А ці не занадта мы захапіліся імпартазамяшчэннем?! Настолькі, што ўдарыліся ў капіраванне замежных прадуктаў, рэцэптур, назваў. Фета, пармезан, мацарэла, данаблю, ракфорці... І вытворцы ганарацца: нашы сыры нічым не горшыя, чым французскія, італьянскія, дацкія. Спаборнічаем з майстрамі з іншых краін: Расіі, Арменіі, Бразіліі. Нярэдка выйграём. Але ў чым доблесць? Копія, якой бы арыгінальнай ні была, заўжды саступіць арыгіналу. Самае парадаксальнае, што праз імпартазамяшчэнне мы сваімі рукамі, уласна кажучы, прасунулі замежныя брэнды на сваім жа рынку. У чым сэнс?
А дзе нашы, беларускія нацыянальныя лінейкі? Мы ж малочная краіна. Ці не больш лагічна фарміраваць уласную кулінарную культуру? Са сваімі традыцыямі, сакрэтамі, брэндамі, прывязанымі да нашай роднай зямлі?
Не хачу нікога пакрыўдзіць, але імпартазамяшчэнне — не самая складаная задача ў бізнесе. Ёсць прадукт, вядомыя яго характарыстыкі, смакавыя якасці. Рэцэптуру, тэхналогію вытворчасці звычайна трымаюць у сакрэце. Часта вытворцы арыгінальных прадуктаў заяўляюць, што ў іх ёсць нейкія зусім непаўторныя інгрэдыенты, вядомыя толькі вузкаму колу дасведчаных спецыялістаў. Або ўсімі сіламі прывязваюць прадукт да геаграфічнай мясцовасці. Асабліва моцныя ў гэтым вінаробы, назвы вінаў — нярэдка «цёзкі» пэўных рэгіёнаў. А ўсё, што выраблена за іх межамі ці не з іх сыравіны, — падробка, бо смак віна залежыць ад вінаграду, а яго ўласцівасці — ад глебы, надвор’я. Словам, мікраклімату, які непаўторны ў кожнай вінаробнай даліне. Што з’яўляецца збольшага праўдай. Тое самае можна сказаць і пра вытворцаў элітных сыроў: там нібыта і дойны статак утрымліваюць па спецыяльным распарадку, і кормяць яго травой, якая расце толькі ў пэўным месцы.
Але ў нашым свеце развітых тэхналогій нават самыя сакрэтныя рэцэптуры не з’яўляюцца, па сутнасці, таямніцай. І ўсе неабходныя інгрэдыенты можна купіць на рынку. Тыя ж закваскі, напрыклад. Вядома, адтачыць тэхналогію, каб забяспечыць якасць канчатковага прадукту, — асобнае мастацтва. Але вопытныя тэхнолагі яго, у прынцыпе, асвоілі. Больш за тое, калі нешта не атрымліваецца, заўсёды можна ўнесці тыя ці іншыя карэктывы. Спосаб вытворчасці і нават рэцэптура могуць насіць розныя сляды варыятыўнасці. Але смак канчатковага прадукту не адрозніш ад сапраўднага. Як жартуюць сучасныя харчовыя хімікі, яны могуць у сваіх прабірках намяшаць любы смак, з усімі водарамі, адценнямі, нюансамі. Прычым выкарыстоўваючы натуральныя складнікі.
Дарэчы, інструмент замяшчэння актыўна і паспяхова выкарыстоўваюць гандлёвыя сеткі па ўсім свеце. Што робіць буйны рытэйл? Бярэ папулярны брэндаваны прадукт, а потым капіруе яго з максімальнай дакладнасцю і выстаўляе на паліцу пад уласнай гандлёвай маркай. Адрозненні ў колеры, смаку, паху іншы раз даступныя толькі дасведчанаму дэгустатару. Затое копію ўдаецца зрабіць, як правіла, значна таннейшай за арыгінал. Хто выйграе канкурэнцыю на паліцы за пакупніка, спадзяюся, тлумачыць не трэба. Калі няма ці амаль няма розніцы, то навошта плаціць больш? Несумненна, ёсць пэўная доля спажыўцоў, якія будуць арыентавацца на арыгінальныя гандлёвыя маркі. Асабліва калі гэтыя брэнды валодаюць міжнародным статусам і доўгай, хвалебнай і легендалізаванай гісторыяй. Але нямала людзей арыентуюцца не на эмоцыі, якія нібы дорыць брэнд, а на кошт. Словам, на замяшчэнні буйны рытэйл ужо даўно і паспяхова зарабляе. Самае цікавае, што копіі робіць па сваёй ініцыятыве. Без якіх-небудзь праграм, што ў той ці іншай ступені падтрымліваюцца дзяржавай.
Канешне, сама па сабе канцэпцыя імпартазамяшчэння мае права на жыццё. Асабліва калі справа датычыцца вытворчасці сыравіны, нейкіх інгрэдыентаў, камплектуючых, відаў упакоўкі і да таго падобнай прадукцыі. Але капіраваць гатовую прадукцыю... Не будзем займацца маралізатарствам на тэму абароны інтэлектуальнай уласнасці або ўвядзення ў зман спажыўца. У рэшце рэшт, у дзясятках краін выпускаюць пармезан. І мы нічым не горшыя. Пытанне ў іншым: а навошта прасоўваем чужую кулінарную культуру? Можа, варта звярнуць увагу на свае, беларускія традыцыі?! Яны ёсць. Магчыма, выглядаюць у той жа сырнай тэматыцы крыху больш сціпла, чым французскія і італьянскія галіновыя гісторыі. Але ад гэтага яны не сталі горшыя, па-першае. А, па-другое, шмат што залежыць ад раскруткі. А таксама настойлівасці і адчування самадастатковасці. Нават калі і ёсць слабасць у сырных (ці нейкіх іншых традыцыях) — гэта не нагода капітуляваць і зніжаць сваю фантазію да паўтарэння чужых нацыянальных прадуктаў.
Гэта нагода задумацца пра свой гонар і яго стварэнне праз лінейку арыгінальнай прадукцыі. І не варта загадзя сцвярджаць, што яна можа не ўвайсці на рынак. Калі ўсё прадумана зрабіць — увойдзе. І не толькі на наш, але і на замежныя.
Прывяду прыклад. У Еўропе розных напояў — процьма. Але беларускі квас экспартаваўся нават у тую ж Германію. Вытворчасць піва і квасу валодае пэўным тэхналагічным падабенствам. Але, нягледзячы на наяўнасць вялікага мноства піваварняў (вялікіх, маленькіх і зусім маленечкіх), незлічонай колькасці напояў на аснове браджэння, да квасу ніхто на захад ад Брэста і Гродна ў прамысловых маштабах не дадумаўся. Беларускае піва прасунуць на экспартных рынках дастаткова цяжка. А квас карыстаўся нават вельмі добрым попытам.
Вельмі хацелася б, каб беларускі сыр асацыіраваўся з нейкімі нацыянальнымі брэндамі. А не пакаваўся пад назвай «Галандскі», «Маасдам», «Расійскі», «Пашахонскі»... Гэта таксама цудоўныя прадукты. Вельмі якасныя і смачныя ў выкананні нашых вытворцаў. Але не хапае нацыянальнай яркасці, самабытнасці. Легенды не нараджаюцца самі, іх трэба ствараць. І гэтыя легенды валодаюць вялікім і ўстойлівым камерцыйным патэнцыялам.
Інтэлект ШТУЧНЫ
