разумець: гэта адно крэсла і ў яго сядзе адзін чалавек. Дык ці варта нам біцца, браць адзін аднаго за грудкі і прабачце мяне, морду біць? Ці варта гэта таго? Таму трэба мабілізоўвацца, дзесьці аб’ядноўвацца. Але, вядома, гэта павінен быць прызнаны лідар». 

Беларускі лідар заклікаў займаць ва ўсім канструктыўную пазіцыю. «Прыходзьце, будзем абмяркоўваць, але не трэба ваяваць», — адзначыў ён.

«Мы заўсёды канструктыўна з вамі спрачаліся», — звярнула ўвагу Ганна Канапацкая.

«Чалавек малады, пакуль не з’явіліся дзеці»

Жаночую тэму працягнула і Вольга Шпілеўская, старшыня грамадскага аб’яднання «Беларускі саюз жанчын», дырэктар Нацыянальнага філіяла Міждзяржаўнай тэлерадыёкампаніі «Мір» у Рэспубліцы Беларусь. Яна заўважыла, што Беларускі саюз жанчын — грамадскае аб’яднанне без палітычных амбіцый. Вольга Шпілеўская звярнула ўвагу, што беларускія жанчыны шмат намаганняў прыкладаюць для захавання гістарычнай памяці ў сям’і, і ў краіне. «Кожная жанчына больш за ўсё хоча, каб у нашай краіне было мірна і стабільна. У гэтым ніхто не можа нават сумнявацца», — адзначыла кіраўнік БСЖ.. 

«Асабліва, калі ў яе дзеці ёсць. — пагадзіўся Прэзідэнт. — Я вось гляджу на моладзь і думаю: ён малады роўна датуль, пакуль не з’явіліся дзеці. Як толькі ў 22 гады, 20 або ў 35 з’яўляюцца дзеці ў маладога чалавека — зусім іншыя людзі. Таму што ў сапраўдных бацькоў усё сканцэнтравана на дзецях. А хочацца, каб дзеці жылі мірна, а не гінулі ў гэтых брудных акопах ці яшчэ дзесьці. Так, дзеці, сям’я — гэта вельмі важна». 

Вольга Шпілеўская ўзгадала пасыл кіраўніка дзяржавы, што калі мы хочам жыць, мы павінны ўмець усё. І распавяла, што актывісты БСЖ праводзяць час і на палігонах, дзе асвойваюць асновы ваеннай справы. «У нас створаны атрады народнага апалчэння, іх збіраюць, яны праводзяць падрыхтоўку — гэта ўсё выдатна. Мы, жанчыны, хочам прапанаваць і просім нас падтрымаць, каб для нас, жанчын, вайскоўцы арганізавалі жаночыя вучэнні, жаночыя разлік, каб мы ў выпадку неабходнасці маглі аказаць тую ж першую медыцынскую дапамогу і захаваць жыццё. Гэта і ў мірны час вельмі спатрэбіцца. І да таго ж 54% насельніцтва ў нашай краіне — гэта жанчыны. І мы жанчыны, паверце, у выпадку любой пагрозы гатовыя ўстаць нароўні з мужчынамі, каб абараняць сваю зямлю», — адзначыла Вольга Шпілеўская. 

«Оля, вайна — гэта справа мужчынская. Я прыхільнік гэтага», — адказаў на гэта Прэзідэнт. Але пагадзіўся, што элементарныя веды лішнімі не будуць. «Я пачуў. Я папрашу ваенных, каб яны падрыхтавалі адпаведную праграму. Мы гатовыя гэта зрабіць», — паабяцаў кіраўнік дзяржавы.

Кіраўнік маладзёжнага крыла Беларускага саюза жанчын Яўгенія Калечыц таксама выступіла з ініцыятывай. Яна звярнула ўвагу, што дзяржава выдзяляе шмат сродкаў і сіл на падтрымку шматдзетных сем’яў. «Нам здаецца, што было б нядрэнна стымуляваць жанчын на нараджэнне другога дзіцяці сёння. Напрыклад, праз выплаты, льготы, крэдытаванне», — прапанавала Яўгенія Калечыц. 

