— Рост цэн на энергарэсурсы да дабра не прывядзе. Гэта цэлы клубок. Выгады тут не будзе. Калі ў кагосьці будзе, то гэта на кароткі прамежак часу. А далей пойдзе накручвацца. І інфляцыя будзе раскручвацца.
Аляксандр Лукашэнка 13 сакавіка 2026 года, у час рабочай паездкі ў Дрыбінскі раён
Ваенны канфлікт у Персідскім заліве гранатай разарваўся ў сусветнай эканоміцы. Справа не толькі ў высокіх цэнах на нафту, а ў разбалансіроўцы ўсёй глабальнай эканамічнай сістэмы. З аднаго боку, кошт барэля, які зноў падабраўся да 110 долараў, — выгада для амерыканскай эканомікі. Тым больш што праблемы з энерганосьбітамі адчувае Еўропа, рынак якой Вашынгтон мэтанакіравана імкнецца падмяць пад сябе. З іншага боку, гэты пазітыўны эфект вельмі эфемерны і нават ілюзорны. Надзвычайныя каціроўкі вуглевадародаў выкліканы не эканамічнымі, а ваенна-палітычнымі прычынамі. Нестабільнасць з’яўляецца ключавой характарыстыкай стану сусветнай эканомікі апошнія некалькі тыдняў. А як паказвае практыка, з хаосу не атрымліваецца нічога добрага.
З пункту гледжання энергетычных балансаў у сакавіку ў свеце нічога не змянілася. Нягледзячы нават на абмен ударамі дронаў і ракет у раёне Персідскага заліва магутнасці здабычы засталіся на ранейшым узроўні. І Саудаўская Аравія, і Катар, і Аб’яднаныя Арабскія Эміраты, па вялікім рахунку, нават Іран могуць цяпер здабываць нафты столькі ж, колькі і ў папярэднія месяцы. Попыт таксама застаўся, фактычна, на ранейшым узроўні. Так званыя экспертамі фундаментальныя фактары засталіся на тым жа ўзроўні. І нават такі дастаткова буйны ваенны канфлікт, як іранскі, ключавыя характарыстыкі глабальнага рынку энерганосьбітаў не змяніў. Па вялікім рахунку, нават не скарэкціраваў.
Праблема заключаецца не ў наяўнасці, а ў даступнасці сыравіны. З-за баявых дзеянняў у Армузскім праліве ўзніклі лагістычныя праблемы, але не варта скідваць з рахункаў і ўплывы палітычнага фактару на некаторыя рэгіёны. Тыя ж еўрапейцы не збіраюцца адмаўляцца ад санкцый, і (як у былыя часы нечаканых паліўных крызісаў) замяшчаць расійскай нафтай дэфіцыт, што ўзнік, яны не хочуць. Таму і варыянтаў у ЕС засталося не надта шмат. На гэта рэагуе рынак. Цэны на паліва на мінулым тыдні павысіліся ў Еўропе на 9-21 %. Грамадзяне пачынаюць запасацца бензінам і дызелем. Урады ўводзяць абмежаванні. У Славакіі ўстанавілі квоту на запраўках на адну машыну да 50 літраў. Польшча ўводзіць абмежаванні ў руху на мяжы з Германіяй, процідзейнічаючы паліўнаму турызму: у ФРГ бензін і дызель каштуюць амаль у два разы больш. Французскі прэм’ер-міністр Себасцьен Лекарню ў пачатку сакавіка даў даручэнне антыманапольнаму органу праверыць празрыстасць і сумленнасць у цэнаўтварэнні 500 АЗС. Мабыць, праверкі не моцна дапамаглі, бо ў пятніцу кампанія TotalEnergіes (дарэчы, дзяржаўная), якая кіруе трэцяй часткай аўтазаправач-
ных станцый у Францыі, прыняла рашэнне зафіксаваць цэны. Прынамсі, да красавіка. У апошнія дні ўвогуле пайшла хваля рознага роду дзяржаўнага ўмяшання ў паліўныя рынкі ва ўсёй Еўропе. Ад жорсткай фіксацыі цэн і маржынальнасці пастаўшчыкоў да больш лёгкіх абмежаванняў колькасці павышэння ў дзень. Навацыі развіваюцца настолькі імкліва, што аналітыкі не паспяваюць нават іх толкам ацаніць. Сітуацыя, прама скажам, складаецца проста нервовая.
