А цяпер, з-за геапалітычнай абстаноўкі, эканамічны рух наогул набывае трохмерную велічыню і па сваёй сутнасці нагадвае язду па горным серпанціне. І калі за дзесяць месяцаў беларуская эканоміка дадала 

1,5 %, то ў цяперашніх умовах гэта яшчэ нядрэнная дынаміка. Галоўнае, што ў цэлым устойлівасць захавана. Несумненна, можна прыціснуць газ і на нейкім адрэзку прадэманстраваць больш прыстойнае паскарэнне, але існуе небяспека пайсці юзам.

Эканамічная навука мае шмат тэорый, якія, здавалася б, падыходзяць на ўсе выпадкі жыцця. Толькі знайдзі патрэбную канцэпцыю, выкарыстоўвай — і будзе табе шчасце, а дакладней — поспех дабрабыту. Але многія фундаментальныя выкладкі адрозніваюцца адным істотным недахопам: апісваныя заканамернасці дзейнічаюць у пэўных умовах. Калі знешняе асяроддзе ў бягучым моманце не адпавядае зададзеным параметрам, пры якіх выбудоўвалася мадэль, то і формулы страцяць адэкватнасць у бягучым моманце. Сёння сусветная, як і рэгіянальная, эканамічная архітэктура не мае наогул выразных контураў. Яна дынамічная, таму не паддаецца ў прынцыпе выразнаму апісанню. Падзеі развіваюцца занадта хутка, каб навука і экспертная супольнасць паспявалі даваць тэарэтычную ацэнку. Высновы састарваюцца яшчэ да публікацый. Зрэшты, існуюць фундаментальныя прынцыпы захавання макраэканамічнай збалансаванасці. Іншае пытанне, што дасягаць гэтых мэт даводзіцца нетрывіяльнымі метадамі, зыходзячы з тактычнай сітуацыі.

Так, наша эканоміка з пункту гледжання ВУП некалькі запаволілася. І бягучая дынаміка далёкая ад мэтавага паказчыка ў 4,1 %. Далёкая ад ідэалу дынаміка прамысловай вытворчасці і экспарту. З аднаго боку, гэта дрэнна. З іншага — адпавядае аб’ектыўнай рэальнасці. Але кан’юнктура на нашы тавары на рынках нашых ключавых знешнегандлёвых кампанентаў таксама змянілася не ў лепшы бок. Зрэшты, і сусветная эканоміка ў цэлым далёкая ад эпохі росквіту. Ключавыя рынкі перажываюць імклівыя метамарфозы, для падладкі пад якія вытворцам неабходны час і пэўныя намаганні. Таму і міжнародныя арганізацыі пастаянна зніжаюць прагноз па сусветным ВУП. Дарэчы, пераглядаюць яго кожныя тры месяцы.

У гэтым разрэзе рост валавога прадукту на 1,5 % выглядае нядрэнна. Наступіў такі момант, калі ўмовы надвор’я прымушаюць некалькі прытармазіць, каб паспяхова прайсці чарговы паварот глабальнай нестабільнасці і валацільнасці. Актыўна адбываецца перабудова экспартных прапаноў пад бягучы момант і на нашых традыцыйных рынках, адбываецца дыверсіфікацыя замежных таварных патокаў. Пад новыя рэаліі праходзіць і карэкціроўка вытворчых магутнасцяў, чаму пацвярджэнне — захаванне актыўнай дынамікі інвестыцый у асноўны капітал. Гэты паказчык за 10 месяцаў склаў 113,2 % да аналагічнага перыяду мінулага года. Пры гэтым дынаміка росту выдаткаў на набыццё машын, абсталявання, транспартных сродкаў склала 117,3 %. Прагноз інвестыцый у асноўны капітал — 107,8 % у гадавым выражэнні. Іншымі словамі, па абнаўленні асноўных фондаў мы ідзём з апярэджаннем.

