Роля інстытута ў вывучэнні торфу

— Вывучэнне нашых тарфянікаў — адзін з найважнейшых напрамкаў работы нашага інстытута, — расказаў дырэктар Інстытута прыродакарыстання НАН, доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар Сяргей Лысенка. — Інстытут першапачаткова і быў створаны ў 1932 годзе для вывучэння рэсурсаў, метадаў здабычы і перапрацоўкі торфу. На сёння тарфяныя рэсурсы складаюць, па кадастравых даных, каля 4,2 млрд т пры штогадовым аб’ёме здабычы каля 2 млн т.

Значэнне балотных экасістэм

Беларусь валодае адной з найбуйнейшых балотных экасістэм у Еўропе — сапраўдным палеакліматычным архівам. Даследуючы яго, можна аднавіць карціну змены клімату і расліннасці ў рэгіёне, а таксама зразумець, ці стануць балоты крыніцамі або паглынальнікамі парніковых газаў. Іх часта называюць «лёгкімі Еўропы» — ацэнка, магчыма, некалькі ўтрыраваная, але на лакальным узроўні яны важныя для адаптацыі да кліматычных зрухаў, паглынання CO₂ і назапашвання арганікі.

Мэты распрацовак

Распрацоўкі інстытута накіраваны на раскрыццё прыроднага патэнцыялу тарфяной сыравіны праз стварэнне непаліўных матэрыялаў.

— Многія прадпрыемствы рэспублікі, як дзяржаўныя, так і прыватныя, выпускаюць прадукцыю па распрацоўках інстытута: ўгнаенні, розныя гумінавыя прэпараты для сельскай гаспадаркі, нафтасарбенты, кармавыя дабаўкі з торфу і сапрапеляў, — падкрэсліў С. Лысенка.

Навінка: субстрат для шампіньёнаў

— За мінулую пяцігодку навукоўцы нашых лабараторый стварылі каля 30 навінак такой прадукцыі, — адзначыў намеснік дырэктара па навуковай рабоце Інстытута прыродакарыстання НАН, кандыдат тэхнічных навук, дацэнт Юрый Янута. — Адна з найноўшых распрацовак — гэта інавацыйны грунт для вырошчвання шампіньёнаў. Калі традыцыйна пры іх вырошчванні торф выкарыстоўвалі як покрыўную глебу, то зараз мы стварылі субстрат для развіцця самой грыбніцы. Спадзяюся, у 2026 годзе атрымаем патэнт.

Перавагі субстрата

Гэта навінка пашырыць выкарыстанне тарфяной сыравіны. Звычайна шампіньёны вырошчваюць на субстратах з аграпрамысловых адходаў, уключаючы птушыны памёт, што выклікае пытанні па якасці.

— Каля 60 % арганікі з глебасумесі пераходзіць у пладовае цела грыба, а 40 % у ёй застаецца, — растлумачыў Юрый Янута. — Мы вырашылі не толькі палепшыць якасць ураджаю, а пайшлі далей і заняліся вырашэннем праблемы — распрацоўкай эфектыўнага спосабу абыходжання з адпрацаваным субстратам. На даследаванні працэсу трансфармацыі кампанентаў субстрата і распрацоўку эфектыўных спосабаў яго перапрацоўкі Марыя Шэлонік атрымала стыпендыю Прэзідэнта Беларусі, што паказвае актуальнасць дадзенай задачы.