Наша пакаленне становіцца сведкам фарміравання новага светагаспадарчага ўкладу. Эканамічныя тэорыі, па якіх свет жыў у мінулыя стагоддзі, ужо не працуюць. Хоць калісьці менавіта работы эканамістаў станавіліся трыгерам для пераходу на новы віток развіцця. І іх канцэпцыі пасля развіваліся, паглыбляліся, мадэрнізаваліся паслядоўнікамі. Унікальнасць нашага часу ў тым, што працэс развіваецца, фактычна, стыхійна. Ёсць шмат розных гіпотэз пра эканоміку будучыні, добрасумленна і глыбока распрацаваны нейкія вузкія кірункі, але суцэльнай канцэпцыі новага светагаспадарчага ўкладу не сфармулявана. Падзеі пакуль абагналі тэорыю.

Зрэшты, тым больш складаная задача стаіць перад фундаментальнай, прыкладной навукай, экспертнай супольнасцю. Прычым не толькі ў сферы эканомікі, але і па шырокім фронце. Па якім шляху будзе развівацца штучны інтэлект?! У публічнай прасторы на гэту тэму разважаюць усе, каму толькі хочацца. Часцяком ледзь ці не ісціну ў апошніх інстанцыях спрабуюць вяшчаць людзі, зусім далёкія не толькі ад праблематыкі нейрасетак, але нават ад сумежных дысцыплін. У цэлым вакол новых тэхналогій (не толькі ШІ) фарміруецца глабальны інфармацыйны шум. Ён і хавае рэальныя пазіцыі, служыць заслонай для тых жа транснацыянальных кампаній, якія ўклалі ў гэты кірунак дзясяткі мільярдаў долараў і хочуць атрымаць пэўны эфект. Не варта скідаць з рахункаў і пытанне чыста камерцыйнага піяру: тэхналагічныя кампаніі не толькі займаюцца распрацоўкай — гэта рыначныя прадпрыемствы, якія імкнуцца прадаць свой асноўны тавар — акцыі. І гэтай ідэі ў значнай ступені падпарадкаваныя інфармацыйныя патокі. Нават калі яны зыходзяць ад кампетэнтных людзей, гэта далёка не значыць, што яны раскрываюць усе карты. Хоць бы па той прычыне, што навукоўцы ў большасці выпадкаў таксама так ці інакш убудаваны ў камерцыйныя ланцужкі: праз ахвяраванні ўніверсітэтам, у якіх яны працуюць, праз прамыя кантракты з карпарацыямі на выкананне даследчых работ, праз гранты... 

Словам, для больш-менш дакладнага разумення перспектыў у ШІ неабходна абапірацца на ўласны, незалежны ад знешняга контуру экспертны патэнцыял. Верыць вонкавым крыніцам (на мой погляд, нягледзячы на ўзровень палітычнай дружалюбнасці) некалькі рызыкоўна.

Зрэшты, гэта датычыцца не толькі прагнозаў развіцця нейрасетак, але і іншых тэхналогій. Яны развіваюцца дынамічна, у некаторых выпадках нават вельмі імкліва. Але кожны інавацыйны кірунак уяўляе з сябе вельмі доўгі і звілісты вытворча-лагістычны ланцужок. Той жа Ші патрабуе вялізных вылічальных магутнасцяў. А для выпуску паўправаднікоў неабходна ўся табліца Мендзялеева. І ў вялікіх колькасцях. Прычым радовішчы гэтых карысных выкапняў раскіданыя па ўсім зямным шары. І ніякаму цэнтру эканамічнай і ваеннай сілы не хопіць рэсурсаў іх поўнасцю кантраляваць ні мяккай, ні жорсткай сілай. З энергетыкай справы ідуць яшчэ больш складана. Пакуль у свеце назіраецца хутчэй энергетычны крызіс, чым прафіцыт магутнасцяў і крыніц. Карацей, перспектывы тэхналагічнага развіцця маюць не толькі шмат магчымасцяў, але і вялікіх рызык.

І гэтыя рызыкі будуць неяк пераадольвацца. У тым ліку праз выбудоўванне новых парадыгмаў у міжнародным гандлі, лагістыцы, праз наладжванне эканамічных сувязяў. Увогуле змена тэхналагічных укладаў прыводзіць да значных сацыяльных зрухаў. Тая ж платформенная эканоміка мае вялікія перспектывы з пункту гледжання эканамічнай эфектыўнасці, але ламае ўсе сталыя стэрэатыпы ў рамках канцэпцый сацыяльнай абароны, якія існуюць, падаткаабкладання, магчымасці дзяржавы забяспечыць абарону грамадзян. 

Трансгранічныя тэхналогіі ў сферы занятасці, гандлю, абмену паслугамі і інтэлектуальнай уласнасці безумоўна прывядуць да пэўных трансфармацый у сацыяльна-эканамічных мадэлях. Але баланс паміж інавацыйным развіццём і выкананнем грамадскіх інтарэсаў яшчэ не знойдзены. Спробы ёсць, аднак пакуль яны знаходзяцца, хутчэй, на ўзроўні асобных пілотных кейсаў.

Наогул развілак, па якіх можа пайсці развіццё цывілізацыі, вельмі шмат. І самых разнастайных. Да канца нават не зразумела: будзе будучая канструкцыя сусветнага ўладкавання шматпалярнай ці мультыпалярнай, калі ў кожнай сферы дзейнасці будуць складацца нейкія шматбаковыя міжнародныя канструкцыі. У любым выпадку неабходна назіраць, аналізаваць, паглыбляцца ў гэтыя працэсы. Старацца іх асэнсаваць не толькі з філасофскага пункту гледжання. Але і разумець месца Беларусі ў светапарадку, фарміраванне якога цяпер адбываецца. Маштабіраванне чужога досведу сёння не дасць жаданага эфекту. Па-першае, гэты самы досвед адсутнічае ў нашай рэальнасці, паколькі пра апошнюю шмат гавораць, але яна яшчэ не сфарміравалася. Па-другое, неабходна знайсці месца краіны ў сусветнай і рэгіянальнай архітэктуры не безадносна, а зыходзячы з нашых нацыянальных інтарэсаў, грамадскіх уяўленняў аб прыгожым і зыходзячы з нашых аб’ектыўных магчымасцяў, а таксама з патэнцыялу, якім мы валодаем. Словам, наперадзе вельмі складаная інтэлектуальная работа, штодзённая, штогадзінная: знайсці найлепшыя рашэнні для ўстаранення праблем сённяшняга дня, намацаць эфектыўныя вектары ў стратэгічным разрэзе і адначасова фарміраваць стратэгію ў будучым светаўладкаванні і светагаспадарчым укладзе, якому і назвы яшчэ не прыдумалі.

Уладзімір ВАЛЧКОЎ