Якія сем’і лічацца маладымі?

Маладой лічыцца сям’я, дзе адзін з сужэнцаў (або абодва) знаходзіцца ва ўзросце да 31 года. Гэта ўстаноўлена Законам «Аб асновах дзяржаўнай маладзёжнай палітыкі». Пры гэтым, улічваючы сярэдні ўзрост сённяшніх нявест і жаніхоў, часу пабыць у статусе маладой сям’і ў беларусаў зусім няшмат. У 2023 годзе сярэдні ўзрост нявест склаў 26,5 года, а сярэдні ўзрост жаніхоў — 28,8 года.

Дзяржаўныя гарантыі і льготы ахопліваюць усе асноўныя аспекты жыццядзейнасці сям’і: працоўныя адносіны і занятасць, падтрымка ў сферы адукацыі, аховы здароўя, падаткаабкладання і інш. Як адзначыла Святлана Белаш, падтрымка маладых сем’яў у дзяржаўнай сямейнай палітыцы як асобны кірунак не выдзяляецца. Яе аказваюць у агульнай сістэме падтрымкі сем’яў пры нараджэнні дзяцей.

Дзяржаўныя гарантыі і выплаты

На што ж могуць разлічваць маладыя сем’і? Найперш гэта прамая матэрыяльная падтрымка ў выглядзе грашовых выплат. Акрамя таго, гэта бясплатнае медыцынскае суправаджэнне цяжарнасці і родаў, аплачвальны сацыяльны водпуск у перыяд цяжарнасці і родаў (дэкрэтны водпуск).

Студэнткам дзённай формы навучання на перыяд цяжарнасці даецца акадэмічны водпуск з 24 тыдня цяжарнасці пры нармальным яе ходзе і з любога тэрміну пры паталогіях. На гэты перыяд выплачваецца дапамога па цяжарнасці і родах. Пры гэтым калі студэнтка атрымлівае стыпендыю, то яе памер складае 100 % за кожны каляндарны месяц. Студэнткам дзённай формы навучання, якія працуюць, дапамогу па цяжарнасці выплачваюць па месцы вучобы з улікам заробку, які яна атрымлівае на рабоце.

Нагадаем, што з 1 студзеня вырас мінімальны памер дапамогі па цяжарнасці і родах:

— у два разы (з 50 да 100 % бюджэту пражытачнага мінімуму) для будучых мам — студэнтак, якія яшчэ не выйшлі на рынак працы; для тых, хто праходзіць службу ці афіцыйна беспрацоўны. На 1 лютага БПМ складае 447,64 рубля;

— у тры разы (з 50 % БПМ да 100 % мінімальнай заработнай платы) мінімальны памер бальнічнага па цяжарнасці і родах для застрахаваных жанчын, якія не маюць шасцімесячнага стажу працы, г. зн. толькі выйшлі на працу. Цяпер памер мінімалкі складае 726 рублёў.

Маці або тата, якія працуюць, або іншыя сваякі дзіцяці, якія працуюць, маюць права на водпуск па доглядзе яго (да дасягнення ім трох гадоў) з выплатай дапамогі за ўвесь гэты перыяд і з захаваннем працоўнага месца. Працоўным бацькам, якія атрымліваюць прафесійна-тэхнічную, сярэднюю спецыяльную або вышэйшую адукацыю, або адукацыю пасля ВНУ на дзённай форме навучання, даецца водпуск па доглядзе дзіцяці да дасягнення ім трох гадоў. У выпадку калі мама працягвае вучобу на дзённай форме, то ці тата, які працуе (ці тата-студэнт), ці іншы працоўны сваяк можа пайсці ў водпуск па доглядзе дзіцяці з выплатай дапамогі.

Памер дапамогі складае 35–40 % ад сярэднямесячнай заработнай платы незалежна ад наяўнасці страхавога стажу маці або іншага сваяка «ў дэкрэце» і выплачваецца незалежна ад занятасці і даходаў.

