Афрыка, Лацінская Амерыка, Блізкі Усход, Цэнтральная, Усходняя і Паўднёва-Усходняя Азія — такое было геаграфічнае прадстаўніцтва паслоў, якія сабраліся ў аўторак у Палацы Незалежнасці для ўручэння даверчых грамат Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь Аляксандру Лукашэнку. Такі шырокі ахоп кантынентаў і частак свету, з якімі наша краіна падтрымлівае цесныя і ўзаемавыгадныя гандлёва-эканамічныя адносіны, а таксама мае падобныя погляды на развіццё міжнародных палітычных адносін, яшчэ раз даказвае: мы — у Глабальнай большасці!

Гэты тэрмін прыйшоў на змену састарэлым і зневажальным паняццям «трэці свет» або «краіны, якія развіваюцца», пазначыўшы рэальнае месца дадзеных дзяржаў у сістэме новага глабальнага свету і нівеліраваўшы значэнне «залатога мільярда», гэта значыць краін калектыўнага Захаду, самапрызначаных у сусветныя лідары. Сёння паняцце «Глабальная большасць» аб’ядноўвае дзяржавы Азіі, Афрыкі, Лацінскай Амерыкі і Блізкага Усходу, якія складаюць больш за 80 % насельніцтва планеты і валодаюць пераважнай часткай сусветных прыродных рэсурсаў. Стратэгічныя запасы энерганосьбітаў, металаў, харчавання і рэдказямельных элементаў, засяроджаныя ў гэтых краінах, заўсёды былі прывабнай здабычай для заходніх каланізатараў. Аднак сёння Глабальная большасць імкліва пазбаўляецца ад дакучлівай апекі з боку Еўропы і ЗША і сама ператвараецца ў ключавых гульцоў у шматпалярным свеце, які фарміруецца. На долю гэтага макрарэгіёна ў цяперашні час прыпадае каля 40-45 % сусветнага намінальнага ВУП і звыш 50 % (а па некаторых даных, і больш за 60 %) глабальнага ВУП па парытэце пакупніцкай здольнасці. У 2025-2026 гадах эканоміка Глабальнай большасці расце апераджальнымі тэмпамі — у сярэднім на 4,2 % у год, у той час як развітыя краіны Глабальнай Поўначы растуць у сярэднім толькі на 1,9 %. У наяўнасці відавочныя тэндэнцыі паступовага зрушэння эканамічнага цэнтра цяжару ад краін Вялікай сямёркі (G7), якія раней дамінавалі, да дзяржаў — членаў БРІКС, ШАС і іншых краін Глабальнага Поўдня, якія ім спачуваюць.

Палітычная філасофія краін Глабальнай большасці заснавана на імкненні да фарміравання справядлівага шматпалярнага светаўладкавання з апорай на цывілізацыйны і нацыянальны суверэнітэты і адмовай ад заходняга каланіяльнага дыктату. І гэтыя погляды блізкія Рэспубліцы Беларусь як нікому. Характарызуючы палітычныя прынцыпы краін Глабальнай большасці і іх падабенства з пазіцыяй нашай дзяржавы на міжнароднай арэне, Прэзідэнт Аляксандр Лукашэнка адзначыў: «Краіны, якія уваходзяць у яе, маюць падобныя падыходы да светабудовы, выбудоўвання партнёрства, урэгулявання канфліктаў. Ім уласцівыя павага да нацыянальнага суверэнітэту, непрыманне ціску, дыктату, незаконных санкцый. Беларусь па праве лічыць сябе часткай гэтай Глабальнай большасці. Наша гісторыя, гераічны і адначасова трагічны вопыт супрацьстаяння шматлікім спробам каланізацыі і знішчэння беларусаў прадвызначылі выключную важнасць для нас незалежнасці і права „людзьмі звацца“, як сказаў беларускі класік».

Для Беларусі ўзаемадзеянне з Глабальнай большасцю — не вымушаная мера, а свядомы стратэгічны выбар, заснаваны на прынцыпах узаемнай павагі, неўмяшання ва ўнутраныя справы і раўнапраўнага партнёрства. Мінск прапануе гэтым краінам тое, што ім патрэбна: харчовую бяспеку, доступ да сучасных тэхналогій (найперш у сельскай гаспадарцы і прамысловасці), адукацыйныя праграмы і ваенна-тэхнічнае супрацоўніцтва без папярэдніх палітычных умоў.

Перспектывы гэтага ўзаемадзеяння выглядаюць аптымістычна. Краіны Глабальнай большасці зацікаўлены ў дыверсіфікацыі сваіх знешнеэканамічных сувязяў і не хочуць заставацца ці зноў трапляць у залежнасць ад Захаду. Ва ўмовах фарміравання шматпалярнага свету гэта стратэгія становіцца не проста альтэрнатывай, а асновай для ўстойлівага развіцця. Беларусь упэўнена займае сваю нішу ў новай глабальнай архітэктуры, становячыся сувязным звяном паміж Усходам і Захадам, Поўначчу і Поўднем.