«Асабіста я да гэтага не саспеў, каб за другое дзіця плаціць або льготы», — падзяліўся асабістым меркаваннем кіраўнік дзяржавы. Ён адзначыў, што на гэта трэба выдзяляць дадатковыя сродкі, што не так проста. На думку Прэзідэнта, гаворачы аб падтрымцы маладых сем’яў, важна звярнуць увагу, на жыллёвае пытанне. Але і ў гэтым выпадку важна думаць аб фінансах. «Я думаю, нам трэба сканцэнтравацца на жыллё. Вось для людзей у пагонах за пяцігодку гэтую мы праблему з жыллём вырашым», — заявіў кіраўнік дзяржавы. Паводле яго слоў, чалавек у пагонах у выпадку неабходнасці не будзе ваяваць, калі ў яго сям’і не будзе даху над галавой. «Калі мы ўжо вайскоўцаў завастрылі на тое, што будзем ваяваць да апошняга ваеннага, абараняючы вас, перш за ўсё, перш чым вы будзеце нам дапамагаць, трэба, каб было жыллё. Таму я канцэнтруюся на тым, каб жыллё не толькі для вайскоўцаў, але і для моладзі асабліва. — патлумачыў свой падыход беларускі лідар. — А каб даплаціць за другое ці першае... напэўна, наўрад ці мы найбліжэйшым часам гэта зможам зрабіць. Гэта калі шчыра і адкрыта. Я б мог, вядома, сказаць вам: «так, мы цяпер будзем імкнуцца, каб за кожнага другое дзіця мы ім па 10-20 тысяч долараў. Але такіх грошай пакуль няма. Але будзем старацца дапамагчы, калі гэта трэба». Прэзідэнт удакладніў, што тым, хто сапраўды мае патрэбу ў дапамозе, дзяржава дапаможа. Але, акцэнтаваў ён, павінна быць выбудаваная выразная сістэма ад працоўнага калектыву да ўрада. Аляксандр Лукашэнка ўдакладніў: трэба бачыць сем’і, якім сапраўды патрэбна дапамога дзяржавы. У прыклад ён прывёў жанчын, якія адны выхоўваюць дзяцей і якім не заўсёды хапае сродкаў. Вось ім трэба дапамагаць, а не дзейнічаць чохам, перакананы беларускі лідар.

«Мы будзем вызваляць гэтых людзей паступова, спакойна»

Аглядальнік ЗАТ «Сталічнае тэлебачанне» Рыгор Азаронак адзначыў, што ў Беларусі клапоцяцца не толькі аб жанчынах, а і аб зняволеных. Ён нагадаў, што працуе камісія па разглядзе зваротаў грамадзян Рэспублікі Беларусь па пытаннях здзяйснення імі правапарушэнняў, кіраўнік дзяржавы рэгулярна падпісвае ўказы аб памілаванні. 

«Нядаўна адна такая група вызвалена была, — канстатаваў журналіст. — Назіраем такую сітуацыю: збеглыя вельмі незадаволены. Яны думаюць, лагер ім там будаваць ці што, не ведаюць, куды іх дзець, грошай няма. Пяць гадоў ім нейкія мільёны вылучаліся на „вязняў“, як яны кажуць, а цяпер раптам грошай няма. Кіраўніцтва Польшчы, Літвы спрабуе да гэтага прымазацца. Што вы думаеце пра гэтыя заявы?»

Прэзідэнт заўважыў, што ўсё гэта бачыць. «Яны (збеглыя. — „Зв.“) неяк хочуць уцерціся ў давер тым, хто тут застаўся, да нашых, — канстатаваў беларускі лідар. — А як уцерціся? Асабліва да сваякоў і блізкіх, якія атрымалі тэрміны і там знаходзяцца. Ім хацелася б удзельнічаць у гэтым. Яны ўжо што толькі мне не прапаноўвалі. Я вымушаны быў публічна заявіць, што за стол з імі, як з вамі, не сяду. Аб чым гаварыць? А ім гэтага хацелася б. І каб вынік быў: што яны ўдзельнічаюць у вызваленні. Не вызваляюць, а ўдзельнічаюць у вызваленні».

Кіраўнік дзяржавы адзначыў, што ў Беларусі добра ведаюць, чым кожны са збеглых дыхае. Па яго словах, большая палова сядзельцаў зразумела, чаго гэта варта, і асуджаюць тых, хто збег. 

