Вось толькі каштоўнасць такога лідарства сумнеўная. Ці нават ганебная, як лічаць у польскім экспертным асяроддзі. На хлеб гэтае лідарства не намажаш, бальніцы і школы не пабудуеш і заробкі бюджэтнікам не выплаціш. Латаць дзіркі ў бюджэце польскія эліты спадзяюцца за кошт сродкаў з фондаў ЕС. Напальваючы сітуацыю на ўсходняй граніцы, Польшча ўжо выбіла з Бруселя дзясяткі мільярдаў долараў. Аднак, гандлюючы дзяржаўнай бяспекай, польскае кіраўніцтва можа страціць куды больш. 

Увесь год польскія ўлады сыпалі заявамі аб будучых эканамічных прарывах і грандыёзных інвестыцыйных праектах. «Мара аб тым, што Польшча стане лідарам росту ў ЕС, ужо становіцца рэальнасцю, і ў апошнія месяцы мы заклалі для гэтага аснову», — заяўляў польскі прэм’ер Дональд Туск у пачатку года.

Праўда, аптымізм прэм’ера яўна не вязаўся з эканамічнымі паказчыкамі. 2024 год завяршыўся істотным падзеннем экспарту і інвестыцый. Тады ж па краіне пракацілася хваля банкруцтваў і масавых скарачэнняў. Сёлетні год у гэтым плане аптымізму не дадаў. Крызіс у польскай прамысловасці толькі набіраў абароты. Прадпрыемствы зачыняліся, людзі заставаліся без працы.

«Дабрабыт, дзеля якога палякі працавалі гадамі, знікае на нашых вачах...» — бедавала ў сакавіку гэтага года экс-прэм’ер Польшчы Беата Шыдла. Яна прывяла даныя, паводле якіх, толькі за студзень—люты 2025 польскія кампаніі анансавалі калектыўныя звальненні, якія закраналі ў агульнай складанасці 14,8 тыс. чалавек. «Гэта амаль у тры разы больш, чым за аналагічны перыяд годам раней. Пры гэтым з гэтай групы 7,7 тыс. чалавек ужо страцілі работу. Гэта трагедыя для тысяч польскіх сем’яў, і што горш за ўсё, гэта толькі пачатак. Будзе яшчэ горш. Пры Туску польская эканоміка і прамысловасць прыходзяць у заняпад», — канстатавала экс-прэм’ер.

Але сам Туск і яго міністры праблем не заўважалі. Маўляў, ВУП расце, а банкрутныя прадпрыемствы можна перапрафіляваць пад выпуск зброі. «Нішто не перашкаджае нам пачаць вытворчасць зброі там, дзе калісьці вырабляліся катлы», — заяўляў у красавіку польскі прэм’ер.

У тым, што прычын для хвалявання няма, спрабавалі пераканаць грамадскасць і польскія праўладныя СМІ. Яны ж прасоўвалі тэзіз аб тым, што польская эканоміка ў значнай ступені заснавана на паслугах, а прамысловая галіна краіне не такая ўжо і важная.

Аднак закрыць паслугамі дзірку ў бюджэце ніяк не атрымліваецца. Прадстаўлены днямі праект закона аб бюджэце на 2026 год прадугледжвае, што даходы дзяржаўнага бюджэту складуць 647,2 млрд злотых, а расходы — 918,9 млрд злотых. Гэта значыць, утвараецца дэфіцыт у памеры 271,7 млрд злотых, або амаль $75 млрд. Гэта на $5 млрд больш, чым закладвалася на 2025 год.

Праект бюджэту таксама паказвае, што Польшча працягне залазіць у даўгі. Суадносіны дзярждоўгу да ВУП складуць 53,8 працэнта. «Калі ўраду не атрымаецца скараціць дэфіцыт бюджэту, дзяржаўны доўг Польшчы перавысіць 70 % ВУП усяго за тры—чатыры гады», — адзначае выданне Money. pl. А да 2035 года, паводле метадалогіі разліку Еўрапейскай камісіі, пры базавым сцэнарыі польскі дзярждоўг дасягне 95 % ВУП.

Рост дзярждоўгу і дэфіцыту бюджэту выклікае трывогу ў экспертным асяроддзі Польшчы. Асцярогі ўзмацніліся пасля таго, як рэйтынгавыя агенцтвы Moody’s і Fitch пагоршылі крэдытны рэйтынг Польшчы са «стабільнага» на «негатыўны».

«Рэйтынгавыя агенцтвы зніжаюць нашы рэйтынгі, а крэдыторы ўстанаўліваюць больш высокія працэнтныя стаўкі. Мы ўваходзім у лік лідараў Еўрасаюза па памеры дэфіцыту дзяржаўных фінансаў», — заявіў днямі былы віцэ-прэм’ер і міністр фінансаў Польшчы Лешэк Бальцэровіч.