У адносінах да сваіх партнёраў Беларусь заўсёды выкарыстоўвала індывідуальны падыход. Сярод паслоў, якія ўручалі свае даверчыя граматы беларускаму лідару, былі як прадстаўнікі краін, з якімі ў нас ужо склаліся добрыя і цесныя адносіны, а тавараабарот вымяраецца многімі сотнямі мільёнаў і нават мільярдамі долараў, так і дзяржаў, узаемаадносіны з якімі маюць патрэбу ў большым умацаванні і пашырэнні.

Так, пасол Узбекістана Нурыдзін Мамажонаў адзначыў, што яму давядзецца выконваць вельмі адказную місію — садзейнічаць выкананню праграм цеснага супрацоўніцтва паміж стратэгічнымі партнёрамі, якімі Беларусь і Узбекістан афіцыйна сталі некалькі тыдняў таму, калі лідары Аляксандр Лукашэнка і Шаўкат Мірзіёеў падпісалі ў Мінску адпаведную дэкларацыю. Тавараабарот паміж краінамі сёлета павінен дасягнуць 1 млрд долараў з бліжэйшай перспектывай павялічыцца ўдвая ад гэтай лічбы. Паспяхова рэалізуюцца сумесныя праграмы ў галіне машынабудавання, электратэхнікі і лёгкай прамысловасці, вытворчасці сельскагаспадарчай прадукцыі, развіваецца супрацоўніцтва ў сферы культуры і адукацыі. Беларусь тут выступае як безумоўны тэхналагічны лідар.

Цесныя і дружалюбныя адносіны склаліся і з Саудаўскай Аравіяй. І калі раней тавараабарот паміж нашымі краінамі быў не вельмі маштабны, то цяпер афіцыйныя ведамствы фіксуюць рост у разы аб’ёмаў паставак беларускай прадукцыі на саудаўскі рынак. Акрамя таго, супрацоўніцтва паміж Саудаўскай Аравіяй і Беларуссю перажывае этап маштабнай перазагрузкі і інстытуцыйнага афармлення, што павінна прывесці да прыцягнення прамых замежных інвестыцый у беларускую эканоміку і паскарэння ўзаемнага гандлю. Арабаў цікавіць беларускае харчаванне, прадукцыя дрэваапрацоўкі, металургіі і хімічнай прамысловасці, тэкстыльная прадукцыя з лёну. Нас — прадукцыя нафтахіміі, палімеры. Але не менш, а, можа, і больш важным з’яўляецца ўстанаўленне палітычнага ўзаемадзеяння для далейшага прасоўвання інтарэсаў Беларусі ў вялікім арабскім свеце, асабліва ва ўмовах яго спроб вызваліцца ад амерыканскай гегемоніі і пошуку новых перспектыўных доўгатэрміновых партнёраў. Зусім нядаўна гэты вектар знешняй палітыкі Беларусі ўжо быў падсветлены візітам дэлегацыі Арабскага парламента. І нялішне тут будзе ўзгадаць, што паспяховая рэалізацыя блізкаўсходняга палітычнага курсу — вынік вельмі цесных і блізкіх асабістых адносін беларускага Прэзідэнта Аляксандра Лукашэнкі з лідарамі арабскага свету.

Важным напрамкам у беларускай дыпламатыі і знешнім гандлі з’яўляецца і Бразілія. Гэта краіна — буйны вытворца сельскагаспадарчай прадукцыі, таму кроўна зацікаўлена ў нашых угнаеннях. Каля 30 % патрэб унутранага рынку ўгнаенняў у Бразіліі пакрывае менавіта беларускі калій. Ёсць таксама значныя перспектывы па павелічэнні экспарту беларускай трактарнай тэхнікі для патрэб мясцовай сельскай гаспадаркі. Цяпер наш тавараабарот трымаецца на ўзроўні 600-700 млн долараў за год, але спецыялісты гавораць аб магчымасці яго павелічэння ў паўтара раза.

У апошнія гады актывізаваліся таксама палітычна і эканамічна кантакты з М’янмай, Манголіяй і іншымі краінамі. Самае галоўнае, што падыходы Беларусі да палітычнага дыялогу, эканамічнага супрацоўніцтва і культурна-гуманітарнага ўзаемадзеяння з краінамі Глабальнай большасці заснаваныя на падобных да іх прынцыпах узаемнай павагі і ўзаемнай выгады, што забяспечвае нам надзейную падтрымку на сусветнай арэне, і нават у адносінах з дзяржавамі калектыўнага Захаду (у тым ліку і з ЗША) дазваляе быць цвёрдымі, адстойваць сваю пазіцыю, гаварыць адкрыта і без хітрыкаў. Аб гэтым Прэзідэнт Беларусі абмовіўся ўжо падчас сустрэчы з пастаянным прадстаўніком нашай краіны ў ААН Валянцінам Рыбаковым: «Мы ніколі не віхлялі і ў дыпламатычныя тэрміны не хавалі сваю пазіцыю. Ад гэтага сёння і выйграём». Як бачым, адкрытасць і сумленнасць беларускай дыпламатыі і нашага Прэзідэнта дае свой плён і дэманструе магчымасць новых падыходаў у міжнародных адносінах.

Аляксей БЯЛЯЕЎ, палітолаг