Аляксандр Лукашэнка падкрэсліў, што збеглыя не маюць і не будуць мець ніякіх адносін да памілавання асуджаных. «Мы будзем вызваляць гэтых людзей паступова, спакойна, — заўважыў ён. — Большая частка ачумелыя былі, яны разумеюць гэта. Мы іх бачым ужо цяпер. Ну што трымаць іх там па 10-12 гадоў? Некаторыя здзяйснялі і прыстойныя злачынствы. Узяць таго ж Статкевіча. Чалавек ужо на сыходзе. Ён ужо хутка памрэ. Не дай Бог, у турме. Ну навошта гэта трэба? Ён хоча быць лідарам».

Прэзідэнт параіў не хвалявацца: пры прыняцці рашэння аб памілаванні ўлічваюцца многія фактары. «Проста так не робім: вельмі доўга думаем (што, дзе, як) і глядзім на будучыню, — удакладніў ён. — Яны рыхтуюцца да 2030 года. Ну добра, калі будзем крыху лепш працаваць, проста працаваць (бо аснова — эканоміка), атрымаем ураджай яшчэ пару гадоў, як у гэтым годзе (быццам заліло, засушыла). А яблыкі ў Польшчы купім. Ужо прыйшлі людзі, прапаноўваюць завезці яблыкі. Я гавару: „Чакайце, трэба выпрацаваць сістэму, каб мы маглі завесці, дзесьці пакласці, дзесьці прадаць“. Ну і канкурэнцыя патрэбна, каб цану збіць. Вось яблыкі, кажу, прывозьце. Агуркі, салату, памідоры — у міжсезонне ў нас попыт. У іншы час не трэба. Бо нашых могуць пакласці на лапаткі. Мы гатовы з усімі супрацоўнічаць: ёсць граніца, няма граніцы».

Перш за ўсё — эканоміка

Старшыня Беларускай партыі «Белая Русь» Вольга Чамаданава запэўніла, што пасыл Прэзідэнта аб тым, што самазаспакойвацца сёння нельга, выконваецца. «Моцным свету гэтага, на жаль, сёння не па душы наша суверэнная Беларусь з міралюбнай палітыкай, сацыяльна-арыентаваная дзяржава. Мы разумеем, што наперадзе ў нас вострая палітычная барацьба за розумы людзей. Бліжэйшая перспектыва —гэта электаральныя кампаніі ў 2029, 2030 гадах. Да якіх рызык і выклікаў нам рыхтавацца?» — спытала яна. 

На гэтую тэму Прэзідэнт даў адназначны адказ — эканоміка. «Перш за ўсё эканоміка», — заявіў ён. У прыклад Аляксандр Лукашэнка прывёў нядаўнія пратэсты ў Непале, якія пачалі маладыя людзі. Кіраўнік дзяржавы перакананы: людзям трэба даць магчымасць працаваць і зарабляць. І, вядома, каб не было праблем з харчаваннем. Як прыклад Аляксандр Лукашэнка ўспомніў вясновыя праблемы з недахопам бульбы ў краіне. Такога, паводле яго, быць не павінна. 

«Эканоміка павінна працаваць. — упэўнены беларускі лідар. — Кажу прэм’ер-міністру: „дайце мне эканоміку, за астатняе не буду пытацца“. Я таксама не буду ўбаку». Што тычыцца сельскай гаспадаркі, акрамя вырошчвання культур, трэба будаваць сховішчы, гэта значыць глядзець на будучыню. Тое ж самае і ў прамысловасці, па словах Прэзідэнта, трэба «выкарабквацца». Аляксандр Лукашэнка звярнуў увагу, што сёння на афрыканскім кантыненце трэнд на беларускую тэхніку, з намі хочуць працаваць — гэта трэба ўлічваць. Тое ж самае тычыцца і сельскагаспадарчай прадукцыі.

«Варушыцца трэба. Трэба ісці. Паехаў Прэзідэнт, „акно прабіў“, як журналісты нашы кажуць, — ідзіце следам. Трэба гандляваць. Трэба з прамысловасцю разбірацца», — упэўнены кіраўнік дзяржавы. І да арганізацыі ўнутранага рынку трэба ставіцца па-гаспадарску.

