Даследаванне, апублікаванае ў часопісе Innovation in Aging, паказала, што фізічная актыўнасць сама па сабе не аказвае істотнага ўплыву на тэмпы зніжэння кагнітыўных функцый у людзей сярэдняга і пажылога ўзросту. Калі даследчыкі назіралі за больш чым 25 000 амерыканцаў на працягу больш як дзесяці гадоў, рэгіструючы іх звычкі да фізічных практыкаванняў нараўне з узроўнем разумовай актыўнасці, наведванне спартзалы проста не аказвала істотнага ўплыву. Важна было тое, ці чыталі людзі, ці гулялі ў слоўныя гульні, ці падтрымлівалі разумовую актыўнасць і ці разнастаілі сваё паўсядзённае жыццё рознымі відамі дзейнасці.

Паводле апошніх ацэнак, у 42% амерыканцаў (тое ж самае назіраецца і ў любой іншай індустрыяльна развітай дзяржаве) на працягу жыцця можа развіцца дэменцыя. Для тых, хто разлічвае на штодзённыя прагулкі або штотыднёвыя заняткі ёгай для захавання памяці, гэтыя даследаванні паказваюць на неабходнасць больш мэтанакіраванага набору пэўных звычак.

Чаму фізічныя практыкаванні неэфектыўныя ў прадухіленні зніжэння кагнітыўных функцый?

Каб даследаваць фактары, якія на самой справе прадказваюць зніжэнне кагнітыўных функцый з цягам часу, даследчыкі з Джорджтаўнскага ўніверсітэта і Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Рыверсайдзе выкарыстоўвалі дадзеныя двух буйных нацыянальных даследаванняў. У рамках даследавання здароўя і выхаду на пенсію было абследавана больш за 20 800 дарослых ва ўзросце 50 гадоў і старэйшых, з якімі праводзілася да сямі інтэрв’ю ў перыяд з 2008 па 2020 год. Другі набор дадзеных, даследаванне сярэдняга ўзросту ў Злучаных Штатах, адсочваў прыкладна 2700 дарослых ва ўзросце ад 30 да 60 з невялікім гадоў на працягу двух раундаў кагнітыўнага тэсціравання з інтэрвалам каля 9,5 гадоў.

Удзельнікі паведамлялі аб чатырох катэгорыях актыўнасці: кагнітыўныя задачы (чытанне, пісьмо, слоўныя гульні, работа за камп’ютарам), фізічная актыўнасць рознай інтэнсіўнасці, зносіны з сям’ёй і сябрамі, а таксама ўдзел у арганізаваных сацыяльных групах, такіх як клубы або рэлігійныя службы. Даследчыкі адсочвалі вынікі кагнітыўных тэстаў у часе, старанна кантралюючы такія фактары, як адукацыя, гісторыя курэння, дыябет, дэпрэсія і дзясяткі іншых зменных, якія ўплываюць як на ўзровень актыўнасці, так і на здароўе мозгу. Важна адзначыць, што спачатку вымяралася актыўнасць, а затым адсочваліся кагнітыўныя змены, каб каманда магла ўбачыць, якія звычкі сапраўды папярэднічалі запаволенню зніжэння кагнітыўных функцый, а не проста развіваліся паралельна з ім.

Фізічная актыўнасць нязменна аказвалася недастатковай. Незалежна ад таго, ці займаліся ўдзельнікі лёгкімі, умеранымі ці інтэнсіўнымі фізічнымі практыкаваннямі, іх трэніровачныя звычкі не аказвалі істотнага ўплыву на змену кагнітыўных паказчыкаў у наступныя гады. 

Верагодная прычына: карысць для мозгу ад фізічнай актыўнасці, верагодна, праяўляецца ў асноўным на больш ранніх этапах жыцця. Чалавек, які заставаўся актыўным да 30-40 гадоў, верагодна, ужо назапасіў усе перавагі для сардэчна-сасудзістай і неўралагічнай сістэм, якія могуць даць фізічныя практыкаванні.