Варта адзначыць, што праект бюджэту Польшчы на 2026 год уражвае не толькі памерам дэфіцыту і доўгу, але і рэкорднымі ваеннымі расходамі. На гэтыя патрэбы плануецца выдзеліць больш за 200 млрд злотых ($55 млрд), што эквівалентна 4,81 % ВУП.

Мяркуючы па заявах польскіх чыноўнікаў, у Варшаве разлічваюць паправіць фінансы за кошт павелічэння падаткаў. Гэта ідэя лунае ў паветры ўжо даўно. Урад прапаноўваў падняць падатак на прыбытак для банкаў, павысіць акцызы на алкаголь, значна павялічыць падатак на прадукты з высокім утрыманнем цукру...

Дарэчы, падатак для банкаў быў афіцыйна анансаваны Тускам падчас учарашняга пасяджэння ўрада. «Нам проста трэба больш грошай, — заявіў польскі прэм’ер. — Гэта будзе нялёгкі цяжар, але хто павінен несці гэты цяжар, як не тыя, у каго больш за ўсё грошай?».

Праўда, ідэя з падаткамі ўжо атрымала ў Польшчы палітычную афарбоўку. Так, прэзідэнт краіны Караль Наўроцкі публічна заявіў, што будзе перашкаджаць павышэнню падаткаў у Польшчы. «Гэта азначае, што частка запланаваных бюджэтных даходаў застанецца толькі ва ўрадавых табліцах, а не паступіць у дзяржаўную казну», — піша Money.pl.

Тым часам у канцылярыі Туска далі зразумець, што ўрад разлічвае прафінансаваць дэфіцыт бюджэту за кошт выпуску ўнутраных і знешніх аблігацый, а таксама сродкаў Еўрапейскага саюза. Гэта значыць размова зноў ідзе аб даўгавым фінансаванні.

Тут варта ўлічваць, што імклівае павелічэнне дзярждоўгу Польшчы і перагляд крэдытных рэйтынгаў міжнароднымі агенцтвамі відавочна не садзейнічаюць росту даверу з боку інвестараў і, як вынік, росту попыту на аблігацыі.

Фонды ЕС надзейнай дапамогай таксама не назавеш. Еўракамісія ўжо не раз пазбаўляла Варшаву фінансавання. А ўлічваючы цяперашнія эканамічныя рэаліі ў ЕС, раскідвацца грашыма Брусель не будзе.

Праўда, польскае кіраўніцтва ўсё ж знайшло шчыліну. На фоне ваеннай істэрыі Варшава ўжо выбіла для сябе 43,7 млрд еўра ў рамках праграмы ЕС SAFE («Дзеянні па забеспячэнні бяспекі для Еўропы»). Размова ідзе аб крэдыце, які, паводле афіцыйнай версіі, пойдзе на развіццё ваеннай прамысловасці, закупку ўзбраенняў і інфраструктурныя праекты. Акрамя гэтага, польскія ўлады маюць намер атрымаць дадатковыя сродкі з ЕС, каб падрыхтаваць дарогі, масты і чыгункі для перакідвання ваеннай тэхнікі ў выпадку ваеннай пагрозы. Іншымі словамі, польскія ўлады за кошт ЕС маюць намер падлатаць дарогі — мінус адзін артыкул выдаткаў у бюджэце.

Праблема толькі ў тым, што еўрасаюзаўскіх спонсараў трэба пераканаць у жыццёвай неабходнасці інвеставаць у Польшчу. Для гэтага даводзіцца настойліва эскаліраваць сітуацыю на мяжы. Многія ўжо звярталі ўвагу на цікавы момант — атрыманне крэдыту ЕС SAFE дзіўным чынам супала з вераснёўскім інцыдэнтам, калі на польскую тэрыторыю заляцелі дроны. Пры гэтым і абставіны здарэння, і рэакцыя польскага кіраўніцтва шмат у чым выклікалі здзіўленне. Як трапна прымеціла польскае выданне Mysl Polska, пры рэальным нападзенні ўлады спрабуюць супакоіць насельніцтва, а не трансліраваць паніку праз падкантрольныя СМІ.

Замацаваць вынік польскія ўлады вырашылі праз поўнае закрыццё граніцы з Беларуссю. Граніца знаходзілася на замку з 12 па 25 верасня і прынесла польскаму бізнесу немалыя страты, а самой Польшчы — рэпутацыйныя шкоды. Якімі б матывамі не кіравалася Варшава — імкненнем вытрасці грошы з Бруселя, прысесці ў рэверансе перад ЗША, перакрыўшы гандлёвы шлях з Кітая ў ЕС, ці ў чарговы раз паспрабаваць націснуць на Пекін, — усё гэта ў доўгатэрміновай перспектыве губляе сэнс. А вось кляймо ненадзейнага партнёра за Польшчай зараз замацавана надоўга.

