Паказчыкам крызісу даверу паміж элітамі і народамі Захаду з’яўляецца бяздушная сацыялогія, якая фіксуе гістарычныя мінімумы рэйтынгаў даверу насельніцтва да палітычных інстытутаў і лідараў Еўропы і ЗША.

Напрыклад, паводле афіцыйных даных апытанняў службы «Еўрабарометр» і даследаванняў Eurofound, сярэдні ўзровень даверу нацыянальным урадам сярод грамадзян краін Еўрасаюза зараз знаходзіцца на адзнацы 37 %.

Адзін з самых нізкіх паказчыкаў у ЕС — у Германіі. На фоне зацяжнога палітычнага і эканамічнага крызісу Фрыдрых Мерц мае толькі 22 % адабрэння пры 74 % негатыўных ацэнак насельніцтва, што зрабіла яго адным з самых непапулярных кіраўнікоў урада ў гісторыі ФРГ. Нямецкі канцлер быў вымушаны публічна прызнаць, што яго вельмі трывожыць рэзкае падзенне рэйтынгаў даверу, і ён спрабуе зразумець прычыны таго, што адбываецца. Дзіўна, чаму ён да гэтага часу не зразумеў вытокаў сваёй непапулярнасці, якія ляжаць літаральна на паверхні. Дарэчы, як і ў астатніх краінах Еўропы.

Паводле тэматычных апытанняў ужо згаданага «Еўрабарометра», падзенне рэйтынгаў нацыянальных кабінетаў міністраў звязана з трыма ключавымі праблемамі: карупцыя (71 % еўрапейцаў лічаць яе шырока распаўсюджанай у сваіх краінах); эканамічныя складанасці (рост кошту жыцця, праблемы ў энергетычным сектары і незадаволенасць пенсіённымі рэформамі); пытанні міграцыі і бяспекі. Ну і ў дадатак пастаяннае нагнятанне знешняй пагрозы, рэгулярныя страшылкі аб магчымым нападзе з Усходу, мілітарызацыя, якая адымае фінансы ад сацыяльных праграм і пераводзіць іх на гонку ўзбраенняў.

Недалёка ад Германіі адышла і Францыя. Тут узровень недаверу прэзідэнту Эмануэлю Макрону дасягнуў 72 % (ухваляюць яго дзеянні толькі 23 % апытаных). Мабыць, гэтаму няўдаламу напалеончыку, які палохае свет сваім «ядзерным парасонам», але не мае сілы супрацьстаяць уласнай жонцы, наканавана ўвайсці ў гісторыю як самаму непапулярнаму прэзідэнту Францыі. Усё яго кіраванне — чарада сталых сацыяльных пратэстаў: то «жоўтыя камізэлькі», то фермеры, то незадаволеныя пенсіённай рэформай і рэжымам цвёрдай эканоміі бюджэту. Так, яшчэ дадайце правалы ў знешняй палітыцы на Афрыканскім кантыненце! Так і запомніцца ён народу Францыі як дурны падлетак з вечным фінгалам пад вокам.

Зрэшты, у Вялікабрытаніі, якая збегла як ад бубоннай чумы з Еўрасаюза ў пачатку 2020-га, таксама не ўсё добра. На працягу многіх гадоў тут працягваецца чахарда з прэм’ер-міністрамі, якія так хутка прыходзяць і сыходзяць, што запамінаць іх адмаўляецца нават старэйшы жыхар рэзідэнцыі на Даўнінг-стрыт кот Лары! Вось і на гэтым тыдні галоўнаму мышалову Англіі падсялілі новага суседа: замест Кіра Стармера, што пайшоў у панядзелак у адстаўку, яго месца заняў Эндру Бернэм. Паглядзім, як доўга ён пратрымаецца, бо сутнасць палітыкі, якая праводзіцца кабінетам лейбарыстаў, мяркуючы па яго заявах, моцна мяняцца не будзе.

