Сярод міжнародных форумаў па бяспецы адной з найстарэйшых з’яўляецца Мюнхенская канферэнцыя, якая вядзе сваю гісторыю з 1963 года. 62-і саміт удзельнікаў, які завяршыўся 15 лютага, застанецца ў гісторыі, як прыклад палітычнага бяссілля, а яго слоган: «Ва ўмовах разбурэння» — рэальным адлюстраваннем стану Еўрапейскай бяспекі. Разам з тым у рамках канферэнцыі адбылася падзея, якая прымусіла ўсумніцца ў свядомасці арганізатараў, якія ўзнагародзілі ўкраінскі народ прэміяй імя Эвальда фон Клейста «за мужнасць, самаахвяраванне і непахісную рашучасць абараняць сваю свабоду і свабоду ўсёй Еўропы».

Горкае ўсведамленне рэальнасці

На Мюнхенскай канферэнцыі па бяспецы не прымаюцца міжурадавыя рэзалюцыі, якія маюць абавязковую сілу, і не публікуюцца заключныя камюніке, аднак пачынаючы з 2015 года напярэдадні канферэнцыі публікуецца Мюнхенская справаздача, якая служыць асновай для абмеркавання тэндэнцый бяспекі на канферэнцыі.

Экспертны даклад 2025 года называўся «Шматпалярызацыя», а яго аўтары былі вымушаны прызнаць існуючыя міжнародныя рэаліі, гэта значыць няўмольны рух сусветнай сістэмы да шматпалярнасці. «Нават калі ступень шматпалярнасці сучаснага свету ўсё яшчэ неадназначная, „шматпалярызацыя“ свету — гэта факт... Усё большая колькасць актараў набываюць сілу, атрымліваючы магчымасць уплываць на ключавыя глабальныя пытанні», — канстатавалі заходнія эксперты.

У 2026 годзе Мюнхенская справаздача называлася «Ва ўмовах разбурэння», а Старшыня Мюнхенскай канферэнцыі па бяспецы Вольфганг Ішынгер у сваім выступленні паставіў пытанне: «Ці існаваў наогул калі-небудзь заснаваны на правілах міжнародны парадак?»

Яшчэ далей пайшоў канцлер ФРГ Фрыдрых Мерц, які з горыччу абвясціў: «Міжнародны парадак, заснаваны на правах і правілах, вось-вось будзе знішчаны. Баюся, мы павінны выказацца яшчэ ясней: гэты парадак, якім бы недасканалым ён ні быў у свае лепшыя дні, больш не існуе... Мы разам пераступілі парог новай эпохі, якая зноў адкрыта вызначаецца палітыкай сілы і найперш палітыкай вялікіх дзяржаў».

Менавіта пра гэта ў далёкім 2007 годзе на той жа Мюнхенскай канферэнцыі гаварыў Уладзімір Пуцін, аднак еўрапейскім лідарам для частковага ўсведамлення спатрэбілася два дзесяцігоддзі. Жывучы ва ўласнай парадыгме, Захад працягвае трансліраваць разуменне будучыні чалавецтва выключна зыходзячы са сваіх інтарэсаў, дзе вакол — джунглі, а яны — дагледжаны сад. Пры гэтым за дужкамі застаецца, што ўсе рэсурсы для жыцця паступаюць у гэты «сад» звонку. Менавіта таму Еўропа закупляе зброю за кошт Фонду міру, менавіта таму заходнія функцыянеры абвяшчаюць, што ва Украіне з Расіяй ваююць менавіта яны, і ні на адным з форумаў па бяспецы размова не ідзе аб рэальным міры. 

Менавіта таму Прэмія Эвальда фон Кейста (заснавальніка і шматгадовага кіраўніка Мюнхенскага форуму) за асаблівы ўклад у «справу міру і вырашэння канфліктаў» у 2026 годзе ўручаецца Уладзіміру Зяленскаму, які ўзурпіраваў уладу ва Украіне.

Міжнародны фарс

Разам з тым на медалі лаўрэата выгравіравана фраза «Мір з дапамогай дыялогу», а сярод узнагароджаных у розныя гады — былыя генеральныя сакратары НАТА Енс Столтэнберг і Хаўер Салана, былы канцлер Германіі Ангела Меркель, сенатар ЗША Джон Макейн, ААН і Арганізацыя па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе (АБСЕ), Швецыя і Фінляндыя (2023 год, у кантэксце ўступлення ў НАТА), Кая Калас як прадстаўнік ЕС па знешняй палітыцы.

