Многія скардзяцца на дэфіцыт працоўных рэсурсаў. Сапраўды, колькасць вакансій перавышае патрэбы рэальнага сектара. А на колькасны фактар накладваецца яшчэ і якасны — неадпаведнасць чаканням. Работнікі хочуць больш высокай зарплаты, прыемных умоў працы, гнуткіх графікаў з выкарыстаннем інструментаў дыстанцыйнай занятасці, камфортнага карпаратыўнага асяроддзя з дружалюбным стаўленнем і ўзаемадзеяннем па лініі кіраўнікі — падначаленыя. 

Магчыма, некаторыя пажаданні — з налётам фантазіі, але калі рынак патрабуе работнікаў, то да іх спадзяванняў варта і прыслухоўвацца ў разумных межах. Работадаўцы мараць пра высокую кваліфікацыю і кампетэнцыі супрацоўнікаў, гатовых бесперапынна працаваць за прымальнае з пункту гледжання кіраўнікоў прадпрыемства ўзнагароджанне. 

Мяркуючы па колькасці свабодных працоўных месцаў, да дасягнення кансэнсусу давядзецца прайсці яшчэ даволі доўгі шлях. Не будзем шукаць вінаватых: так склаліся абставіны, але, на маю думку, апраўдвацца за недастатковыя фінансава-эканамічныя вынікі дэфіцытам працоўных рэсурсаў кіраўнікам суб’ектаў гаспадарання неканструктыўна. Як і наракаць на нахабных суіскальнікаў — патэнцыяльных і рэальных. Тым самым топ-менеджары толькі распісваюцца ў адсутнасці стратэгічнага мыслення і доўгатэрміновых планаў развіцця ў даручаных ім кампаніях.

Растлумачу проста і на пальцах: рынак працы ў цэлым што ні ёсць самы лёгка і дакладна прагназуемы ў доўгатэрміновым перыядзе. Бо яго базіс — дэмаграфія. І не трэба наракаць на сістэму адукацыі, якая не можа падрыхтаваць дастатковую колькасць спецыялістаў для эканомікі. Могуць. І рыхтуюць. Здольныя і павысіць сваю прадукцыйнасць. Але не хапае рэсурсу — выпускнікоў. Іх колькасць з году ў год зніжаецца. І гэта пачалося не ўчора, а гадоў гэтак дваццаць таму. І дэмографы з высокай доляй верагоднасці могуць скласці прагноз: колькі будзе праз 20-40-60 гадоў немаўлят, школьнікаў, студэнтаў і наогул людзей працаздольнага ўзросту. Таму дэфіцыт працоўных рук і разумных галоў (і нават проста рук і галоў) не здарыўся нечакана і выпадкова, а быў відавочным раней, гадоў гэтак 5-10 назад, — вельмі выразна. Але ці многія кампаніі да гэтага рыхтаваліся? Ці не назіралі пасіўна, як расце попыт на рынку працы, а ажыццяўлялі канкрэтныя дзеянні? Калі такія ёсць — адгукніцеся, выходзьце з падполля, падзяліцеся сваімі сакрэтамі, кейсамі. Каб калегі павучыліся.

Праўда, спачатку неабходна хаця б задумацца аб праблеме. І пільна паглядзець на свае профільныя падраздзяленні: уласна кажучы, што яны з сябе ўяўляюць. Калі традыцыйны аддзел кадраў — то і казаць няма пра што. Традыцыйна такія карпаратыўныя структуры выконваюць выключна адміністрацыйна-бюракратычную функцыю: прыняць — звольніць, занесці чарговы запіс у працоўную кніжку, аформіць іншыя дакументы і ў цэлым забяспечыць справаводства, якое адпавядае заканадаўчым нормам. Функцыя неабходная, ад яе не сысці. Хаця б у сілу наяўнасці адпаведных нарматыўна-прававых актаў. Але задачы кадравай службы нашмат шырэйшыя. Сярод іх у першую чаргу — фарміраванне кадравай палітыкі з дакладным разуменнем інструментаў прыцягнення работнікаў на прадпрыемства і іх замацавання. Прычым стратэгія грунтуецца на дакладных разліках: ацэнках рынку працы, крытэрыяў канкурэнтаздольнасці працоўнага месца, мерапрыемстваў па павышэнні лаяльнасці ўжо працуючага персаналу і гэтак далей, і да таго падобнае... У выніку і з’яўляецца нейкая канкурэнтаздольная прапанова на рынку. Больш за тое фарміруецца агульная стратэгія развіцця прадпрыемства. Ці многія кампаніі прымяняюць такія падыходы?