«Я ніколі не падпішу ніякай ідэі, не зраблю яе нацыянальнай, калі гэта не захопіць вашы розумы і сэрцы»

Старшыня праўлення Беларускае таварыства «Веды», дырэктар Нацыянальнай бібліятэкі, член Пастаяннай камісіі па правах чалавека, нацыянальных адносінах і сродках масавай інфармацыі Палаты прадстаўнікоў Вадзім Гігін праінфармаваў аб выкананні задач, якія кіраўнік дзяржавы ставіў наконт трансляцыі для шырокай аўдыторыі гістарычных ведаў. 

«На СБ-ТВ запусцілі „Гістарычную сераду“, — прывёў адзін з прыкладаў ён. — Прыходзяць да нас і літоўцы, і палякі. Прычым тэмы ўзнімаем самыя вострыя: паказваем і жнівень 1991-га, і як вы на трыбуне Малафеева абаранялі, адбівалі яго ў бнф-аўцаў, расказваем, як у лютым 1991 года ў нас планавалі арыштаваць Гарбачова, чаму не атрымалася, спрачаемся з літоўцамі, чыё Вялікая Княства Літоўскае. І хачу сказаць, нармальна праглядаў, заходзіць моладзь».

«Ты яшчэ раскажы, як я туды з Пазняком ездзіў іх абараняць, калі вакол той вежы падзеі разварочваліся...», — прапанаваў Прэзідэнт, маючы на ўвазе падзеі ля Вільнюскага тэлецэнтра ў 1991 годзе.

«Мы яшчэ выявілі, што хутка будзе юбілей такі, як мы ім (літоўцам. — „Зв“.) аддалі 1700 квадратных кіламетраў тэрыторыі — Друскінінкай. Кажуць пра Сувалкскі калідор... Дык палова Сувалкскага калідора — гэта, аказваецца, былі нашы землі», — дадаў Вадзім Гігін.

Ён выказаў удзячнасць кіраўніку дзяржавы за Дырэктыву № 12. «Доўгачаканы дакумент, — адзначыў ён, удакладніўшы, што гэта падкрэсліваюць і людзі. — Многія падымаюць пытанне, што, можа быць, наступны крок — выпрацоўка пэўнай адзінай нацыянальнай ідэі». 

Аднак, па словах Вадзіма Гігіна, у гэтай сувязі ёсць апасенні скаціцца да пэўнага дагматызму, які загубіў многія краіны. Таксама ён звярнуў увагу на наяўнасць фармалізму ў ідэалагічнай рабоце, няхватку лідараў меркаванняў у рэгіёнах.

«Мне здаецца, наша галоўная задача цяпер — не напісаць пэўную працу тэарэтычную, дзе ўсё сфармуляваць, або зацвердзіць пэўную нацыянальную ідэю, а максімальна маштабаваць найлепшыя практыкі ідэалагічнай работы і засяродзіцца на практычных пытаннях, а не тэарэтызаваць, штучна не шукаць „сінюю птушку“ — нацыянальную ідэю», — падкрэсліў Вадзім Гігін і пацікавіўся меркаваннем на гэты конт кіраўніка дзяржавы.

«Ніхто з нацыянальнай ідэяй ні на каго ціснуць не будзе, бо для мяне гэта пытанне пытанняў у ідэалогіі, — акцэнтаваў увагу Аляксандр Лукашэнка. — Ніякага ўказа ніхто не падпіша і заканатворчасцю (пытанне аб нацыянальнай ідэі. — „Зв.“) мы прымаць тут не будзем. Бо нацыянальная ідэя павінна выспяваць. Шмат было ідэй, я іх усе адхіляў. Інтуітыўна і разумеючы, што гэта не будзе падтрымана, гэта не захопіць народ».

Па словах беларускага лідара, такой ідэі пакуль няма. «Я адчуваю, што не нарадзілася такая ідэя, — удакладніў ён. — А калі я гэта адчую або вы мне прапануеце, то ў вузкім крузе абмяркуем і далей — у народзе трэба абмяркоўваць гэта. Яна проста так не з’явіцца па ўказе або па патрабаванні. Гэта выключана, бо гэта будзе залежыць ад мяне. Лепш мы увогуле нічога не народзім цяпер у бытнасць Лукашэнкі, чым мы абы-што створым, а потым не будзем ведаць, што рабіць. Таму гэта выключана. Можаце не перажываць: многае, калі не ўсё, будзе залежыць ад вас. Гэта павінна найперш у розумах людзей, якія гэтым займаюцца, выспець, і вы павінны гэта выштурхнуць на паверхню. І яно зойдзе ўсім, ахопіць нас, і мы потым будзем абмяркоўваць. Але галоўнае — абмяркоўваць. Я ніколі не падпішу ніякай ідэі, не зраблю яе нацыянальнай і не стану яе праціскаць, калі гэта не захопіць вашы розумы і сэрцы».