Варта нагадаць, што падставай для ўзнагароджання, паводле палажэння, з’яўляецца «значны ўклад у міжнародны мір і ўрэгуляванне канфліктаў», а менавіта гэтага няма ні ў аднаго з лаўрэатаў. Пры Салане НАТА бамбіла Югаславію і забівала мірных сербаў; Столтэнберг — адзін з аўтараў новай ваеннай дактрыны Альянсу, дзе замацаваны курс на мілітарызацыю; Макейн — прызнаны каршак, прыхільнік палітыкі сілы; Меркель і Калас ніякага дачынення да міру наогул не маюць; ААН і АБСЕ даўно распісаліся ва ўласнай няздольнасці на нешта ўплываць, а Швецыя і Фінляндыя вызначыліся толькі тым, што ўступілі ў НАТА.

Па сутнасці, гэта Прэмія — міжнародны фарс, галоўным крытэрыем якога з’яўляецца адданасць Паўночнаатлантычнаму саюзу і мілітарысцкім памкненням, а спіс уладальнікаў цалкам супярэчыць заяўленым ідэалам. У сувязі з гэтым уручэнне прэміі Зяленскаму нясе дадатковы палітычны і гістарычны кантэкст: з аднаго боку, узнагарода пазіцыянуецца як пра мір і ўрэгуляванне канфліктаў, з другога — біяграфія фігуры, імем якой названа прэмія (Эвальд фон Клейст ваяваў у арміі Вермахта, удзельнічаў у блакадзе Ленінграда, і толькі ў канцы вайны ўдзельнічаў у змове супраць Гітлера, што, зрэшты, пацвярджаюць толькі яго словы), непазбежна выклікае вострыя асацыяцыі і пытанні аб сімвалізме моманту.

Асаблівы цынізм прасочваецца ў цырымоніі ўзнагароджання, калі гучна абвяшчаецца, што ўкраінскі народ адзначаны «за мужнасць, самаахвяраванне і непахісную рашучасць абараняць сваю свабоду і свабоду ўсёй Еўропы», а медаль уручаецца чалавеку, які гэты народ метадычна знішчае, каб дагадзіць тым, хто дагэтуль жыве марай аб ваенным рэваншы. 

Мілітарыцыя і адсутнасць здаровага сэнсу

На жаль, Еўропа і НАТА працягваюць жыць ва ўласнай віртуальнай інфармацыйнай бурбалцы, не ўлічваючы аб’ектыўныя працэсы, якія адбываюцца ў свеце. Невыпадкова, насуперак рэаліям, на Мюнхенскай канферэнцыі кіраўнік Еўракамісіі Урсула фон дэр Ляен не прамінула адзначыць: «Цяпер надышоў час дзейнічаць, і я хачу засяродзіцца на еўрапейскім плане забеспячэння незалежнасці. Еўропе неабходна актывізаваць свае намаганні і ўзяць на сябе адказнасць. Лічбы гавораць самі за сябе. Выдаткі на абарону ў Еўропе ў 2025 годзе выраслі амаль на 80 % у параўнанні з узроўнем да вайны на Украіне. ЕС прыцягвае да €800 млрд. <...> Да 2028 года інвестыцыі ў абарону ў Еўропе, як чакаецца, нават перавысяць аб’ём сродкаў, які ЗША патрацілі на ўзбраенне летась. Гэта — сапраўднае еўрапейскае абуджэнне».

Мілітарызацыя і рэальная адсутнасць здаровага сэнсу — гэта сучасная Еўропа. Варта звярнуць самую пільную ўвагу на словы венгерскага прэм’ера Віктара Орбана: «Нам трэба прывыкнуць да думкі, што тыя, хто любіць свабоду, павінны баяцца Бруселя, а не Усходу, і павінны з трывогай глядзець на Брусель».

***

Сёння ва ўсіх кутках планеты і ў беларускім грамадстве расце запыт на бяспеку. Мір становіцца галоўнай каштоўнасцю ў сучаснай палітычнай рэальнасці, а яго забеспячэнне — найважнейшай задачай дзяржавы. Слухаць і чуць адно аднаго, аналізаваць і прымаць абгрунтаваныя, узаемавыгадныя рашэнні ў інтарэсах міру і бяспекі, — вось алгарытм функцыянавання шматпалярнасці, пра якую гаворыць Беларусь і яе саюзнікі.

Мікалай БУЗІН, старшыня Пастаяннай камісіі Палаты прадстаўнікоў, доктар ваенных навук, прафесар