Аб суднаходстве ў Армузскім праліве паступаюць вельмі супярэчлівыя звесткі. Але цалкам відавочна: рух праз гэтыя водныя вароты падчас абмену ракетна-паветранымі ўдарамі, мякка кажучы, ускладнены. І адназначна не небяспечны, што спараджае на рынку вуглевадародаў нездаровую валацільнасць. А яна, у сваю чаргу, правакуе цягу да ўключэння розных спекулятыўных схем. Ад іх выйграюць толькі паваротлівыя дзялкі, але ніяк не вытворцы, а тым больш — не спажыўцы сыравінных рэсурсаў. Ізноў жа, у Еўропе ў некаторых краінах (напрыклад у Германіі) цэны на паліва растуць хутчэй, чым каціроўкі сыравіны. Аб чым гэта сведчыць? Аб узнікненні ў ланцужку спекулятыўнай маржы. Уласна кажучы, антыманапольныя расследаванні ўжо пачаліся, быццам бы вінаватых павінны знайсці і балюча пакараць. Але доўжацца такія разгляды ў бюракратычных дзяржавах не проста месяцамі — гадамі. Потым яшчэ ідуць юрыдычныя разборы, судовыя цяжбы... А махавік спекуляцый раскручваецца з іншай, імклівай хуткасцю. Мяркуецца, што інфляцыя можа вырасці да 3 % у еўразоне. Плюс — чарговы віток зніжэння прамысловасці і ВУП. Але гісторыя можа мець і больш значныя і глыбокія наступствы.
Варта хоць бы ўзгадаць гісторыю другой паловы 2000-х. У сілу перагрэву заходніх эканомік быў сфарміраваны неапраўдана высокі попыт на ўсе тавары (у тым ліку сыравінныя), каціроўкі на якія ў тыя гады зашкальвалі. Нагадаю, тады кошт барэля
той жа нафты дасягаў 150 долараў. Гэта нават больш, чым сённяшні кошт, пры тым што пакупніцкая здольнасць долара амаль дваццаць гадоў таму была значна вышэйшай. І чым скончылася тады гісторыя рэкордных біржавых цэн? Па-першае, наймагутнейшым фінансавым крызісам, які, зрэшты, адбыўся з прычыны цэлага шэрагу фактараў. Па-другое, здабываючыя галіны пасля кароткачасовага перыяду высокіх цэн патрапілі ў працяглы перыяд дэпрэсіі. Завоблачны кошт рэсурсаў справакаваў падзенне попыту. А потым ён яшчэ больш упаў, у сілу фінансавага, а затым і эканамічнага крызісу, які ахапіў увесь свет.
Цяпер склаўся парадокс: аб’ёмы здабычы па-ранейшаму перавышаюць попыт.
І вельмі значна. Таму шматлікія аналітычныя структуры (і міжнародныя аналітычныя агенцтвы, і эксперты найбуйнейшых фінансавых арганізацый), як і да вайны ў Персідскім заліве, прагназуюць кошт барэля Brenta ў калідоры 50-60 долараў. Максімум 70 долараў. Несумненна, канфлікт можа зацягнуцца, разрасціся. Але тады, хутчэй за ўсё, проста выбудуецца новая лагістыка. Саудаўская Аравія ўжо больш актыўна выкарыстоўвае свае тэрміналы на Чырвоным моры, таму карэкцыя ад сённяшніх 100-120 долараў за барэль непазбежная. Іншае пытанне, калі і якім чынам яна адбудзецца...
Але адназначна: пасля зніжэння цэн сусветны рынак рэсурсаў чакае вялізны фінансавы ціск. І тым жа нафтаперапрацоўшчыкам у Еўропе давядзецца чарговы раз фіксаваць страты. Так заўсёды адбываецца па выніках, па сутнасці, штучных ваганняў: многія кампаніі застаюцца з дарагой сыравінай і з дарагімі прадуктамі яго перапрацоўкі.
І не зусім разумеюць, як іх рэалізаваць без сур’ёзных страт пры новых, кардынальна ніжэйшых каціроўках. Такое адносна нядаўна бачылі падчас энергетычнага крызісу ў ЕС у пачатку дзесяцігоддзя, калі білі рэкорды газавыя каціроўкі. Потым раўнавагу намацвалі пакутліва і з вялікімі намаганнямі. Цяпер падобная гісторыя чакае рынак нафты. Пры гэтым пакуль еўрапейскія ўлады не могуць толкам справіцца з высокай спекулятыўнай хваляй на фоне, прама скажам, трывожнага інфармацыйнага фону. Уключыць жа бюджэтны рэсурс у ЕС няма магчымасці: бюджэт знаходзіцца ў вельмі праблематычным стане. І за кошт казны выраўноўваць рынак ужо не атрымаецца, таму выбух амерыканскай гранаты толькі адбыўся. Але наступствы яе выбуховай хвалі з усімі эканамічнымі наступствамі ў поўнай меры будуць адчувальнымі дастаткова доўга, нават калі канфлікт скончыцца хутка. Тым больш непрыемнасці апынуцца глыбейшымі, калі баявыя дзеянні зацягнуцца.
Уладзімір Валчкоў