Кіраўнік дзяржавы падтрымаў думку Вадзіма Гігіна аб лідарах меркаванняў, якія павінны быць на месцах. Па словах Прэзідэнта, гэтыя людзі павінны быць творчымі. «Калі ты не можаш стварыць нешта, паглядзі, як робіць сусед або хтосьці там нешта праводзіў, — параіў беларускі лідар. — З імі (лідарамі меркаванняў. — „Зв.“) трэба працаваць і дакладна вызначацца, у якім кірунку дзейнічаць. З’явілася новая тэма — давайце разам працаваць. Хлопцы ёсць добрыя, вельмі разумныя аналізы выдаюць. Малайцы, правільна разумеюць гэта. Паўтарайце, рабіце, але ідэолаг у адміністрацыі павінен дакладна арыентавацца ў гэтай прасторы. Нам трэба вельмі акуратна да гэтага падыходзіць».

«Рашэнні трэба прымаць своечасова»

Старшыня Пастаяннай камісіі па адукацыі, культуры і навуцы Палаты прадстаўнікоў Ігар Марзалюк выступіў з дзвюма прапановамі. Першая -стварыць на базе былога канцлагера «Бяроза-Картузская» музей польскай акупацыі і нацыянальна-вызваленчага руху краіны. «У нас ёсць наш боль — наша Хатынь, дзе мы паказваем ахвяры нямецкага генацыду. Але мала хто ведае, у тым ліку і сярод прафесіяналаў, што пачынаючы з 1943 года на тэрыторыі Заходняй Беларусі і аж да 1945-1946 гадоў Армія Краёва знішчала беларускіх вёсак і хутароў. Дакументы ёсць, сведчанні ёсць. Я прапаную зрабіць мемарыял на месцы аднаго з паселішчаў з пералікам знішчаных вёсак, цэркваў, закатаваных святароў, інтэлігенцыі», — агучыў другую прапанову Ігар Марзалюк. Паводле яго слоў, гэта б наглядна паказала, якія ахвяры панеслі беларусы за сваё нацыянальнае адзінства. 

Гаворачы аб Бярозе-Картузскай, Прэзідэнт прызнаўся, што думаў аб стварэнні там музея. Але, па яго словах, для гэтага трэба саспець. «Калі плод гэты паспеў і гэта трэба зрабіць заўтра ці паслязаўтра — будзем рабіць», — патлумачыў кіраўнік дзяржавы і падкрэсліў, што важна гэтым рашэннем не напаліць абстаноўку. 

Вадзім Гігін расказаў, што мітынг, які прайшоў на гэтым тыдні ў Бярозе-Картузскай, выклікаў вялікі водгук у яго ўдзельнікаў, асабліва ў моладзі. Паводле яго, грамадскі запыт на арганізацыю там музея ўжо сфарміраваўся. «Можа быць, на гэтым пакуль і спыніцца. Можа. Я сам супраць гэтай палітыкі ў гісторыі. Але калі мы пачнём цяпер, як яны, нагнятаць абстаноўку, мы толькі працэс падштурхнем. Я не гатовы адказаць, што трэба дзейнічаць так. Трэба падумаць. Калі інакш ужо нельга — зробім, гэта не праблема. Але, ні ў якім разе не спяшацца», — патлумачыў свой пункт гледжання Прэзідэнт. Ён падкрэсліў, што такія рашэнні трэба прымаць своечасова, 

Што тычыцца другой прапановы Ігара Марзалюка, то Аляксандр Лукашэнка параіў падумаць, што будзе на выхадзе, і ўсё ўважліва вывучыць. «Трэба мець больш-менш вычарпальны матэрыял. А наогул было б нядрэнна паказаць, што нам у гэтай гісторыі хапіла і гэта было, і тое было... трэба не кідаць гэтую працу. Аднаму чалавеку гэта цяжка, трэба падключыцца і паглядзець, што яшчэ можна зрабіць», — сказаў ён. 