Пачатак або павелічэнне інтэнсіўнасці фізічных практыкаванняў у больш познім узросце сам па сабе можа быць недастатковым для запаволення зніжэння кагнітыўных функцый, калі ўзроставыя змены ўжо пачаліся. 
У артыкуле таксама зазначаецца, што фізічная пасіўнасць у маладым узросце можа запусціць ланцуговую рэакцыю, спрыяючы развіццю дыябету і сардэчна-сасудзістых захворванняў, якія, у сваю чаргу, з часам пагаршаюць функцыю мозгу. Да позняга ўзросту некаторыя з гэтых доўгатэрміновых наступстваў для здароўя можа быць больш складана кампенсаваць аднымі толькі фізічнымі практыкаваннямі.

Фізічныя практыкаванні па-ранейшаму карысныя. Яны важныя для здароўя сэрца і фізічнай функцыі, а даследчыкі выявілі, што ў рамках разнастайнай праграмы яны могуць прынесці некаторую карысць і кагнітыўным функцыям. Аднак у якасці самастойнай стратэгіі запаволення старэння мозгу ў сярэднім і познім узросце наяўныя дадзеныя не пацвярджаюць іх эфектыўнасць.

Якія віды разумовай і сацыяльнай актыўнасці сапраўды абараняюць мозг, які старэе?

У якасці ахоўных фактараў аказаліся: звычкі, якія патрабуюць значных разумовых намаганняў, пэўныя віды сацыяльнага ўзаемадзеяння і практыка выканання мноства розных відаў дзейнасці.

У дарослых удзельнікаў даследавання, якія размяркоўвалі свой час паміж разнастайнымі відамі дзейнасці, назіралася запаволенне кагнітыўнага зніжэння ў сярэднім узросце, прыкладна ў 55-65 гадоў. Велічыня гэтага станоўчага эфекту была значнай. Як напісалі даследчыкі, «станоўчы эфект ад удзелу ў розных відах дзейнасці на тэмпы кагнітыўнага зніжэння ў сярэднім узросце быў амаль такім жа вялікім, як і адмоўны эфект курэння». Паколькі курэнне з’яўляецца адным з найбольш вядомых фактараў, якія паскараюць кагнітыўнае зніжэнне, гэтае параўнанне мае сэнс.

У дарослых старэй за 65 гадоў частая кагнітыўная актыўнасць аказалася найбольш моцным індывідуальным фактарам, які прадказвае запаволенне кагнітыўнага зніжэння. Рэгулярнае чытанне, пісьмо, гульня ў шашкі і шахматы, разгадванне крыжаванак, праца за камп’ютарам — гэтыя разумова складаныя звычкі былі звязаныя з прыкметна лепшымі кагнітыўнымі паказчыкамі ў пажылым узросце. Даследчыкі выявілі, што кагнітыўная карысць ад частай разумовай актыўнасці ўзрастае з узростам і ў канчатковым выніку супастаўная па велічыні з кагнітыўнымі наступствамі дыябету, што дае ўяўленне аб тым, наколькі значным быў гэты эфект.

Сацыяльная актыўнасць таксама мела значэнне, але тое, наколькі яна важная, мянялася з узростам. Рэгулярныя кантакты з сябрамі і сям’ёй былі звязаныя з павальнейшым зніжэннем кагнітыўных функцый прыкладна ва ўзросце ад 55 да 65 гадоў. У больш познім узросце арганізаваны ўдзел у групах, такіх як клубы, рэлігійныя службы або грамадскія сходы, паказаў мацнейшую сувязь з падтрыманнем кагнітыўных функцый. Індывідуальныя зносіны, відаць, маюць большае значэнне ў 60 гадоў; структураваная групавая дзейнасць можа мець большае значэнне ў 75 гадоў.

У сукупнасці атрыманыя вынікі даволі адназначна сведчаць аб наступным: падтрыманне разумовай актыўнасці з дапамогай чытання, пісьма, галаваломак і інтэлектуальных гульняў, відавочна, з’яўляецца найбольш надзейным укладаннем у кагнітыўнае здароўе ў пажылым узросце. А ў сярэднім узросце стварэнне сапраўды разнастайнага распарадку дня, які ўключае розныя віды дзейнасці, можа быць такім жа каштоўным, як і любая асобная звычка, у тым ліку і наведванне спартзалы.