А менавіта гэта палітыка і загубіла Стармера, негатыўны рэйтынг якога перад сыходам трымаўся на ўзроўні мінус 36-37 %. Па сутнасці, амаль 70 % брытанцаў лічылі, што ён дрэнна спраўляецца са сваімі абавязкамі. Абвінавачанні тыя ж, што і на кантыненце: пагаршэнне эканамічнай сітуацыі ў краіне і рост кошту жыцця, неэфектыўная барацьба з нелегальнай міграцыяй. За самім жа былым прэм’ерам цягнуўся нездаровы шлейф скандалаў — ад патурання педафілам-азіятам і заступніцтва за чыноўнікаў, якія з’яўляліся частымі гасцямі на востраве Эпштэйна, да лабіравання закона аб скарачэнні дапамогі пенсіянерам на ацяпленне ў зімовы перыяд і непрызнанні трансгендарных жанчын біялагічнымі жанчынамі. На апошнім, відаць, Стармер і пагарэў — еўрапейскае ЛГБТ-лобі такога не даруе!

Але давайце паглядзім бліжэй: раптам нашы еўрасуседзі, краіны Балтыі, якія так часта спрабуюць рабіць беларусам заўвагі і вучыць нас асновам дэмакратыі, жывуць у кранальным яднанні ўлады і народа? І тут бяда!

Па даных нацыянальных сацыялагічных даследаванняў і справаздач міжнародных арганізацый (уключаючы Eurobarometer і OECD) за 2026 год, узровень даверу насельніцтва да цэнтральных урадаў ва ўсіх трох краінах Балтыі застаецца крытычна нізкім, пры гэтым абсалютная большасць грамадзян выказвае кабінетам міністраў свой недавер.

Паводле апытанняў агенцтва Baltijos tyrimai, праведзеных увесну і ўлетку 2026 года, ураду Літвы давяраюць толькі ад 30 да 32 % грамадзян, у той час як узровень недаверу зафіксаваны на адзнацы 67 %. Паказчыкі даверу ўраду Эстоніі зараз вагаюцца ў раёне 30-35 %. Падзенне рэйтынгаў выканаўчай улады звязана з зацяжным эканамічным ціскам, высокім коштам жыцця і жорсткай фіскальнай палітыкай (у форме павышэння падаткаў для стабілізацыі бюджэту). Латвія, традыцыйна для рэгіёна, дэманструе самы нізкі ўзровень даверу да выканаўчай і заканадаўчай улады сярод трох прыбалтыйскіх краін. Давер да кабінета міністраў выказвае крыху больш за чвэрць насельніцтва (каля 25-28 %).

А як жа інакш? Бо ў краінах Балтыі каго з чыноўнікаў ні вазьмі — карупцыянер на карупцыянеры! Вось літаральна толькі што прызначылі новы літоўскі ўрад і новага прэм'ер-міністра Міндаўгаса Сінкявічуса, які ледзь адмазаўся ад абвінавачванняў у злоўжыванні службовым становішчам і падробцы дакументаў у перыяд яго работы мэрам Ёнаўскага раёна, — і зноў скандал! Дапытлівыя грамадзяне звярнулі ўвагу на аб'яву аб продажы ўчастку ў Віленскім раёне. Усё б нічога, але адным з чатырох саўладальнікаў зямлі з’яўляецца якраз новы прэм’ер. А ўчастак, набыты крыху больш за два гады таму за 55 тысяч еўра, раптам падскочыў у цане да 350 тысяч!

Адзін з былых літоўскіх прэм'ераў, які займаў таксама некалі пасады міністра ўнутраных спраў і старшыні Сейма, Саўлюс Скверняліс, тымі ж дапытлівымі і назіральнымі грамадзянамі на днях быў заўважаны на Блакітным беразе ў французскай Ніцы. Ну і што, скажаце вы? Ды нічога, вядома, калі б менавіта ў дадзены момант спадар Скверняліс не праходзіў у якасці абвінавачанага па карупцыйнай справе і не быў абмежаваны ў перамяшчэнні! Яму літоўская паліцыя нават бранзалет на нагу адзявала, а ён скардзіўся, што сваю цяперашнюю працу радавога дэпутата Сейма нармальна выконваць не можа — усё пішчыць у яго нешта, законы прыдумляць замінае. І тут раптам — без бранзалета спакойна гуляе на берагах Міжземнага мора. А літоўская паліцыя адказвае журналістам нешта няўцямнае, маўляў, ён нам усё растлумачыў, яму вельмі трэба было з’ехаць. Верым?

Гледзячы на ўсё вышэйпададзенае, становіцца ясна, што палітычная эліта калектыўнага Захаду страціла давер народа і маральнае права казаць ад яго асобы, вычарпала свой рэсурс і ўступіла ў фазу сістэмнай дэградацыі.

Аляксей БЯЛЯЕЎ, палітолаг