Палітолаг Вадзім Баравік адзначыў, што ў Беларусі — тысячагадовая гісторыя, але асаблівы акцэнт робіцца на асобных перыядах. Паводле яго слоў «Беларусьфільму» варта зняць шэраг фільмаў, прысвечаных усёй гісторыі беларускай дзяржаўнасці, паказаць усе этапы яе развіцця. «Я гатовы да таго, каб гэта адлюстраваць у кінафільмах, паказаць сваю гісторыю», — пагадзіўся Прэзідэнт. Ён нагадаў, што зараз будуецца Нацыянальны гістарычны музей, які актуалізуе гэтую тэму, пакажа нашу гісторыю. 

А што тычыцца фільмаў, то, па словах Аляксандра Лукашэнкі, калі будзе напісаны грунтоўны сцэнарфй, то падтрымка будзе аказана. «Патрэбны добры сцэнарый, каб гісторыя была выпісаная і гэтак далей, — арыентуе ён. — Справа нават не ў грошах. Галоўнае — дайце сцэнарый, і здымуць яны. Трэба патрыятычны сцэнарый, шчыры і сумленны». 

Самае галоўнае — гаварыць з людзьмі 

На заканчэнне сустрэчы Аляксандр Лукашэнка прызнаўся, што яму было прыемна весці гэтую размову, абменьвацца думкамі. Ён не выключыў паўтарэнне падобных сустрэч. «Я вас прашу, не змагайцеся адно з адным. Вось вы адзіныя, быццам бы сям’я, каманда... Чаго ж мы адно з адным часам грызёмся і адно на аднаго коса глядзім?» — звярнуўся кіраўнік дзяржавы да прысутных. Ён пагадзіўся, што ад гэтага нікуды не падзецца, але падобных праяў павінна быць як мага менш. Аляксандр Лукашэнка ўспомніў леташні «Марафон адзінства», які аб’яднаў усю краіну і пакінуў цёплыя ўражанні ў людзей. Яшчэ адзін прыклад — канцэртная праграма «Кінатэатр» Александрыя«, якая была прадстаўлена ва ўсіх рэгіёнах і прыйшлася даспадобы гледачам. «Гэта ж нашы людзі, мы іх ушанавалі. А нашы людзі вельмі спагадныя на гэта. Ідэалагічная работа мае патрэбу ў канкрэтных фактах, прыкладах і іншае. Але самае галоўнае — пагаварыць з людзьмі трэба. Нашы людзі хочуць, каб з імі размаўлялі», — арыентуе Прэзідэнт. 

«Галоўнае — каб мы былі адзіныя. Работы ўсім хапае. — упэўнены кіраўнік дзяржавы. — Спрэчкі павінны быць. Але яны павінны быць сапраўдныя, якія прывядуць да нейкага станоўчага выніку для краіны. Я гэта так разумею». 

Даслоўна

«Тыя рэчы, якія прагучалі з вуснаў кіраўніка дзяржавы, накіраваны на захаванне нашага адзінства»

Пасля шчырай і грунтоўнай размовы з Прэзідэнтам яе ўдзельнікі падзяліліся сваімі меркаваннямі з журналістамі. 

Як звярнуў увагу першы намеснік кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Уладзімір ПЯРЦОЎ, удзельнікі сустрэчы з кіраўніком дзяржавы выказвалі самыя розныя думкі. Ён удакладніў, што ўсім хацелася пачуць, што з той ці іншай нагоды думае Прэзідэнт. 

Гаворачы аб ідэалагічнай рабоце, аб якой таксама ішла размова на сустрэчы, Уладзімір Пярцоў падкрэсліў, што да яе маюць дачыненне ўсе суб’екты грамадзянскай супольнасці Беларусі. «Гэта не толькі ідэолагі, ідэалагічная вертыкаль, але і грамадскія аб’яднанні, палітычныя партыі, палітолагі, спікеры, — канкрэтызаваў ён. — Прэзідэнт задае галоўную задачу: размаўляць з людзьмі. Умець выбудоўваць стратэгічныя камунікацыі, ісці ў калектывы, ісці на любыя, нават самыя некамфортныя пляцоўкі, на сустрэчы з людзьмі».

Па меркаванні першага намесніка кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта, ідэолагі павінны не толькі выступаць на розныя тэмы, але і ўмець адказваць на нязручныя пытанні, гаварыць аб праблемах, якія хвалююць людзей. Пры гэтым размова не ідзе аб тым, каб проста прыйсці і зачытаць загадзя нарыхтаваны тэкст.