Ёсць пажаданні — шмат высокакваліфікаванай, матываванай (пажадана, самастойна або дзяржавай) і таннай працоўнай сілы. А існуе рэальнасць. І капіталісты, якіх мы любім крытыкаваць (і ёсць за што), падыходзяць да многіх пытанняў вельмі рацыянальна. Што робіць любы інвестар, калі ацэньвае перспектывы знаходжання ў той або іншай краіне ці рэгіёне? Ацэньвае патэнцыял працоўных рэсурсаў. І не ў макраэканамічным разрэзе (узровень занятасці і беспрацоўя, сярэдняя заработная плата і іншыя паказчыкі), а ў разрэзе сваіх канкрэтных патрэб і ў агульнай сітуацыі на рынку. Калі жадаюць адкрыць новы завод, то ўжо глядзяць не на колькасць беспрацоўных інжынераў, слесараў і токараў, а ацэньваюць — за колькі іх можна перакупіць. А потым пралічваюць, ці ўпісваецца гэта цана ў іх бізнес-план, зыходзячы з планаванай тэхналогіі, абсталявання, прадукцыйнасці працы і канкурэнцыі на рынку гатовай прадукцыі. Усё дакладна, зразумела, цынічна і прагматычна.

Усё складанае да банальнасці простае, калі выкарыстоўваць дыскрэтны падыход. Працоўныя рэсурсы — адзін з вытворчых фактараў: яшчэ Карл Маркс даходліва растлумачыў. З часоў жыцця нямецкага філосафа шмат змянілася. Але людзі для вытворчасці і сёння неабходныя. Нават калі працуюць робаты, іх функцыянаванне забяспечвае чалавек. Ёсць бязлюдныя вытворчасці, але самаўзнаўляльных кластараў яшчэ нідзе ў свеце (за выключэннем фантастычных мастацкіх прадуктаў) не рэалізавалі: каб робаты рабілі робатаў, а чалавек нават не назіраў за працэсам, а атрымліваў на выхадзе гатовы прадукт. І цар прыроды не тое, каб не ўмешваўся ў працэс вытворчасці, а нават пра яго не задумваўся. Тэарэтычна (у нейкай ступені нават тэхнічна) гэта магчыма. Пытанне толькі, калі здарыцца. Невыключана, што такога зусім не адбудзецца.

Таму вернемся да нашых рэалій: працоўныя рэсурсы неабходныя для вытворчасці. І ад іх наяўнасці трэба адштурхоўвацца ў стратэгічным планаванні: якая павінна быць тэхналогія, абсталяванне, ці атрымаецца выйсці на канкурэнтаздольны прадукт. І закладваць у выдаткі на людзей рэальныя лічбы, а не магчымасці работадаўца. Калі патрэбны спецыяліст каштуе пяць тысяч рублёў за месяц і танней не атрымліваецца, значыць, калі прапанаваць дзве ці тры тысячы, то не будзе работніка. І абсталяванне можа прастойваць. І ўвесь інвестыцыйны праект пойдзе пад адхон. Такія рэаліі жыцця. І з імі неабходна лічыцца.

Не трэба крычаць: ратуйце — людзей няма. А пралангіраваць сітуацыю на гадоў пяць-дзесяць наперад. І не закупляць рыдлёўкі, калі відавочна, што няма землякопаў. Тады трэба думаць аб набыцці экскаватара. Магчыма, нават з функцыяй 3D, калі ён амаль сам капае. Іншае пытанне, што такая тэхніка дарагая, давядзецца шукаць інвестыцыі, клапаціцца аб іх акупнасці. Ды і экскаватар — машына высокапрадукцыйная. Пад яго магутнасці неабходна знайсці збыт на адпаведныя паслугі. Але хто сказаў, што бізнес — простая сфера дзейнасці?! Думаць трэба.

І вось тэзіс для разважання: сёлета світанне пасля апошняга званка сустракалі каля 56 тысяч юнакоў і дзяўчат. Гэта значыць, што ў найлепшым выпадку праз 2-4 гады наш рэальны сектар можа разлічваць максімум на 56 тысяч работнікаў і спецыялістаў. Як гаворыцца, кропка. А колькі трэба? Нашмат больш. Значыць, думайце, шаноўныя кіраўнікі, чым завабліваць будзеце моладзь. І старых утрымліваць. Працоўнае месца — таксама тавар. Калі ён з душком — ніхто не возьме. Ешце самі. Галодныя часы, дзякуй богу, засталіся ў далёкім мінулым, калі можна было навязаць работніку нейкія ўмовы. Сёння альбо давядзецца зыходзіць з іншых перадумоў, альбо заставацца без супрацоўнікаў. Трэцяга амаль не дадзена. Думаць трэба, вывучаць, а не проста аўтаматычна размяшчаць заяўкі, з надзеяй, што здарыцца цуд і хтосьці адгукнецца.

Інтэлект Штучны