З 1 лютага памеры дапамог па доглядзе дзіцяці да трох гадоў павялічаны. На першае дзіця гэта 861 рубель. На другога і наступных — 984 рублі. На дзіця з інваліднасцю — 1107 рублёў. Дарэчы, у перыяд водпуску па доглядзе дзіцяці бацькі могуць працаваць на ўмовах няпоўнай занятасці з выплатай поўнай дапамогі.

Для маці або бацькоў, якія знаходзяцца ў водпуску па доглядзе дзіцяці, прадугледжана гарантыя прадаўжэння працоўнага кантракта на тэрмін не менш як да дасягнення дзіцем узросту пяці гадоў.

Для сем’яў, у якіх выхоўваецца дзіця з інваліднасцю, прадугледжаны дадатковыя гарантыі: гэта пенсія па інваліднасці, дадатковыя дапамогі, сацыяльныя паслугі па доглядзе.

Яшчэ адзін від падтрымкі — сродкі сямейнага капіталу для шматдзетных сем’яў. 

У асноўным бацькі выкарыстоўваюць гэтыя грошы для паляпшэння жыллёвых умоў, аднак апошнім часам вырас попыт на аплату сямейным капіталам адукацыі дзяцей. Калі ў 2020 годзе на адукацыю дзяцей сямейны капітал расходавалі 6 % сем’яў, то ў 2024 годзе — ужо 13 % сем’яў.

Дадатковы выхадны

Бацькі, якія выхоўваюць дваіх дзяцей ва ўзросце да 16 гадоў, маюць права на адзін дадатковы выхадны за месяц. Аплата гэтага выхаднога можа прадугледжвацца ў калектыўных дагаворах. Бацькі дзіцяці з інваліднасцю маюць права на адзін дадатковы выхадны за месяц. Ён аплачваецца за кошт сродкаў сацыяльнага страхавання.

Шматдзетныя бацькі, якія маюць траіх і больш дзяцей да 16 гадоў або дзіця з інваліднасцю да 18 гадоў, могуць браць адзін дадатковы выхадны на тыдзень. Ён аплачваецца за кошт сродкаў наймальніка. Ёсць альтэрнатыва гэтаму дадатковаму выходнаму — скарачэнне штодзённай працы ці змены на 1 гадзіну. Той ці іншы варыянт узгадняецца з наймальнікам.

Водпуск для таты і бясплатнае навучанне

З 2020 года ён даецца бацьку на працягу першых шасці месяцаў з нараджэння дзіцяці. Працягласць водпуску — да 14 дзён, але калектыўным дагаворам працягласць такога водпуску, а таксама яго аплата можа быць зменена.

Беспрацоўныя бацькі, якія знаходзяцца ў водпуску па доглядзе дзіцяці да трох гадоў (у тым ліку з 1 студзеня 2025 года дзіцяці з інваліднасцю), маюць права на бясплатную прафесійную падрыхтоўку або перападрыхтоўку, або павышэнне кваліфікацыі з выплатай адначасова стыпендыі і паўнацэннай дапамогі па доглядзе дзіцяці.

Як атрымаць дах над галавой?

Як адзначыла Святлана Белаш, сярод беларусаў пытанне забяспечанасці жыллём з’яўляецца ключавым пры прыняцці рашэння аб стварэнні сям’і і нараджэнні дзяцей. Маладым сем’ям пры з’яўленні першага дзіцяці фінансавая дапамога дзяржавы ў пагашэнні запазычанасці па льготных крэдытах даецца ў памеры 10 % ад сумы запазычанасці па крэдыце, другога — 20 %.

Акрамя таго, у краіне прадугледжана прыцягненне крэдытаў камерцыйных банкаў з выплатай грамадзянам з бюджэту адрасных субсідый на пагашэнне часткі асноўнага доўгу і працэнтаў па такіх крэдытах. Малазабяспечаным маладым сем’ям прадстаўляюць субсідыю на пагашэнне асноўнага доўгу па крэдытах на будаўніцтва жылля пры нараджэнні першага дзіцяці — у памеры 10 % ад сумы запазычанасці, другога — 20 %.