«Гэта таксама вельмі важна, — кажучы аб уменні размаўляць з людзьмі, падкрэсліў Уладзімір Пярцоў. — Гэта асаблівы талент, адзінкавы тавар. Вось такія людзі, ідэолагі ад палітычных партый, грамадскіх аб’яднанняў, сродкаў масавай інфармацыі, сёння прысутнічалі і з першых вуснаў чулі пасылы Прэзідэнта. Я думаю, яны будуць трансліравацца ў рамках сустрэч, тэлевізійных праграм і іншых форм у сродках масавай інфармацыі, каб максімальная колькасць людзей была ахоплена нашай праўдай і тымі наратывамі, якія нам даручае данесці Прэзідэнт».

Намеснік старшыні Пастаяннай камісіі па адукацыі, культуры і навуцы Палаты прадстаўнікоў Вячаслаў ДАНІЛОВІЧ адзначыў, што ўсе пасылы кіраўніка дзяржавы — стымул да далейшых дзеянняў. «Паслухаўшы Прэзідэнта, зрабіў выснову, што мы правільна дзейнічаем у рэчышчы дзяржаўнай гістарычнай палітыкі, якая рэалізуецца ў Рэспубліцы Беларусь, — канстатаваў ён. — У нас распрацавана айчынная нацыянальная канцэпцыя гісторыі — без скажэнняў, фальсіфікацый, але з адлюстраваннем пазіцыі на гісторыю з пункту гледжання нашага народа і нашай дзяржаўнасці. Гэта канцэпцыя ўкаранёная ў падручнікі па гісторыі».

Практычным увасабленнем гэтай канцэпцыі, па словах Вячаслава Даніловіча, з’яўляецца і папулярызацыя нашай гісторыі ў музейных экспазіцыях, новым Нацыянальным гістарычным музеі, які будуецца. «Гэта прыклад захавання нашай гістарычнай памяці ў нескажоным, нефальсіфікаваным выглядзе, каб мы ганарыліся гісторыяй, за якой стаяць нашы продкі, і з гонарам працягвалі іх шлях, — удакладніў дэпутат. — Беларусь знаходзіцца на геапалітычным скрыжаванні, і мы мала аб гэтым задумваемся (а задумвацца аб гэтым трэба), што тысячы войн і ўзброеных канфліктаў прайшлі праз нашу тэрыторыю, але мы не сышлі з гістарычнай арэны і сёння жывём у суверэннай дзяржаве. Безумоўна, тыя рэчы, якія прагучалі з вуснаў кіраўніка дзяржавы, важныя, актуальныя, накіраваны на захаванне нашага адзінства».

Па словах старшыні Беларускай партыі «Белая Русь» Вольгі ЧАМАДАНАВАЙ, размова з ідэалагічным актывам, кіраўнікамі партый, журналістамі і экспертнай супольнасцю была вельмі шчырай і адкрытай. «Ніякага бар’ера не адчувалася: мы разумелі, што на кожнае пытанне, якое мы задаём нашаму Прэзідэнту, атрымаем аб’ектыўны, усебаковы адказ, і гэта, як заўсёды, будзе глыбокая думка нашага кіраўніка дзяржавы, — падкрэсліла яна. — Мы сапраўды жывём у няпросты час, і мы ўсе гэта абсалютна дакладна разумеем. Але яшчэ раз падкрэсліваем, што ў нас моцны нацыянальны лідар і падвесці яго мы не маем права. Мы павінны максімальна зрабіць усё для таго, каб у нас не было складаных перыядаў наперадзе. А гэта можа быць у тым выпадку, калі кожны з нас будзе не проста выконваць свае абавязкі на сваіх працоўных месцах, а і дакладна фарміраваць адносіны ў насельніцтва ў цэлым».

Лідар партыі канкрэтызавала, што дзейнічаць трэба па прынцыпе: ад прыватнага да агульнага. «Трэба памятаць, што дабрабыт у сям’і залежыць ад кожнага чалавека, у многім залежыць ад таго, у якім грамадстве ён жыве і якой будзе заўтра дзяржава, што будзе перадавацца з пакалення ў пакаленне, — адзначыла Вольга Чамаданава. — Падчас размовы гэта гучала лейтматывам. Сёння ўсё ўзаемазвязана: і бяспека краіны, і сацыяльна-эканамічнае развіццё — адно не можа існаваць без другога. Мы ў чарговы раз прадэманстравалі адзінства сіл вакол нашага Прэзідэнта». 