«Кітайскія аўтазаводы растуць у Еўропе як грыбы пасля дажджу. Але Польшчу яны абыходзяць бокам», — наракае Money.pl.

Кітайскія аўтавытворцы запусцілі зборку сваіх аўтамабіляў у Аўстрыі, Іспаніі, Венгрыі. Перагаворы ідуць з Турцыяй, Італіяй, Чэхіяй, Бельгіяй і Германіяй. Што да Польшчы, то раней тут адкрываў вытворчасць кітайскі вытворца электрамабіляў Leapmotor. Аднак сёлета праект быў згорнуты. Аб прычынах падобнага рашэння кампанія не паведаміла.

Тое, што польскія палітыкі гавораць адно, а рэальнасць дыктуе іншае, ужо нікога не здзіўляе. Самі палякі нярэдка над гэтым іранізуюць.

Па заказу Money.pl аналітыкі Res Futura падрыхтавалі аналіз абмеркаванняў польскай эканомікі ў сацыяльных сетках з 22 жніўня па 24 верасня гэтага года. Даныя былі сабраны з Facebook, X, YouTube, TikTok, LinkedIn, а таксама з каментарыяў пад артыкуламі ў прэсе і эканамічных відэароліках. Па прызнанні аўтараў даследавання, меркаванне аўдыторыі іх нямала здзівіла.

«Сюрпрыз заключаецца ў тым, што пазітыўныя макраэканамічныя даныя выклікаюць хутчэй скептыцызм, чым гонар. Чаму? Многія інтэрнэт-карыстальнікі ўспрымаюць гэта як проста ўрадавы піяр і статыстычныя хітрыкі, якія не адлюстроўваюць рэальнага жыцця. У каментарыях часта сустракаецца аргумент аб тым, што „ўсё ў крэдыт“, а наш эканамічны рост абумоўлены спажываннем, а не інвестыцыямі. Таксама існуе меркаванне, што лічбы не гавораць праўду і рэйтынгі G20 не скарачаюць час чакання прыёму ў доктара», — піша Money.pl.

Многія карыстальнікі выказвалі расчараванне адсутнасцю доўгатэрміновай сацыяльнай палітыкі дзяржавы, адзначаючы, што Польшча выйграе час, а не вырашае праблемы.

Даследаванне паказвае, што прыгожыя заявы ўрада аб энергетычным пераходзе, інавацыях і аўтаматызацыі працы не знаходзяць водгук сярод насельніцтва. Людзей відавочна хвалююць больш надзённыя пытанні. 

Польская эканоміка ўспрымаецца карыстальнікамі сацыяльных сетак як набор парадоксаў. Распаўсюджаны азначэнні накшталт «краіна нуварышаў з няскончанай дзяржавай» або «кардонная звышдзяржава». Крытычныя каментарыі аб эканамічнай сітуацыі ў Польшчы складаюць прыкладна 54 % ад усёй выбаркі апытання. У іх пераважаюць тэмы, звязаныя з бюджэтным дэфіцытам, ростам дзяржаўнага доўгу, нізкімі інвестыцыямі ў навуку, высокімі ваеннымі расходамі і асцярогамі наконт стану дзяржаўных фінансаў.

«У сваіх каментарыях палякі дэманструюць узрастаючае разуменне значэння дэфіцыту і доўгу, якія ўжо не з’яўляюцца абстрактнымі паказчыкамі, а становяцца часткай штодзённай ацэнкі краіны», — адзначаюць у Res Futura.

Польскае грамадства чакае ад урада радыкальнай рэформы дзяржаўных фінансаў і празрыстага бюджэту, інвестыцый у чалавечы капітал, стабільных умоў для бізнесу і прадуманай рэформы сацыяльных выплат. Як адзначаюць аўтары даследавання, гэта не проста ідэалагічныя пастулаты — гэта рэакцыя на вопыт апошніх гадоў, як пазітыўны, так і той, які расчароўвае.

«Найбуйнейшыя партыі, здаецца, не заўважаюць гэтага: іх заявы ўвязваюць у наратывах, якія больш не адказваюць на пытанні, што задаюцца ўсё больш дасведчанымі грамадзянамі. Замест таго каб задаваць тон дыскусіі, ПіС і „Грамадзянская платформа“ (найбуйнейшымі партыямі) займаюць абарончую пазіцыю, а іх выступленні ўсё больш нагадваюць старыя дыскусіі, якія страцілі сэнс у вачах маладога пакалення», — рэзюмуюць у Res Futura.

Паводле матэрыялаў БелТА