Канкурэнцыя за тэхналагічнае лідарства вялася спакон веку. Менавіта навукова-тэхнічнае развіццё вызначала месца дзяржавы ў рэгіёне, а затым і ў свеце. Новыя адкрыцці ў карабельнай справе, навігацыі, картаграфіі, металургіі, будаўніцтве і бясконцай колькасці іншых абласцей ведаў і вытворчасці выводзілі тую ці іншую краіну на пік сваёй эканамічнай і палітычнай устойлівасці. І калі фундаментальная навука (прынамсі, фармальна) належыць усяму чалавецтву (што не адмаўлялася нават падчас халоднай вайны), то навукова-тэхнічныя і тэхналагічныя кірункі, па вялікім рахунку, з’яўляюцца ўжо чыста нацыянальным здабыткам, які ўсе імкнуцца развіваць, абараняць, вырываючыся ў лідары. Сёння тэхналагічнае асяроддзе перажывае пераломны момант: многія вялікія вынаходкі зарадзіліся на Усходзе (папера, порах і гэтак далей), праніклі на Захад, былі камерцыялізаваныя, і ў выніку Еўропе, а затым і ЗША ўдалося вырвацца наперад у тэхналагічнай гонцы. Але сёння канцэнтрацыя думкі і ідэй вяртаецца зноў на Усход. Дасягненні і перспектывы Кітая падрабязна разгледзеў вядучы навуковы супрацоўнік беларуска-кітайскага аналітычнага цэнтра развіцця Інстытута эканомікі НАН
Алег Дадонаў у артыкуле, апублікаваным у «Эканамічным бюлетэні» навукова-даследчага эканамічнага інстытута (НДЭІ) Міністэрства эканомікі.
Кітайскі ўрад паставіў цалкам выразную задачу як фундаментальна павысіць эканамічную незалежнасць боку ад знешніх эканамічных фактараў, так і стаць сусветным лідарам у галіне навукі і тэхналогій. Некаторыя эксперты нават мяркуюць, што КНР можа стаць ініцыятарам і заканадаўцам новай глабальнай тэхналагічнай рэвалюцыі. На думку Алега Дадонава, Кітай мэтанакіравана ідзе да вызначанай мэты, пра што сведчаць вынікі 2020–2024 гадоў.
У прыватнасці, Кітай з 2021 года лідзіруе ў свеце па аб’ёме публікацый у міжнародных часопісах, па колькасці патэнтавых заявак, а таксама па колькасці даследчыкаў. Краіна заняла другое месца ў свеце па выдатках на навукова-даследчыя і доследна-канструктарскія работы (НДВКП) публічных кампаній (выбарка з 2 500 найбуйнейшых сусветных карпарацый).
- У 2022 годзе Кітай апярэдзіў ЗША па колькасці навукоўцаў у галіне штучнага інтэлекту і выйшаў на першае месца ў свеце. Таксама Пекін абышоў Вашынгтон у галіне даследаванняў перадавых тэхналогій, захапіўшы лідарства ў 37 інавацыйных галінах з 44, у тым ліку ў сферы абароны, космасу, робататэхнікі, энергетыкі, у сферы навакольнага асяроддзя, біятэхналогій, штучнага інтэлекту, перадавых матэрыялаў і квантавых тэхналогій. Дзесяць найлепшых даследчых інстытутаў свету ў гэтых абласцях знаходзяцца ў КНР.
У 2023 годзе Кітай стаў лідарам па колькасці атрыманых патэнтаў, апярэдзіўшы па гэтым паказчыку ў шэсць разоў ЗША ў галіне штучнага інтэлекту. У перыяд 2000–2025 гадоў у свеце было выдадзена больш за мільён патэнтаў у сферы нанатэхналогій, з якіх 464 тысячы належаць КНР, што больш, чым у ЗША, Японіі і Паўднёвай Карэі разам узятых. Па інвестыцыях у НДВКП КНР абышла сумарна ўсе краіны Еўрапейскага Саюза, саступаючы ў глабальным рэйтынгу толькі ЗША.
У 2024 годзе КНР увайшла ў дзясятку найлепшых краін штогадовага рэйтынгу ААН па інавацыйнай палітыцы, апярэдзіўшы Германію. Краіна заняла дзясятае месца ў глабальным інавацыйным індэксе сярод 139 эканомік. 524 кампаніі з мацерыковага Кітая ўвайшлі ў глабальныя 2 000 лідараў па аб’ёме прамысловых інвестыцый у НДВКП, што з’яўляецца найлепшым паказчыкам сярод усіх краін. У мінулым годзе, па даных Сусветнай арганізацыі інтэлектуальнай уласнасці, у рэйтынгу навукова-тэхнічных кластэраў інавацыйны кластэр «Шэньчжэнь — Ганконг — Гуанчжоў» падняўся на першае месца ў свеце, а ўсяго ў топ-100 аказалася 24 кітайскіх кластэра — больш, чым у любой іншай дзяржавы.
Такі хуткі трэк інтэлектуальнага развіцця Кітая робіць прынцыпова перспектыўным стратэгічнае супрацоўніцтва паміж Мінскам і Пекінам. Паміж дзвюма дзяржавамі ўсталяваліся цёплыя ўстойлівыя адносіны на палітычным узроўні, асабліва паміж лідарамі нашых краін. Абвешчанае на самым высокім узроўні партнёрства валодае велізарным патэнцыялам для актыўнага развіцця навукова-тэхнічнага супрацоўніцтва. Беларусь для Кітая не з’яўляецца прамым канкурэнтам. У Беларусі няма такіх амбіцый, як у Кітая. Аднак неабходна разумець: узаемадзеянне ў інавацыйнай галіне неабходна выбудоўваць на ўзаемавыгаднай рэалізацыі сумесных праектаў. У Беларусі ёсць навуковыя школы, дасягненні якіх могуць прадстаўляць цікавасць для кітайскіх кампаній. Акрамя таго, у бягучай пяцігодцы ў Беларусі плануецца сканцэнтраваць ключавыя намаганні на развіцці найбольш перспектыўных навукова-тэхнічных кірункаў. І неабходна па гэтых кірунках дамагчыся пэўных дасягненняў, каб з імі выходзіць на міжнародны рынак інавацый.
Уладзімір ВАЛЧКОЎ