Як звярнуў увагу старшыня Пастаяннай камісіі па правах чалавека, нацыянальных адносінах і сродках масавай інфармацыі Палаты прадстаўнікоў Мікалай БУЗІН, беларусы адбыліся як народ, Беларусь адбылася як дзяржава. «Любы механізм, які б ён ні быў ідэальны, які б ён ні быў удасканалены, заўсёды патрабуе даналаджвання, — лічыць ён. — А каб гэты механізм яшчэ і развіваўся, яму неабходна своечасова даваць адпаведныя ўстаноўкі. На мой погляд, адбыўся дыялог кіраўніка дзяржавы з тымі людзьмі, якія гатовы выпрацаваць ідэі і кірункі, што дазволяць нам рухацца наперад».

Па словах парламентарыя, падчас размовы з беларускім лідарам былі звераны пазіцыі па многіх пытаннях, было паказана, чаго мы сёння дасягнулі. «Ад нас Прэзідэнт хацеў пачуць пэўныя падказкі, кірункі, куды неабходна ісці, — дадаў Мікалай Бузін. — Аляксандр Лукашэнка як галоўны генератар ідэй паставіў перад намі мэтавыя ўстаноўкі. Нам застаецца знайсці шляхі, спосабы і метады іх рэалізаваць. Абмяркоўваўся вялікі спектр праблем, задач, якія стаяць перад дзяржавай: што добра, што дрэнна, дзе мы недапрацоўваем, куды неабходна ісці. І ўсё гэта з пункту гледжання гістарычнага фундамента, нашай ідэалогіі і развіцця грамадства, развіцця дзяржавы». 

Член Пастаяннай камісіі па правах чалавека, нацыянальных адносінах і сродках масавай інфармацыі Палаты прадстаўнікоў Вадзім ГІГІН прызнаўся, што на сустрэчы з Прэзідэнтам ён пачуў адказы на пытанні, якія яго хвалявалі, звязаныя з формамі і метадамі ідэалагічнай работы, адносінамі нашай краіны з іншымі краінамі. «Цяпер якраз той перыяд, калі нам трэба вызначаць далейшую стратэгію. Прычым не на год ці два, а на дзесяцігоддзе. І тое, што ў цэнтры размовы быў ідэалагічна-творчы пошук — гэта для мяне было галоўным у сённяшняй сустрэчы», — адзначыў ён. 

Гаворачы пра ідэалагічную работу, эксперт заўважыў, што ёй нярэдка ўласцівы фармалізм. Пры гэтым, у краіне ёсць і перадавыя формы гэтай работы, напрыклад, акцыя «Марафон адзінства». Па словах Вадзіма Гігіна, лідары меркаванняў сёння павінны прысутнічаць не толькі на сустрэчах у Прэзідэнта, а былі і ў раёнах, гарадах. 

Вадзім Гігін заўважыў, што ў краіне ёсць зацверджаныя асновы ідэалогіі — Дырэктыва № 12, ёсць узоры, як працаваць. «Але галоўнае — гэта тыя людзі, якія знаходзяцца на месцах, праводзяць гэтую работу. Чалавек павінен гарэць, павінен верыць у тое, што робіць, а не адбываць нумар», — перакананы ён. 

Па словах Вадзіма Гігіна, ідэалогія не павінна быць проста «чыноўніцкай работай». «Ідэалогія — гэта перакананасць, вера, веданне, людзі. Гэта грамадскія дзеячы, палітычныя партыі... Мы павінны разумець, што адказнасць за ідэалогію нясуць і яны. А можа быць, перш за ўсё яны», — сказаў Вадзім Гігін. На яго думку, дзяржаўная ідэалагічная вертыкаль — гэта проста касцяк, свайго роду сувязь паміж грамадствам і органамі ўлады. «Калі мы гэта зразумеем, то мы яшчэ больш умацуем нашу палітычную сістэму», — лічыць Вадзім Гігін.

Вераніка КАНЮТА, Валерыя СЦЯЦКО

Фота БелТА