Гэта не з’яўляецца адміністрацыйным жаданнем дасягнуць рэкорду па адным паказчыку, каб перакрыць адставанне па іншых. Актывізацыя інвестыцыйнай актыўнасці — цалкам рэальная рэакцыя на попыт на канчатковую прадукцыю, які скарачаецца. У гэтым выпадку эканамічная актыўнасць падтрымліваецца праз актывізацыю інвестыцый. Яна ж дазваляе вытворчаму сектару перайсці на новыя рэйкі. Натуральна, што актывізацыя ўкладанняў у вытворчыя магутнасці таксама некалькі адмоўна ўплывае на аб’ёмы выпуску: далёка не ва ўсіх выпадках мадэрнізацыя дазваляе працаваць у ранейшым рэжыме. Так было заўсёды. Але ў больш спакойныя часы ў кожнага прадпрыемства быў свой цыкл абнаўлення. І таму сярэднія макраэканамічныя паказчыкі, наўпрост ці ўскосна звязаныя з укладаннем у асноўны капітал, з’яўляліся больш стабільнымі. Сёння рэзка змяняць тактыку і нават стратэгію прыходзіцца практычна ва ўсіх галінах адначасова. Адпаведна, і на вытворчых паказчыках устаноўка абсталявання адлюстроўваецца больш значна. Але сёння такая сітуацыя, што канкурэнтаздольнасць, у тым ліку, хаваецца ў аператыўнасці рэакцыі на знешнія фактары.

Рост рэальных даходаў насельніцтва і заработнай платы па выніках дзесяці месяцаў знаходзіцца на высокім узроўні — 110,2 % і 110 % адпаведна. Гэта нашмат перавышае мэтавыя паказчыкі — 4 % і 4,7 %. Ва ўмовах раўнавагі такі апераджальны рост даходаў грамадзян у параўнанні з ВУП і вытворчасцю насцярожвае і можа выліцца ў дысбалансы будучых перыядаў. Але цяпер казаць пра нейкую раўнавагу можна вельмі і вельмі ўмоўна. Таму будзем зыходзіць з бягучай сітуацыі.

А яна такая, што стаяць дзве ўзаемазвязаныя задачы — павышэнне складанасці і тэхналагічнасці эканомікі і захаванне кваліфікаваных кадраў. Прычым падобныя мэты дэкларуюць у той ці іншай ступені ўсе нашы суседзі. Таму склалася тэндэнцыя да высокіх заробкаў ва ўсім рэгіёне. Па гэтай траекторыі рухаецца Расія, Польшча, іншыя дзяржавы. І, каб не страціць спецыялістаў, неабходна павышаць іх матэрыяльны дабрабыт. Тым больш што актыўны інвестыцыйны цыкл і мадэрнізацыя прад’яўляюць больш высокія патрабаванні да работнікаў. У гэтым разрэзе рост даходаў і заробкаў з’яўляецца апраўданай стратэгіяй. Яна стварае некаторы інфляцыйны ціск, але не ў такой ступені, як гэта часам падаецца. Сістэма адміністрацыйнага цэнавага стрымлівання арыентуе вытворцаў на зніжэнне выдаткаў і актывізацыю на экспартных напрамках. Таму сёння значная доля росту цэн абумоўлена імпартным складнікам. Заціскаць спажывецкі попыт праз узмацненне жорсткасці грашова-крэдытнай палітыкі ўяўляецца таксама непрадукцыйным. Так, інфляцыя некалькі выбілася за мэтавы паказчык у 5 %. Але высокі кошт пазыковых сродкаў ударыць па прамысловай актыўнасці, знізіць даходы насельніцтва, але ці знізяцца ад гэтага цэны? Асабліва на імпартныя тавары? Сумнеўна, што кардынальна. Рост жа даходаў павышае канкурэнтаздольнасць беларускіх брэндаў на ўнутраным рынку: людзі могуць плаціць за іх больш высокую цану, якая таксама абумоўлена і імпартным складнікам сыравіны, матэрыялаў і іншай прадукцыі.

Ёсць яшчэ немалаважны момант: рост даходаў спрыяе не толькі дынаміцы спажывецкага попыту: расце доля даходаў, якія беларусы выкарыстоўваюць для зберажэнняў і ўкладаў. Гэты паказчык за мінулы год дасягнуў 15,4 % (у 2023 годзе ён быў роўны 

13,4 %, а ў 2000 годзе — усяго 6 %). Зберажэнні з’яўляюцца адкладзеным спажываннем, таму не носяць інфляцыйнага характару ў моманце. Больш за тое, зберажэнні грамадзян могуць выступаць фінансавай рэсурснай базай для мадэрнізацыі эканомікі. Іншае пытанне, што неабходны прылады для ўключэння гэтых сродкаў у эканоміку, каб яны паступалі на фінансавы рынак, а не захоўваліся ў наяўнай форме ў хаце пад падушкай. Але гэта ўжо, як кажуць, іншая гісторыя.

У цэлым сёння з пункту гледжання балансу наша эканоміка выглядае цалкам устойліва і развіваецца лагічна. Што прынцыпова важна пры сучасным ідэальным шторме.

Аляксей КЛІМАЎ